“Đã xuất viện rồi, nhưng không còn như trước nữa. Nhìn bằng mắt thường cũng thấy khác.”
Đó là sau khi cha mẹ vì viêm phổi, gãy xương hoặc phẫu thuật mà phải nằm viện vài ngày rồi trở về nhà. Ăn kém ngon miệng, tốc độ đi bộ chậm lại. Khi đứng dậy khỏi ghế phải chống tay, đi vào nhà vệ sinh thì loạng choạng.
Gia đình thường cho qua với suy nghĩ “lớn tuổi rồi thì đành chịu”. Nhưng trong y học lão khoa, đây không được xem đơn thuần là do tuổi tác.
Tình trạng dự trữ sinh lý của cơ thể suy giảm, khiến chỉ một kích thích nhỏ như nhiễm trùng nhẹ, té ngã hay nhập viện cũng có thể làm chức năng sinh hoạt hằng ngày dao động mạnh. Đó là “suy yếu” (frailty). Suy yếu không thể giải thích bằng một bệnh danh duy nhất, nhưng là tín hiệu quan trọng có thể làm sụp đổ sức khỏe tuổi già.
Hội Lão khoa Hàn Quốc (Chủ tịch: Giáo sư Han Seong-ho, Bệnh viện Đại học Dong-A) sẽ tổ chức “Hội nghị khoa học (mùa xuân) lần thứ 77” vào ngày 30–31/05 tại BEXCO, Haeundae, Busan. Các phiên “Suy yếu hệ cơ xương khớp” và “Đánh giá và can thiệp suy yếu và giảm cơ” cũng được chuẩn bị.
Các chủ đề được thảo luận gồm “Lịch sử và dịch tễ học của hội chứng locomotive (Locomotive syndrome, LS)” (Kim Mi-ji, Trường Y Đại học Kyung Hee), “Chẩn đoán và điều trị” (Yoo Jun-il, Trường Y Đại học Inha), “Can thiệp kỹ thuật số” (Park Hyun-tae, Đại học Khoa học Sức khỏe Dong-A), cùng với “Ứng dụng đánh giá lão khoa toàn diện (CGA) tại phòng khám ngoại trú” (Im Jeong-seon, Trường Y Đại học Eulji), “Can thiệp suy yếu và giảm cơ” (Choi Jeong-yeon, Trường Y Đại học Quốc gia Seoul), “Phòng ngừa té ngã” (Shin Myeong-jun, Trường Y Đại học Quốc gia Busan) v.v.
Vào ngày 07/05, Đại diện Hiệp hội cho biết rằng “Trong xã hội siêu già hóa, chăm sóc y tế cho người cao tuổi không kết thúc ở việc điều trị một bệnh” và “Nhiệm vụ quan trọng của y học lão khoa là bảo vệ chức năng sinh hoạt hằng ngày sau nhập viện đến mức nào, và giúp họ phục hồi năng lực để sống trở lại tại nhà và trong cộng đồng địa phương”.
Nếu thường xuyên vấp ngã, hãy xem xét "Sự suy giảm sức mạnh cơ bắp" đầu tiên
Suy yếu không đến đột ngột. Tín hiệu thường xuất hiện trước trong đời sống.
Tốc độ đi bộ chậm lại. Ngại ra ngoài hơn trước. Tránh đi cầu thang. Hay làm rơi đồ. Không thể đứng dậy khỏi sofa hay ghế chỉ trong một lần. Cân nặng giảm, lượng ăn cũng giảm. Sau một lần té, vì “sợ lại té nữa” nên tự giảm hẳn việc vận động.
Vấn đề nằm ở vòng xoắn ác tính. Vận động ít đi thì cơ bắp mất nhanh hơn. Cơ bắp giảm thì thăng bằng bị lung lay. Thăng bằng kém thì nguy cơ té ngã tăng. Té ngã có thể dẫn đến gãy cổ xương đùi, chấn thương đầu, nằm viện dài ngày. Nhập viện lại tiếp tục làm giảm cơ và suy giảm chức năng sinh hoạt.
Khái niệm quan trọng ở đây là “giảm cơ” (sarcopenia). Giảm cơ không chỉ đơn giản là giảm khối lượng cơ. Theo tiêu chuẩn quốc tế gần đây, suy giảm sức mạnh cơ được xem là điểm khởi đầu quan trọng hơn so với khối lượng cơ. Nghĩa là, thay vì “gầy đi”, “yếu đi khi đứng dậy” có thể là tín hiệu quan trọng hơn. Nếu cha mẹ phải bám tay vịn hoặc chống lên đầu gối khi đứng dậy khỏi ghế, đó có thể không chỉ là giảm thể lực đơn thuần mà là tín hiệu sớm của giảm cơ và suy yếu.
