Buổi sáng bận rộn, không ít người chọn uống thực phẩm bổ sung thay cho bữa ăn. Việc bắt đầu ngày mới bằng vitamin, omega-3, men vi sinh, thậm chí cả bột bổ sung protein đã trở thành thói quen. Dù thiếu thời gian, nhiều người vẫn tìm đến thực phẩm bổ sung với suy nghĩ đó là cách chăm sóc sức khỏe.
Cùng với xu hướng này, thị trường thực phẩm chức năng trong nước đã tăng lên quy mô khoảng 6.000 tỷ won. Các chiến dịch tiếp thị kiểu "chỉ cần một viên là bổ sung đủ dinh dưỡng thiếu hụt và tăng cường miễn dịch" cũng thúc đẩy tiêu dùng.. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhấn mạnh thực phẩm bổ sung chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế chế độ ăn cân bằng. Đặc biệt, bữa sáng không chỉ để lấp đầy dạ dày mà còn là bước quan trọng giúp khởi động chuyển hóa, hỗ trợ sức khỏe đường ruột và điều hòa đường huyết.
Tin vào hiệu quả nên uống, nhưng đôi khi lại khác kỳ vọng
Khi mối quan tâm về sức khỏe tăng cao, hàng loạt thực phẩm bổ sung cũng ồ ạt xuất hiện. Có sản phẩm được quảng bá như “thuốc chữa bách bệnh”, được giới thiệu là tốt cho miễn dịch và phòng ngừa ung thư. Vấn đề là không ít sản phẩm chưa được khoa học xác nhận hiệu quả vẫn đến tay người tiêu dùng nhờ các chiến dịch tiếp thị nghe có vẻ thuyết phục. Nội dung này gần đây cũng được đề cập trong chương trình thời sự “Truy tìm 60 phút” của KBS.
Chương trình tập trung phản ánh tranh cãi xoay quanh thực phẩm bổ sung “albumin dạng uống”. Albumin là một loại protein quan trọng giúp duy trì áp suất thẩm thấu trong máu và vận chuyển hormone, axit béo, thuốc… Albumin dùng trong bệnh viện là dược phẩm chiết xuất từ huyết tương người; khi có chỉ định y khoa như xơ gan, bỏng nặng, nhiễm khuẩn huyết, sau đại phẫu… sẽ được truyền tĩnh mạch.
Trong khi đó, “albumin dạng uống” bán trên thị trường phần lớn là thực phẩm sức khỏe làm từ protein lòng trắng trứng. Người tiêu dùng A, xuất hiện trong “Truy tìm 60 phút”, nói: “Sau điều trị ung thư, tôi lo chỉ số albumin trong máu nên đều đặn dùng sản phẩm albumin dạng uống, nhưng trái với kỳ vọng, chỉ số albumin lại còn giảm”.
Trước đó, Hiệp hội Y khoa Hàn Quốc (KMA) cũng từng cảnh báo về albumin dạng uống rằng “không có bằng chứng lâm sàng cho thấy albumin dạng uống có tác dụng cải thiện mệt mỏi hay tăng cường miễn dịch”, đồng thời nhấn mạnh “quảng bá một sản phẩm chỉ là thực phẩm như thể có hiệu quả điều trị đặc biệt là hành vi lừa dối người dân”.
Điều đáng nói là “albumin dạng uống” chỉ là một ví dụ. Ngay lúc này, trên mạng xã hội (SNS) vẫn tràn ngập quảng cáo về các thực phẩm sức khỏe thiếu căn cứ. Albumin dạng uống không phải trường hợp đầu tiên, cũng không phải trường hợp cuối cùng. Đây chỉ là một trong vô số thực phẩm bổ sung chưa được khoa học xác nhận hiệu quả nhưng nhờ tiếp thị tốt nên trở nên phổ biến. Nhưng nếu chỉ tin vào những sản phẩm như vậy và lơ là bữa ăn thì sẽ ra sao.
