Mỗi lần đến kỳ kinh, bụng lại đau. Tôi cố chịu bằng cách uống thuốc giảm đau. Tôi nghĩ “mình vốn thuộc nhóm đau bụng kinh nặng”.
Rồi lần này đi siêu âm, bác sĩ phát hiện có một khối ở buồng trứng.
Lo lắng ập đến. Liệu có phải ung thư không? Có cần mổ không? Nếu mổ thì buồng trứng có ổn không? Sau này có ảnh hưởng đến việc mang thai không?
Chẩn đoán là “lạc nội mạc tử cung (Endometriosis)”. Đây là bệnh lý trong đó mô tương tự nội mạc tử cung (lớp lót mặt trong tử cung) phát triển bên ngoài tử cung, gây viêm mạn tính, dính và đau. Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính gây đau bụng kinh nặng và đau vùng chậu.
Tổn thương lạc nội mạc tử cung có thể xuất hiện dưới nhiều dạng. Khi hình thành ở buồng trứng và tạo nang như túi nước, bệnh được gọi là “u lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng (ovarian endometrioma)”. Máu và mô tích tụ lâu ngày như trong kỳ kinh đọng lại trong nang, khiến dịch bên trong có màu nâu sẫm, vì vậy thường được gọi là “nang chocolate (chocolate cyst)”.
Dùng thuốc trước hay mổ…“Không quyết định chỉ dựa vào kích thước”
Các khối ở buồng trứng có nhiều loại. Cần phân biệt và đồng thời đánh giá khả năng là u lành tính khác hoặc nguy cơ u ác tính thông qua các xét nghiệm hình ảnh.
Tuy vậy, không phải cứ thấy khối là mổ ngay.
Ông Park Jong-hoon, trưởng khoa Sản phụ khoa Bệnh viện Bongsaeng Memorial (Busan), cho biết: “Nếu triệu chứng không nặng, thăm khám trong và siêu âm vùng chậu không gợi ý tổn thương sâu hay nghi ngờ xâm lấn cơ quan lân cận, đồng thời không có dấu hiệu nghi ngờ u ác tính, có thể thử điều trị bằng thuốc trước”.
Trước đây, nội soi ổ bụng để quan sát trực tiếp tổn thương, cắt bỏ và xác định chẩn đoán bằng sinh thiết được xem là bước quan trọng. Tuy nhiên gần đây, bác sĩ có thể chẩn đoán lạc nội mạc tử cung trên lâm sàng bằng cách tổng hợp triệu chứng, thăm khám và các xét nghiệm hình ảnh như siêu âm, MRI…, rồi tùy chỉ định mà bắt đầu điều trị thuốc trước.
Mấu chốt nằm ở giai đoạn sau khi dùng thuốc. Nếu đau giảm và tổn thương cải thiện, điều trị sẽ được duy trì. Ngược lại, nếu triệu chứng vẫn kéo dài dù đã dùng thuốc hoặc tổn thương tiến triển, cần cân nhắc điều trị phẫu thuật.
Nếu ngay từ đầu đã nghi ngờ xâm lấn sâu trong vùng chậu hoặc lan sang ruột, hệ tiết niệu… và các triệu chứng liên quan nặng, hoặc có khả năng ảnh hưởng đến chức năng cơ quan, bác sĩ cũng có thể cân nhắc mổ trước để xác định phạm vi tổn thương và điều trị.
Ông Park nhấn mạnh: “Quyết định dùng thuốc trước hay mổ trước được đưa ra sau khi cân nhắc ưu - nhược điểm của từng phương án và tình trạng cơ thể khác nhau ở mỗi bệnh nhân”.
Dĩ nhiên, mổ xong cũng chưa phải là kết thúc. Lạc nội mạc tử cung thường tái phát và tiến triển trong giai đoạn còn khả năng sinh sản trước mãn kinh, vì vậy sau mổ đôi khi vẫn cần điều trị thuốc để ức chế tái phát hoặc kiểm soát các tổn thương sâu còn lại.
Khối ở buồng trứng, liệu có phải ung thư…U lạc nội mạc tử cung điển hình có thể phân biệt trên hình ảnh
Còn một vấn đề quan trọng hơn. Với người bệnh, chỉ cần nghe “có khối ở buồng trứng” là dễ nghĩ ngay đến ung thư.
U lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng thường có hình ảnh tương đối đặc trưng trên siêu âm và MRI. Đặc biệt, MRI giúp phân biệt u lạc nội mạc tử cung điển hình và xác định phạm vi tổn thương.
Ngược lại, nếu thành nang dày và không đều, hoặc bên trong có nhiều vách ngăn hay lẫn thành phần đặc, kèm theo hạch bạch huyết vùng lân cận to lên, cần đánh giá cả khả năng là các khối u khác. Ngay cả trong quá trình điều trị thuốc, nếu tổn thương tiếp tục to lên hoặc hình thái thay đổi, cũng cần đánh giá lại.
