“Năm nay mình cần kiểm tra thêm gì?”
Đó là câu hỏi lặp lại mỗi lần đi khám sức khỏe. Ở tuổi 40, tầm soát ung thư dạ dày và ung thư vú được triển khai mạnh hơn; từ tuổi 50, tầm soát ung thư đại trực tràng được bổ sung. Sau tuổi 60, người đi khám còn cần lưu ý mật độ xương, chức năng nhận thức và chức năng thể chất.
Không phải cứ làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt. Điều quan trọng trước hết là không bỏ sót những xét nghiệm phù hợp với độ tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, tiền sử hút thuốc và bệnh nền của chính mình.
Tuổi 40 bắt đầu những gì, tuổi 50 bổ sung những gì?
Từ 40 tuổi, chương trình tầm soát ung thư dạ dày của quốc gia bắt đầu. Có thể thực hiện 2 năm/lần. Phụ nữ từ 40 tuổi cũng được tầm soát ung thư vú 2 năm/lần. Tầm soát ung thư cổ tử cung áp dụng cho phụ nữ từ 20 tuổi trở lên.
Ở tuổi 40 cũng bao gồm xét nghiệm viêm gan B. Đây cũng là thời điểm cần theo dõi sát nguy cơ các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu.
Khi bước sang tuổi 50, tầm soát ung thư đại trực tràng được bổ sung. Trong chương trình khám quốc gia, nam nữ từ 50 tuổi trở lên được làm xét nghiệm máu ẩn trong phân hằng năm; nếu dương tính sẽ xác nhận bằng nội soi đại tràng.
Nếu hút thuốc, cần đánh giá cả phổi. Chương trình tầm soát ung thư phổi của quốc gia áp dụng cho nhóm nguy cơ cao trong độ tuổi 54-74, có tiền sử hút thuốc từ 30 gói-năm trở lên (tương đương hút 1 gói/ngày trong 30 năm). Ở tuổi 56, người dân được xét nghiệm kháng thể viêm gan C; đo chức năng hô hấp được thực hiện ở tuổi 56 và 66.
Tuy nhiên, không phải cứ đến tuổi là cần bổ sung CT hay siêu âm một cách máy móc. Tùy tiền sử gia đình, kết quả các lần kiểm tra trước, tiền sử hút thuốc… mà các xét nghiệm cần thiết sẽ khác nhau.
Trưởng khoa Kim In-a (Y học gia đình), Bệnh viện Dongnae Bongsaeng, nhấn mạnh: “Từ độ tuổi 40, 50, nguy cơ phát sinh ung thư và bệnh mạn tính tăng lên, vì vậy việc chọn đúng những xét nghiệm thật sự cần thiết cho bản thân là rất quan trọng”. Bà nói thêm: “Sau khi trao đổi với bác sĩ, cân nhắc độ tuổi, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt… rồi thiết kế danh mục tầm soát cá nhân hóa cho riêng mình cũng là một cách làm thông minh”.
Bởi nếu chỉ tăng số lượng hạng mục khám mà bỏ qua đặc điểm cơ thể, người bệnh có thể lại bỏ sót những bệnh lý cốt lõi cần phát hiện. Điều này cũng có thể dẫn đến chẩn đoán quá mức hoặc chi phí y tế không cần thiết; một số xét nghiệm chuyên sâu còn có thể gây gánh nặng cho cơ thể. Nói cách khác, làm nhiều xét nghiệm không đồng nghĩa sẽ khỏe hơn.
Từ tuổi 60, chỉ cần nhìn vào “ung thư” là đủ?
Sau tuổi 60, bên cạnh tầm soát ung thư, cần đánh giá cả xương, chức năng nhận thức và nguy cơ té ngã. Phụ nữ có thể đo mật độ xương ở các mốc 54, 60 và 66 tuổi.
Từ 66 tuổi, kiểm tra chức năng nhận thức được thực hiện 2 năm/lần; ở các mốc 66, 70 và 80 tuổi còn bao gồm cả kiểm tra chức năng thể chất người cao tuổi. Ở nhóm tuổi này, thay vì chỉ nhìn riêng tăng huyết áp hay tiểu đường, cũng cần xem xét đồng thời chức năng thận - gan, thuốc đang dùng và các bệnh nền.
