“Энэ жил өөр ямар шинжилгээ өгөх хэрэгтэй вэ?”
Эрүүл мэндийн үзлэгт орох бүрд ийм асуулт тулгардаг. 40-өөд насанд ходоод·хөхний хорт хавдрын үзлэг тогтмолжиж, 50-иад наснаас бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын шинжилгээ нэмэгдэнэ. 60-аад наснаас хойш ясны нягт, танин мэдэхүй болон биеийн үйл ажиллагаагаа ч хянуулах шаардлагатай.
Олон шинжилгээ өгөх нь заавал зөв гэсэн үг биш. Юуны өмнө нас, хүйс, удамшлын түүх, тамхи татсан хугацаа, суурь өвчиндөө тохирсон шаардлагатай шинжилгээг орхигдуулахгүй байх нь чухал.
40-өөд насанд юуг эхлүүлж, 50-иад насанд ямар шинжилгээ нэмэгдэх вэ?
40 наснаас ходоодны хорт хавдрыг илрүүлэх үндэсний үзлэг эхэлнэ. Үүнд 2 жил тутам хамрагдах боломжтой. Эмэгтэйчүүд 40 наснаас хөхний хорт хавдрын үзлэгт мөн 2 жил тутам орно. Умайн хүзүүний хорт хавдрын үзлэгт 20 ба түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд хамрагдана.
40 насанд В вируст гепатитын шинжилгээ ч багтана. Мөн цусны даралт ихсэх, чихрийн шижин, өөх тосны солилцооны алдагдал зэрэг архаг өвчний эрсдэлээ тогтмол хянаж эхлэх үе юм.
50 нас хүрэхэд бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын шинжилгээ нэмэгдэнэ. Үндэсний үзлэгийн хүрээнд 50 ба түүнээс дээш насны эрэгтэй, эмэгтэй хүн бүрд жил тутам өтгөний далд цусны шинжилгээ хийж, эерэг гарвал бүдүүн гэдэсний дурангаар баталгаажуулна.
Тамхи татдаг бол уушгиа ч шалгуулах хэрэгтэй. Уушгины хорт хавдрыг илрүүлэх үндэсний үзлэгт 54~74 настай, 30 хайрцаг-жил ба түүнээс дээш буюу өдөрт 1 хайрцаг тамхийг 30 жил татсантай дүйцэх түүхтэй өндөр эрсдэлт бүлгийг хамруулна. 56 насанд С вируст гепатитын эсрэгбиеийн шинжилгээ өгч, уушгины үйл ажиллагааг 56 болон 66 насанд шинжилнэ.
Гэхдээ насны шалгуур хангасан гээд CT эсвэл хэт авиан шинжилгээг үндэслэлгүйгээр нэмэх шаардлагагүй. Удамшлын түүх, өмнөх шинжилгээний хариу, тамхи татсан хугацаа зэргээс шалтгаалан шаардлагатай шинжилгээ хүн бүрд өөр байна.
Тоннэ Бонсэн эмнэлгийн өрхийн анагаах ухааны тасгийн эрхлэгч Ким Ина “40, 50-иад наснаас хорт хавдар болон архаг өвчнөөр өвчлөх эрсдэл нэмэгддэг тул өөрт зайлшгүй шаардлагатай шинжилгээг сонгох нь чухал” гээд “Нас, удамшлын түүх, амьдралын хэв маяг зэргээ харгалзан эмчтэй зөвлөлдсөний дараа өөрт тохирсон үзлэг, шинжилгээний жагсаалт гаргах нь ухаалаг арга” гэж хэлэв.
Биеийнхээ онцлогийг үл харгалзан шинжилгээний тоог л нэмбэл зайлшгүй илрүүлэх ёстой гол өвчнийг орхигдуулж болзошгүй. Энэ нь хэт оношилгоо, шаардлагагүй эмнэлгийн зардал гаргахад хүргэхээс гадна зарим нарийвчилсан шинжилгээ бие махбодод ачаалал өгч болно. Өөрөөр хэлбэл, олон шинжилгээ өглөө гээд илүү эрүүл болно гэсэн үг биш.
60-аад наснаас хойш зөвхөн 'хорт хавдар'-аа шалгуулахад хангалттай юу?
60-аад наснаас хойш хорт хавдрын үзлэгийн зэрэгцээ яс, танин мэдэхүй, унах эрсдэлийг ч үнэлүүлэх хэрэгтэй. Эмэгтэйчүүд 54, 60, 66 насандаа ясны нягтын шинжилгээ өгөх боломжтой.
66 наснаас танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг 2 жил тутам шинжилж, 66, 70, 80 насанд ахмад настны биеийн үйл ажиллагааны сорилыг мөн багтаана. Энэ насныханд цусны даралт ихсэх эсвэл чихрийн шижинг дангаар нь хянахаас илүү бөөр·элэгний үйл ажиллагаа, хэрэглэж буй эм, суурь өвчнийг хамтад нь үнэлэх нь чухал.