“Không phải chỉ để lại hình dạng buồng trứng là xong”…Cần giảm cả “tổn thương do nhiệt”
Như vậy, phân biệt ung thư là quan trọng, nhưng với lạc nội mạc tử cung còn có một nỗi băn khoăn thường gặp hơn. Nếu cần phẫu thuật, câu hỏi là sẽ lấy bỏ tổn thương đến mức nào và bảo tồn buồng trứng bình thường được bao nhiêu.
Mục tiêu của phẫu thuật u lạc nội mạc tử cung rất rõ ràng: phân định ranh giới giữa tổn thương và mô bình thường, loại bỏ tổn thương tối đa có thể, đồng thời giảm tổn hại cho buồng trứng bình thường.
Tuy nhiên, thực tế không hề dễ. Khi lạc nội mạc tử cung tiến triển lâu, ranh giới giữa tổn thương và buồng trứng bình thường có thể trở nên mờ. Cũng có bệnh nhân mà mô buồng trứng bình thường đã bị tổn thương đáng kể.
Điều ông Park đặc biệt nhấn mạnh là “tổn thương do nhiệt”. Có lý do cho điều này: trong quá trình mổ, ngoài khâu để cầm máu, bác sĩ còn phải dùng các dụng cụ năng lượng như dao điện cao tần… để rạch mô và kiểm soát chảy máu.
Vì vậy, bên cạnh việc cố gắng giữ lại nhiều mô buồng trứng bình thường, nỗ lực giảm lượng nhiệt truyền sang mô xung quanh cũng quan trọng không kém.
Ông Park ví điều này như “trứng sống”.
“Khi tác động nhiệt lên quả trứng, bề ngoài có thể không thay đổi nhiều nhưng bên trong đã biến đổi. Không thể chỉ nhìn xem mô buồng trứng còn lại bao nhiêu ở bề mặt. Cần giảm tối đa cả tổn thương do nhiệt truyền sang mô bình thường.”
Phẫu thuật “một lỗ”…Park Jong-hoon đã thực hiện tổng cộng 1220 ca phẫu thuật phụ khoa
Tuy vậy, cũng không phải cứ lo chức năng buồng trứng là tránh mổ bằng mọi giá. Bản thân lạc nội mạc tử cung nặng có thể khiến buồng trứng bị phơi nhiễm lâu dài trong môi trường viêm mạn tính và dính xơ, gây ảnh hưởng xấu đến chức năng buồng trứng, đồng thời có thể tác động nghiêm trọng đến cả các cơ quan lân cận. Vì thế, không thể quyết định chỉ nhìn một phía.
Nếu cần phẫu thuật, câu hỏi tiếp theo là “mổ như thế nào”. Phương pháp ông Park chủ yếu thực hiện là “nội soi ổ bụng một lỗ” (SPA·Single-Port Access). Bác sĩ rạch khoảng 2㎝ tại rốn — một vết sẹo tự nhiên vốn có ở tất cả mọi người từ khi sinh ra — rồi đưa dụng cụ vào. Khác với nội soi ổ bụng thông thường, vì chỉ có một đường rạch nên đau ít hơn, hồi phục nhanh và hầu như không phải lo sẹo.
Tuy nhiên, “một lỗ” không phải mục tiêu cuối cùng. Ông Park nói: “Đường rạch càng ít càng tốt, nhưng tuyệt đối không được để kết quả phẫu thuật bị giới hạn chỉ vì lý do đau hay thẩm mỹ” và “cần chọn cách tiếp cận trong phạm vi giúp phẫu thuật viên thực hiện đầy đủ mục tiêu ca mổ”.
Tính đến cuối tháng 07-2026, ông Park đã thực hiện tổng cộng 1220 ca phẫu thuật phụ khoa. Trong đó, nội soi ổ bụng một lỗ chiếm tỷ trọng lớn nhất, tiếp theo là phẫu thuật nội soi buồng tử cung. Phía bệnh viện cho biết: “Tỷ lệ bệnh nhân tìm đến thông qua giới thiệu của nhân viên y tế khác hoặc của bệnh nhân cũ tương đối cao”.
Bệnh viện đa khoa tuyến 2 toàn diện làm được đến đâu?…“Phần lớn lạc nội mạc tử cung tiến triển cũng trực tiếp phẫu thuật”
Nguyên tắc phẫu thuật lạc nội mạc tử cung mà ông nêu ra rất rõ ràng: loại bỏ càng nhiều tổn thương càng tốt, phục hồi cấu trúc giải phẫu, đồng thời giảm tối đa tổn thương các cơ quan lân cận.