Ở tuổi 70 cũng tương tự. Tuy vậy, chỉ vì tuổi cao mà tiếp tục tăng thêm xét nghiệm là không phù hợp. Cần chọn xét nghiệm cần thiết dựa trên tình trạng sức khỏe hiện tại và bệnh nền.
Theo từng nhóm tuổi, cần tránh bỏ sót điều gì?
Khác biệt thật sự của trung tâm khám nằm ở “bước tiếp theo”
Khung cơ bản của khám sức khỏe nhìn chung không khác biệt lớn dù thực hiện tại bất kỳ cơ sở khám được chỉ định nào.
Khác biệt thật sự xuất hiện sau khi có phát hiện bất thường.
“Chụp nhũ ảnh thấy dấu hiệu bất thường.”. “Nội soi dạ dày cần sinh thiết.”. “Điện tâm đồ bất thường.”. “Xét nghiệm máu cho thấy chỉ số gan hoặc thận không tốt.”
Trong những tình huống như vậy, điều người bệnh cần không phải chỉ là một tờ kết quả. Họ cần biết nên đến chuyên khoa nào, có cần làm thêm xét nghiệm hay không, và cần kiểm tra lại nhanh đến mức nào.
Đây là lúc lợi thế của trung tâm khám thuộc bệnh viện đa khoa thể hiện rõ. Ngay trong cùng một bệnh viện, kết quả khám có thể được kết nối sang các chuyên khoa phù hợp; khi cần, có thể tiếp tục làm thêm siêu âm, CT, MRI, nội soi… Chẳng hạn, nếu sau chụp vú cần kiểm tra thêm, người bệnh sẽ được chuyển sang khám ngoại vú và siêu âm; nếu phát hiện bất thường ở cơ quan khác, sẽ được kết nối đến chuyên khoa tương ứng.
Trưởng khoa Kim In-a cho biết: “Nhiều bệnh nhân lo lắng, vì các thuật ngữ y khoa lạ trên phiếu kết quả khiến họ nghĩ ngay đến những bệnh nghiêm trọng như ung thư”. Bà nói thêm: “Cũng có trường hợp bối rối vì không biết phải tìm đến chuyên khoa nào ở bệnh viện nào”.
Bà Kim giải thích: “Nếu trung tâm khám được kết nối với các chuyên khoa, có thể nhanh chóng tiến hành điều trị cần thiết và các xét nghiệm bổ sung”. Bà nói: “Việc chia sẻ dữ liệu xét nghiệm sẵn có cũng giúp giảm các xét nghiệm trùng lặp không cần thiết và gánh nặng chi phí”.
Vì sao dời lịch đặt khám đến cuối năm là thiệt?
Nếu thuộc diện khám sức khỏe năm nay nhưng vẫn chưa đi khám, không có lý do gì phải dời đến cuối năm. Mỗi năm, vào cuối năm, những người trì hoãn khám dồn lại khiến việc đặt lịch cũng không hề dễ.
Nếu khám phát hiện bất thường, sẽ cần thêm thời gian cho khám chuyên khoa và xét nghiệm bổ sung. Đó là lý do nên chốt lịch khám sớm.
Suy cho cùng, khám sức khỏe không phải là cuộc đua “ai làm nhiều xét nghiệm hơn”. Trước hết cần biết ở tuổi 40 nên bắt đầu gì, tuổi 50 bổ sung gì, và ở tuổi 60, 70 cần tránh bỏ sót điều gì.
Và nếu phát hiện bất thường, không nên dừng lại ở đó. Khám sức khỏe chỉ trọn vẹn khi được nối tiếp đúng cách đến điều trị cần thiết và các xét nghiệm bổ sung. Rốt cuộc, khác biệt thật sự của trung tâm khám nằm ở ngã rẽ giữa một nơi kết thúc bằng một tờ kết quả và một nơi tiếp tục kết nối đến điều trị và xét nghiệm bổ sung.