Vì sao thực phẩm bổ sung không thể thay thế hoàn toàn thực phẩm
Thực phẩm bổ sung có thể giúp bù đắp các dưỡng chất cần thiết. Nhưng chúng không thể chứa trọn vẹn mọi giá trị của thực phẩm. Đặc biệt, rau và trái cây không chỉ có vitamin và khoáng chất mà còn chứa chất xơ, polyphenol, flavonoid, carotenoid… cùng hàng nghìn hợp chất hoạt tính sinh học có nguồn gốc thực vật (phytochemical). Các thành phần này tương tác với nhau, tạo tác dụng chống oxy hóa, giảm viêm và hỗ trợ cải thiện môi trường vi sinh đường ruột. Môi trường dinh dưỡng phức hợp như vậy rất khó tái hiện nguyên vẹn bằng thực phẩm bổ sung được tạo ra bằng cách tách riêng từng thành phần.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến nghị, trừ những trường hợp cần thiết, ưu tiên bổ sung dưỡng chất từ thực phẩm. Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Phòng ngừa Mỹ (USPSTF) cũng đánh giá chưa có đủ bằng chứng cho thấy người trưởng thành nói chung dùng bổ sung vitamin và khoáng chất để phòng bệnh tim mạch hoặc ung thư.
Ngược lại, thói quen ăn đủ trái cây và rau củ liên tục được xác nhận mang lại lợi ích sức khỏe. Theo một phân tích gộp công bố năm 2017 trên tạp chí học thuật quốc tế “International Journal of Epidemiology”, kết quả phân tích dữ liệu của khoảng 2 triệu người cho thấy những người ăn khoảng 800g trái cây và rau củ mỗi ngày (khoảng 10 khẩu phần) có nguy cơ tử vong sớm và nguy cơ bệnh tim mạch thấp hơn một cách có ý nghĩa.
"Bữa sáng" quyết định sức khỏe cả ngày: Việc ăn trái cây, rau củ là thiết yếu
Buổi sáng không chỉ là lúc lấp đầy dạ dày khi đói. Đây là thời điểm cung cấp năng lượng cho cơ thể sau một đêm nhịn ăn, kích hoạt chuyển hóa, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa biến động đường huyết và cảm giác thèm ăn. Đặc biệt, khi ăn rau và trái cây cùng nhau, chất xơ giúp làm giảm tình trạng đường huyết tăng vọt và trở thành nguồn thức ăn cho lợi khuẩn đường ruột, qua đó hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa.
Ngoài ra, vitamin, khoáng chất và nhiều phytochemical dồi dào trong trái cây và rau củ góp phần duy trì chức năng tế bào và tăng cường tác dụng chống oxy hóa. Đây là lợi thế vốn có của thực phẩm mà chỉ một hai viên thực phẩm bổ sung khó có thể mang lại. Nói ngắn gọn, sức khỏe không thay đổi nhờ thực phẩm bổ sung mà nhờ “mâm cơm lành mạnh”.
Tuy nhiên, việc mỗi sáng đều sơ chế và ăn đa dạng rau củ, trái cây trên thực tế không hề dễ. Nếu thiếu thời gian và dễ bỏ bữa sáng, có thể cân nhắc nước ép rau củ và trái cây như một phương án thay thế.
Tất nhiên, trong quá trình ép nước, một phần chất xơ có thể bị mất đi. Chất xơ gồm chất xơ không hòa tan và chất xơ hòa tan trong nước; khi ép, lượng chất xơ không hòa tan sẽ giảm. Dù vậy, giá trị của nước ép không vì thế mà biến mất hoàn toàn. Bởi người dùng vẫn có thể hấp thụ một cách tiện lợi nước, vitamin, khoáng chất, phytochemical và nhiều vi chất dinh dưỡng khác từ nguyên liệu, cũng như chất xơ hòa tan. Đặc biệt, với những người vốn gần như không ăn rau, đây là sự hỗ trợ đáng kể.
Tuy nhiên, nên ưu tiên công thức thiên về rau để tránh tỷ lệ trái cây quá cao làm tăng lượng đường, đồng thời chọn sản phẩm không thêm đường hoặc dịch cô đặc. Thực phẩm bổ sung chắc chắn có thể hữu ích với những người cần, nhưng nền tảng của sức khỏe vẫn là thực phẩm. Thay vì thay bữa sáng bằng một nắm thực phẩm bổ sung, nên ưu tiên một bữa ăn có rau và trái cây.
Dược sĩ y học cổ truyền Jo Seung-woo nói: “Không có món ăn nào vừa ít tốn năng lượng tiêu hóa như nước ép, lại vừa cung cấp dồi dào vitamin và khoáng chất cho bữa ăn đầu tiên giúp lấp đầy cơ thể”, đồng thời cho biết: “Nước ép có chức năng chống oxy hóa giúp đào thải protein và chất béo tích tụ do thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm có nguồn gốc động vật đang tích tụ ở gan và thận, giúp cơ thể chiến đấu và vượt qua virus hoặc vi khuẩn, và có tác dụng chống viêm giúp cải thiện tình trạng viêm mạn tính cũng như các tế bào đột biến”.
