Sự xuất hiện của thuốc điều trị giúp làm chậm tốc độ tiến triển của sa sút trí tuệ do Alzheimer mang lại hy vọng cho người bệnh. Tuy nhiên, một khảo sát cho thấy chỉ khoảng 3% bệnh nhân điều chỉnh được lối sống - yếu tố bắt buộc phải thực hiện song hành trong quá trình dùng thuốc.
Leqembi (thành phần lecanemab), do Eisai (Nhật Bản) và Biogen (Mỹ) đồng phát triển, là thuốc giúp ngăn protein độc tích tụ trong não. Thuốc không thể chữa khỏi hoàn toàn cho những bệnh nhân đã ở giai đoạn sa sút trí tuệ tiến triển đáng kể, nhưng nếu dùng cho người suy giảm nhận thức nhẹ hoặc sa sút trí tuệ do Alzheimer giai đoạn sớm, có thể làm chậm khoảng 27% tốc độ suy giảm chức năng nhận thức.
Liên quan vấn đề này, nhóm nghiên cứu thuộc Trường Y Harvard và Bệnh viện Brigham and Women”s (Mỹ) đánh giá mức độ thay đổi lối sống của các bệnh nhân được kê Leqembi. Nhóm đặt giả thuyết rằng những người đã tiếp cận phương pháp điều trị mới nhất với chi phí cao để điều trị sa sút trí tuệ sẽ duy trì các thói quen có lợi cho sức khỏe não bộ.
Chỉ 3% bệnh nhân được kê đơn điều chỉnh lối sống thành công
Nhóm nghiên cứu chọn 150 bệnh nhân suy giảm nhận thức nhẹ và sa sút trí tuệ do Alzheimer giai đoạn sớm đã được kê Leqembi, sau đó khảo sát việc thực hành tổng cộng 15 thói quen lối sống.
Các thói quen này gồm: vận động ít nhất 25 phút mỗi ngày; ăn uống điều độ; ngủ đủ; hoạt động nhận thức; hoạt động xã hội; luyện thính giác; luyện thị giác; bỏ thuốc lá; kiêng rượu; kiểm soát căng thẳng; xác lập mục tiêu sống; kiểm soát huyết áp; kiểm soát mỡ cơ thể; kiểm soát chỉ số cholesterol; kiểm soát đường huyết.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ người quản lý tốt toàn bộ 15 thói quen lối sống là dưới 3% trong tổng số đối tượng khảo sát. Hơn 97% không kiểm soát được ít nhất một yếu tố nguy cơ; trung bình, người tham gia bỏ mặc khoảng 5 thói quen lối sống mà không điều chỉnh.
Thói quen sinh hoạt mà nhiều bệnh nhân nhất không thể tuân thủ là "vận động”. Có 63% bệnh nhân không đạt mục tiêu vận động ít nhất 25 phút mỗi ngày sau khi được kê thuốc. Kiểm soát đường huyết (59% không đạt), kiểm soát căng thẳng (56%), kiểm soát mỡ cơ thể (55%) cũng ghi nhận hơn một nửa không thực hiện được.
Ngược lại, việc bỏ thuốc lá được tuân thủ tương đối tốt. Có 99% đối tượng khảo sát được ghi nhận đã bỏ thuốc lá sau khi được kê đơn.
Nhóm nghiên cứu nhận định: “Ngay cả những bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc mới có giá lên đến hàng chục triệu won cũng có thói quen sinh hoạt tương tự bệnh nhân thông thường”, đồng thời cho rằng đây là “bằng chứng cho thấy cần có can thiệp và quản lý liên tục trong môi trường khám chữa bệnh”.
Tình hình tại Hàn Quốc cũng tương tự: "Cần cải cách hệ thống bồi hoàn y tế trước"
Dĩ nhiên, nghiên cứu này được thực hiện tại Mỹ trên nhóm bệnh nhân quy mô nhỏ nên khó khái quát hóa. Tuy vậy, phân tích của một chuyên gia được xem là một trong những người hàng đầu tại Hàn Quốc trong lĩnh vực điều trị sa sút trí tuệ cũng cho thấy bức tranh tương tự.
Ông Park Ki-hyung, Chủ tịch Hiệp hội Sa sút trí tuệ Hàn Quốc (giáo sư Khoa Thần kinh, Bệnh viện Gil thuộc Đại học Gachon), nói với Comedydotcom trong một cuộc phỏng vấn rằng: “Mỗi lần kê Leqembi, tôi đều giáo dục rằng việc điều chỉnh lối sống là bắt buộc. Tôi đặc biệt nhấn mạnh vận động sức mạnh đều đặn là quan trọng nhất, nhưng đa số bệnh nhân không thực hiện được”.
Tuổi càng cao, suy giảm sức mạnh cơ bắp càng tác động rõ rệt đến tình trạng xấu đi của chức năng nhận thức. Vì vậy, ông Park cho biết ông nhấn mạnh tầm quan trọng của vận động và điều chỉnh lối sống với tất cả bệnh nhân gặp trong phòng khám, nhưng đa số bệnh nhân lại có thái độ lạc quan rằng tình trạng sẽ cải thiện vì đã được kê thuốc.
Ông bổ sung: “Huyết áp, tiểu đường và giấc ngủ cũng đã được chứng minh là có ảnh hưởng có ý nghĩa đến tình trạng của bệnh nhân sa sút trí tuệ. Việc quản lý đồng thời các yếu tố này cùng với dùng Leqembi thì tiên lượng cải thiện hơn là điều hiển nhiên”.
Tuy nhiên, ông Park cho rằng trước khi yêu cầu bệnh nhân điều chỉnh lối sống, cần có giải pháp căn bản hơn.
Ông nhấn mạnh: “Leqembi là thuốc không chỉ đơn thuần tiêm dùng mà còn cần giáo dục đầy đủ cho bệnh nhân và người chăm sóc”, đồng thời nói thêm: “Trong bối cảnh hiện nay chưa có mức phí y tế được ấn định cho hoạt động giáo dục hay tư vấn, việc kỳ vọng bệnh nhân tự quản lý lối sống sau khi được kê thuốc là câu chuyện quá lý tưởng. Để đội ngũ y tế có đủ thời gian xác nhận xem cuộc sống thực tế của bệnh nhân có thực sự thay đổi hay không, cuối cùng cần phải cải cách hệ thống bồi hoàn trước tiên”.