“Hội chứng locomotive” là gì?
Một thuật ngữ khác còn xa lạ được đề cập tại hội nghị lần này là “hội chứng locomotive”. Đây là khái niệm xuất phát từ lĩnh vực chỉnh hình của Nhật Bản, chỉ tình trạng chức năng của các cơ quan giúp cơ thể vận động như xương, khớp, cơ và thần kinh suy giảm, khiến khả năng đi lại hoặc sinh hoạt hằng ngày bị hạn chế. Thay vì nhìn riêng rẽ thoái hóa khớp gối, bệnh lý cột sống, loãng xương, giảm cơ, suy giảm thăng bằng, khái niệm này xem đó như “một dòng tiến triển làm suy giảm năng lực tự vận động”.
Nếu suy yếu là sự suy giảm dự trữ sinh lý của toàn cơ thể, thì giảm cơ là vấn đề về cơ bắp và sức mạnh trong đó. Còn hội chứng locomotive là vấn đề về năng lực di chuyển: đi, đứng, leo cầu thang và duy trì sinh hoạt hằng ngày.
Đó là lý do vì sao khó đánh giá sức khỏe tuổi già chỉ bằng huyết áp, đường huyết hay cholesterol. Dù các con số ổn, nhưng nếu không đi được, không đứng dậy được và cứ hay té ngã, thì khó có thể xem là một tuổi già khỏe mạnh.
Lý do cha mẹ "già đi hẳn" sau khi nhập viện
Khoảnh khắc khiến gia đình ngạc nhiên nhất thường là sau khi nhập viện. Trước khi nhập viện, cha mẹ còn tự đi chợ, đi dạo quanh khu phố, nhưng sau xuất viện lại đột nhiên chỉ quanh quẩn trong phòng.
Bệnh đã được điều trị nhưng cơ thể lại yếu đi. Chỉ một thời gian ngắn nằm nhiều cũng làm giảm sức mạnh chân, giảm lượng ăn và rối loạn nhịp sinh hoạt ngày đêm. Trong môi trường phòng bệnh xa lạ, có người trải qua sảng (delirium, rối loạn ý thức cấp), hoặc sau xuất viện mức độ lo âu và trầm buồn tăng lên.
Với người cao tuổi đã suy yếu, nhập viện không chỉ là một quá trình điều trị đơn thuần. Đó là một biến cố lớn thử thách dự trữ sinh lý của cơ thể. Người trẻ nằm vài ngày thường hồi phục nhanh, nhưng người cao tuổi suy yếu trong cùng khoảng thời gian có thể bị dao động đồng thời về sức mạnh cơ, thăng bằng, chức năng ăn uống và chức năng nhận thức.
Đó là lý do trong y học lão khoa, bên cạnh câu hỏi “đã điều trị khỏi bệnh chưa”, còn phải xem “đã giữ được chức năng sinh hoạt hằng ngày đến mức nào”. Dù đã chữa khỏi viêm phổi nhưng nếu không còn tự đi lại được, điều trị vẫn chưa kết thúc. Dù phẫu thuật gãy xương thành công nhưng nếu chưa thể tự đi vệ sinh an toàn, hồi phục vẫn chưa trọn vẹn.
Việc hội nghị lần này cũng đề cập đến đánh giá lão khoa toàn diện (CGA) tại ngoại trú cũng cùng một mạch. Đánh giá lão khoa toàn diện là đánh giá đồng thời bệnh tật, thuốc men, dinh dưỡng, chức năng nhận thức, trầm cảm, dáng đi, nguy cơ té ngã, khả năng thực hiện sinh hoạt hằng ngày và cả điều kiện chăm sóc của gia đình. Đây là cách tiếp cận nhìn người cao tuổi không phải bằng “chẩn đoán bệnh” mà bằng “chức năng sống”.
Vận động thôi liệu có đủ?
Chìa khóa để ngăn suy yếu và giảm cơ là vận động. Nhưng chỉ nói “hãy tập thể dục” thì chưa đủ.