70-аад насанд ч мөн адил. Гэхдээ зөвхөн нас ахисан гэх шалтгаанаар шинжилгээг тасралтгүй нэмэх нь зохистой биш. Одоогийн эрүүл мэндийн байдал болон суурь өвчиндөө үндэслэн шаардлагатай шинжилгээг сонгох хэрэгтэй.
Насны бүлэг бүрд ямар шинжилгээг орхигдуулж болохгүй вэ?
Үзлэгийн төвүүдийн жинхэнэ ялгаа нь ‘дараагийн шатанд’ гардаг
Эрх бүхий аль ч байгууллагад эрүүл мэндийн үндсэн үзлэгийн агуулга төдийлөн ялгаатай биш.
Жинхэнэ ялгаа нь хэвийн бус өөрчлөлт илэрсний дараа гардаг.
“Маммографийн шинжилгээгээр хэвийн бус өөрчлөлт илэрсэн.” “Ходоодны дурангийн шинжилгээний дараа эдийн сорьц авах шаардлагатай болсон.” “Зүрхний цахилгаан бичлэг хэвийн бус гарсан.” “Цусны шинжилгээгээр элэг, бөөрний үзүүлэлт хэвийн бус гарсан.”
Ийм үед өвчтөнд ганц хуудас хариу өгөх төдий хангалтгүй. Харин аль тасагт үзүүлэх, нэмэлт шинжилгээ шаардлагатай эсэх, оношийг хэр яаралтай тодруулах ёстойг мэдэх хэрэгтэй.
Энэ үед нэгдсэн эмнэлгийн үзлэгийн төвийн давуу тал харагдана. Нэг эмнэлэг дотроо үзлэгийн хариунд үндэслэн өвчтөнийг тухайн мэргэжлийн тасагт шууд шилжүүлж, шаардлагатай бол хэт авиа·CT·MRI·дуран зэрэг нэмэлт шинжилгээг үргэлжлүүлэн хийлгэх боломжтой. Тухайлбал, маммографийн шинжилгээний дараа нэмэлт үнэлгээ шаардлагатай бол хөхний мэс заслын тасгийн эмчийн үзлэг болон хэт авиан шинжилгээнд, бусад эрхтэнд өөрчлөлт илэрвэл тухайн мэргэжлийн тасгийн үзлэгт шилжүүлнэ.
Тоннэ Бонсэн эмнэлгийн тасгийн эрхлэгч Ким Ина “Үзлэгийн хариунд бичсэн танил бус анагаах ухааны нэр томьёоноос болж хорт хавдар зэрэг ноцтой өвчнийг хамгийн түрүүнд бодож, түгшдэг өвчтөн олон” гээд “Аль эмнэлгийн ямар тасагт хандахаа мэдэхгүй сандарсан тохиолдол ч байдаг” гэж хэлэв.
Ким Ина цааш нь “Үзлэгийн төв мэргэжлийн тасгуудтай уялдаа холбоотой ажилладаг бол шаардлагатай эмчийн үзлэг, нэмэлт шинжилгээг шуурхай зохион байгуулах боломжтой” гээд “Өмнөх шинжилгээний мэдээллийг хуваалцах боломжтой тул шаардлагагүй давтан шинжилгээ болон зардлын дарамтыг бууруулахад ч тустай” хэмээн тайлбарлав.
Үзлэгийн цагаа жилийн эцэс хүртэл хойшлуулах нь яагаад зохимжгүй вэ?
Энэ жил эрүүл мэндийн үзлэгт хамрагдах ёстой ч хараахан үзүүлээгүй бол жилийн эцэс хүртэл хойшлуулах шалтгаан байхгүй. Жил бүрийн эцэст үзлэгээ хойшлуулсан хүмүүс олноороо ханддаг тул цаг захиалах ч амаргүй болдог.
Үзлэгээр хэвийн бус өөрчлөлт илэрвэл эмчид дахин үзүүлэх, нэмэлт шинжилгээ хийлгэхэд хугацаа шаардлагатай. Иймээс үзлэгийн товоо урьдчилан захиалах нь зүйтэй.
Эцсийн дүнд эрүүл мэндийн үзлэг нь ‘хэр олон шинжилгээ өгсөн бэ’ гэсэн өрсөлдөөн биш. 40-өөд насанд юуг эхлүүлэх, 50-иад насанд юу нэмэгдэх, 60, 70-аад насандаа юуг орхигдуулж болохгүйг мэдэх нь нэн тэргүүнд тавигдана.
Мөн хэвийн бус өөрчлөлт илэрсэн бол тэнд нь орхиж болохгүй. Шаардлагатай эмчийн үзлэг болон нэмэлт шинжилгээг бүрэн хийлгэх хүртэлх үйл явц эрүүл мэндийн үзлэгт багтана. Эцэст нь, ганц хуудас хариу өгөөд дуусдаг эмнэлэг үү, эсвэл эмчийн үзлэг, нэмэлт шинжилгээнд үргэлжлүүлэн хамруулдаг эмнэлэг үү гэдгээс үзлэгийн төвийн жинхэнэ ялгаа харагдана.