Tuy nhiên, phẫu thuật thực tế không đơn giản như lời nói. Lạc nội mạc tử cung nặng có thể bám chặt không chỉ ở buồng trứng mà còn ở mô quanh tử cung, ruột, bàng quang… Vì vậy, ông Park nhấn mạnh: “Lạc nội mạc tử cung là bệnh lành tính, nhưng khi đã tiến triển thì đôi khi còn khó hơn và tốn thời gian hơn cả phẫu thuật ung thư”.
Bệnh viện Bongsaeng Memorial là “bệnh viện đa khoa tuyến 2 toàn diện” do Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc lựa chọn. Phần lớn các trường hợp lạc nội mạc tử cung đã tiến triển đến các cơ quan lân cận trong vùng chậu cũng có thể phẫu thuật tại đây.
Tuy nhiên, nếu khối ở buồng trứng có khả năng ác tính cao hoặc cần điều trị chuyên sâu về ung thư phụ khoa thì câu chuyện sẽ khác. Khi đó, bệnh nhân sẽ được chuyển đến bệnh viện tuyến trên hoặc trung tâm chuyên khoa. Đây là quy trình “giới thiệu chuyển tuyến”.
Chủ động điều trị tích cực cho những bệnh nhân có thể điều trị tại địa phương, nhưng nếu cần điều trị ở mức cao hơn thì chuyển đi kịp thời — đó cũng là vai trò mà bệnh viện đa khoa tuyến 2 toàn diện phải đảm nhận.
Bảng: Nếu khối u buồng trứng là ác tính thì có phải cắt bỏ buồng trứng không?
| Tình trạng | Hướng điều trị thường gặp |
| U lạc nội mạc tử cung và các tổn thương buồng trứng lành tính | Loại bỏ tổn thương đồng thời bảo tồn tối đa mô buồng trứng bình thường |
| U buồng trứng nghi ngờ ác tính | Ưu tiên đánh giá chuyên sâu bởi chuyên khoa ung thư phụ khoa hơn so với phẫu thuật u lành tính thông thường |
| Một số ung thư buồng trứng giai đoạn sớm, khu trú ở một bên buồng trứng | Ở bệnh nhân trẻ và mong muốn mang thai, nếu phù hợp về typ mô bệnh học, giai đoạn và các điều kiện tiên lượng, cân nhắc phẫu thuật bảo tồn khả năng sinh sản, giữ lại tử cung và buồng trứng bên đối diện |
| Ung thư buồng trứng tiến triển… | Tùy giai đoạn và typ mô bệnh học, cân nhắc phẫu thuật ung thư tiêu chuẩn bao gồm buồng trứng, vòi trứng, tử cung… |
FAQ: Lạc nội mạc tử cung, những điều cũng hay thắc mắc trước và sau mổ
U lạc nội mạc tử cung bao nhiêu cm trở lên thì phải mổ?
Không có tiêu chuẩn tuyệt đối chỉ dựa vào kích thước để quyết định có mổ hay không. Bác sĩ sẽ cân nhắc đồng thời mức độ đau và đáp ứng thuốc, việc tổn thương có tăng kích thước hay không, xâm lấn sâu hoặc xâm lấn cơ quan lân cận, nguy cơ ác tính, tuổi và kế hoạch mang thai…
Mổ lạc nội mạc tử cung xong thì có thể không cần uống thuốc nữa không?
Có thể là không. Lạc nội mạc tử cung có thể tái phát, và cũng có trường hợp còn lại tổn thương sâu. Tùy từng bệnh nhân, sau mổ vẫn cân nhắc điều trị thuốc để ức chế tái phát và kiểm soát tổn thương cho đến trước mãn kinh.
Lạc nội mạc tử cung có thể xuất hiện ngoài buồng trứng hay ngoài vùng chậu không?
Trong cùng khoang ổ bụng thì thường hay đi kèm, và dù hiếm nhưng cũng có thể xuất hiện ở các cơ quan khác nằm xa. Trong số bệnh nhân tôi đang điều trị hiện có cả bệnh nhân lạc nội mạc tử cung ở phổi. Bệnh nhân này đáp ứng tốt với thuốc nên hiện vẫn theo dõi tiếp tục chỉ bằng điều trị thuốc, chưa cần phẫu thuật phổi.
Thông tin chuyên môn=Ông Park Jong-hoon, trưởng khoa Sản phụ khoa Bệnh viện Bongsaeng Memorial (Busan). Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Quốc gia Busan, đào tạo tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Busan và làm bác sĩ chuyên khoa (fellow). Thạc sĩ y khoa. Ông chủ yếu thực hiện phẫu thuật nội soi ổ bụng và nội soi buồng tử cung trong phụ khoa. Tính đến cuối tháng 07-2026, tổng số ca phẫu thuật phụ khoa đã vượt 1220 ca.