Vận động cần thiết cho người cao tuổi khác với bài tập giảm cân của người trẻ. Đi bộ cũng có ích, nhưng cần kết hợp thêm bài tập sức mạnh cơ và thăng bằng. Các bài như ngồi xuống–đứng lên từ ghế, nhón gót, leo cầu thang chậm rãi, đứng một chân… gắn trực tiếp với chức năng sinh hoạt thực tế.
Trong phiên “Dinh dưỡng và vận động ở người cao tuổi” của hội nghị lần này, các chủ đề “Chẩn đoán và điều trị suy dinh dưỡng ở người cao tuổi” (Park Seung-guk, Trường Y Đại học Inje) và “Vận động an toàn và hiệu quả cho người cao tuổi” (Kim Jong-gyu, Trung tâm Y tế Seoul) sẽ được trình bày. Muốn làm chậm suy yếu thì không thể tách riêng vận động. Lượng ăn, bổ sung protein, quản lý bệnh mạn tính và đánh giá nguy cơ té ngã phải đi cùng nhau.
Phòng ngừa té ngã bắt đầu từ trong nhà. Chống trơn trượt trong phòng tắm, đèn chiếu sáng ban đêm, loại bỏ bậc cửa, thay dép đi trong nhà bị lỏng, sắp xếp lối đi từ giường đến nhà vệ sinh… chỉ những việc đó cũng có thể giảm rủi ro. Với người cao tuổi, té ngã không phải là tai nạn đơn giản. Một lần té có thể trở thành bước ngoặt dẫn đến gãy xương, nhập viện và vào cơ sở chăm sóc dài hạn.
Bệnh viện, gia đình và cộng đồng cần chung tay
Suy yếu khó có thể giải quyết chỉ trong bệnh viện. Bệnh viện cần sàng lọc suy yếu và giảm cơ, đánh giá nguy cơ té ngã, vấn đề thuốc men và tình trạng dinh dưỡng. Cũng cần phục hồi chức năng và kê đơn vận động.
Nhưng nơi cha mẹ thực sự bị té không phải bệnh viện mà là nhà. Nơi bỏ bữa cũng là nhà, và nơi giảm ra ngoài cũng là khu phố. Đó là lý do quản lý suy yếu không thể kết thúc ở khám chữa bệnh tại bệnh viện mà phải nối tiếp đến gia đình và cộng đồng địa phương.
Việc chương trình của Hội Lão khoa Hàn Quốc lần này, bên cạnh suy yếu và giảm cơ, còn đề cập chăm sóc tích hợp, y tế tại nhà và mô hình hợp tác bệnh viện–cộng đồng cũng cùng một bối cảnh. Trong phiên chính sách ngày đầu, sẽ có các báo cáo: “Liên kết y tế và chăm sóc thông qua trung tâm y tế tại nhà” (Yoo Chang-geun, Hiệp hội Y tế tại nhà Hàn Quốc), “Chăm sóc tích hợp của thành phố Busan” (Kim Tae-seok, Tòa thị chính Busan), “Kinh nghiệm y tế tại nhà và liên kết cộng đồng” (Kang Heon-dae, Phòng khám Chăm sóc Dandelion).
Ngày thứ hai cũng tiếp tục với các chủ đề như “Y tế tại nhà nhìn từ thực địa điều trị ung thư” (Hwang In-gyu, Trường Y Đại học Chung-Ang), “Mô hình vận hành y tế tại nhà dựa trên bệnh viện, liên kết với cộng đồng” (Lee Seon-yeong, Trường Y Đại học Quốc gia Seoul) v.v.
Quản lý suy yếu vượt ra ngoài lời khuyên cá nhân “hãy tập nhiều hơn”. Bệnh viện phải đánh giá, ngôi nhà phải an toàn, và cộng đồng phải tiếp nối chăm sóc và phục hồi chức năng. Chỉ khi đó, cha mẹ “già hẳn đi” sau nhập viện mới có thể phục hồi sức để lại đi lại, ăn uống và ra ngoài.
Tiêu chuẩn sức khỏe tuổi già cũng cần thay đổi. Chỉ sống lâu là chưa đủ. Sức để tự đứng dậy, tự đi lại, tự ăn và tự đi vệ sinh. Giữ được sức đó mới là nhiệm vụ cốt lõi của y tế trong xã hội siêu già hóa.
Hội nghị khoa học lần này được tổ chức tại tầng 2, Convention Hall của BEXCO. Có thể xem chương trình(https://www.geriatrics.or.kr/new_workshop/2026S/about/program_All.php) và đăng ký trước trên trang web của Hội Lão khoa Hàn Quốc.
