Trong quá trình giảm liều thuốc chống trầm cảm, khi cảm giác buồn bã hoặc lo âu nặng lên, nhiều người dễ cho rằng trầm cảm hoặc rối loạn lo âu đã tái phát. Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây đăng trên tạp chí quốc tế “Psychotherapy and Psychosomatics” cho thấy tình trạng triệu chứng nặng lên này có thể không phải tái phát bệnh mà là “hiện tượng cai thuốc” xuất hiện khi giảm thuốc.
Hiện tượng cai thuốc là các triệu chứng về thể chất và cảm xúc xảy ra khi cơ thể đã quen với thuốc mà người bệnh giảm liều hoặc ngừng thuốc. Với thuốc chống trầm cảm, ngoài buồn bã, lo âu và bồn chồn, người bệnh còn có thể gặp chóng mặt, đau đầu, rối loạn cảm giác…
Nhóm nghiên cứu Thụy Sĩ và Úc thực hiện nghiên cứu nhằm làm rõ liệu các triệu chứng buồn bã và lo âu xuất hiện trong quá trình giảm liều thuốc chống trầm cảm là do tái phát rối loạn tâm thần sẵn có hay liên quan đến phản ứng cai thuốc.
Người tham gia nghiên cứu gồm 32 người trưởng thành từ 18 đến 75 tuổi được tuyển tại Thụy Sĩ. Tất cả đều đã dùng thuốc chống trầm cảm ít nhất 6 tháng, các triệu chứng trước đó đã cải thiện và ổn định, đồng thời đang lên kế hoạch ngừng thuốc. Nhóm nghiên cứu theo dõi sự thay đổi triệu chứng của họ trong 26 tuần, bắt đầu từ trước khi giảm liều thuốc chống trầm cảm.
Kết quả cho thấy, ở giai đoạn giảm liều thuốc chống trầm cảm, mức độ buồn bã, lo âu và các triệu chứng cai thuốc về cảm xúc tăng lên. Ngược lại, trong thời gian duy trì cùng một liều mà không giảm thêm, lo âu và các triệu chứng cai thuốc về cảm xúc giảm xuống.
Đáng chú ý, khi các triệu chứng buồn bã và lo âu nặng lên, các triệu chứng cai thuốc về thể chất như chóng mặt, ù tai, rối loạn cảm giác, co thắt cơ, nôn… cũng tăng theo. Từ đó, nhóm nghiên cứu nhận định tình trạng buồn bã và lo âu nặng lên sau khi giảm thuốc chống trầm cảm nhiều khả năng liên quan đến hiện tượng cai thuốc hơn là tái phát bệnh.
Nhóm nghiên cứu cho biết các triệu chứng cai thuốc này thể hiện “mô hình dạng sóng (wave-like)”, tức nặng lên rồi giảm bớt, lặp đi lặp lại theo mức giảm thuốc. Trong khi đó, nếu trầm cảm hoặc rối loạn lo âu thực sự tái phát, các triệu chứng có xu hướng kéo dài liên tục, thay vì lên xuống lặp lại theo thay đổi liều thuốc.
Nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng buồn bã và lo âu là những biểu hiện thường gặp trong quá trình cai thuốc chống trầm cảm, vì vậy dễ bị nhầm là tái phát bệnh nền. Do đó, họ nhấn mạnh không nên chỉ vì xuất hiện các triệu chứng này trong quá trình giảm liều mà kết luận cần điều trị thuốc dài hạn.
Tuy vậy, do đây là nghiên cứu quan sát quy mô nhỏ với 32 người tham gia, nghiên cứu có hạn chế trong việc khẳng định quan hệ nhân quả giữa giảm liều thuốc chống trầm cảm và tình trạng buồn bã - lo âu nặng lên. Kết quả này cũng không có nghĩa là có thể tự ý ngừng thuốc chống trầm cảm.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo cân nhắc tiếp tục điều trị ít nhất 6 tháng sau đó đối với bệnh nhân trầm cảm mức độ từ trung bình trở lên đã cải thiện triệu chứng nhờ dùng thuốc chống trầm cảm. Khi ngừng thuốc, khuyến cáo nên giảm liều theo từng bước phù hợp với tình trạng người bệnh thay vì dừng đột ngột.
