"Bác phải ăn uống đầy đủ, trước tiên là tăng cường thể lực."
Đây là câu mà bệnh nhân và gia đình thường nghe trước ca phẫu thuật ung thư. Họ tin rằng tăng cơ sẽ giúp việc mổ và quá trình hồi phục thuận lợi hơn. Nhưng chỉ lời khuyên này thì vẫn chưa đủ.
Ngày 5/8, Bệnh viện Gangnam Severance thuộc Đại học Yonsei cho biết nhóm nghiên cứu do Giáo sư Kang Jung-hyun (Khoa Ngoại đại trực tràng) và Giáo sư Lee Jae-hoon (Khoa Y học hạt nhân) dẫn dắt đã phân tích CT bụng của bệnh nhân ung thư đại tràng. Kết quả cho thấy mô mỡ xen giữa các bó cơ (IMAT) càng nhiều thì tỷ lệ sống càng thấp. Nói cách khác, yếu tố phân định tỷ lệ sống không nằm ở “có bao nhiêu cơ” mà ở “có bao nhiêu mỡ chen vào giữa cơ”.
Nghiên cứu này được đăng trên tạp chí quốc tế "European Journal of Radiology".
"Lượng" thì bình thường, nhưng "chất lượng" lại khác nhau
Nếu lượng cơ nhiều hay ít là "số lượng", thì lượng mỡ xen kẽ giữa các cơ đó chính là "chất lượng". Dù bề ngoài có khối lượng cơ (số lượng) như nhau, nhưng "chất lượng" này lại khác nhau tùy từng người.
Có thể ví von với thịt để dễ hiểu hơn. Dù lượng nạc như nhau, thịt có vân mỡ (marbling) dày đặc khác với thịt toàn nạc. Cơ bắp cũng vậy. Mỡ càng nhiều thì dù khối lượng cơ không đổi, chức năng thực tế vẫn suy giảm.
Trước đây, các thước đo thể lực chủ yếu dựa vào khối lượng cơ và mỡ trong cơ. Trong khi đó, mô mỡ xen giữa các bó cơ nằm phía trong lớp màng bao quanh cơ lại tương đối ít được chú ý.
Nhóm của Giáo sư Kang Jung-hyun thời gian qua liên tục công bố các chỉ số liên quan đến tình trạng giảm cơ dựa trên dữ liệu bệnh viện. Trước đó, nhóm đã đề xuất một chỉ dấu mới kết hợp nồng độ albumin trong máu với mỡ trong cơ, và cũng từng công bố mô hình machine learning dự đoán giảm cơ mà không cần CT.
Ở nước ngoài cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Một nghiên cứu đa trung tâm ở nước ngoài phân tích 850 bệnh nhân và kiểm chứng lại riêng trên 647 người cũng cho thấy: mỡ xen giữa các bó cơ càng nhiều thì nguy cơ tử vong và tái phát càng cao. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ xem riêng lượng và mật độ mỡ, chứ không gộp thành một chỉ số như lần này.
Vậy rủi ro lớn đến mức nào?
Nhóm nghiên cứu đã định lượng diện tích và mật độ mỡ từ CT của 1.080 bệnh nhân ung thư đại tràng giai đoạn 1-3 được phẫu thuật trong giai đoạn 2005-2014, rồi đối chiếu với tỷ lệ sống. Cả hai chỉ số đều liên quan đến tỷ lệ sống ở mức khó có thể coi là ngẫu nhiên.
Khi xem đồng thời diện tích và mật độ mỡ để chia bệnh nhân thành bốn nhóm (G1-G4), khác biệt càng rõ rệt. Tuy vậy, kết quả không phải là mối quan hệ tỷ lệ đơn giản kiểu “mỡ càng nhiều càng xấu”.
Chỉ có nhóm có cả diện tích lẫn mật độ mỡ đều cao mới có tỷ lệ sống sót thấp rõ rệt. Các nhóm còn lại - chỉ một trong hai chỉ số cao, hoặc cả hai đều thấp - gần như không có sự khác biệt về tỷ lệ sống sót. Điều này có nghĩa là dù trông có vẻ nhiều cơ, tỷ lệ sống sót chỉ giảm khi mỡ xen kẽ giữa các cơ cao ở cả hai mặt diện tích lẫn mật độ.
Vấn đề không nằm ở “lượng” mà ở “chất”, và đặc biệt là khi cả hai chỉ dấu chất lượng cùng xấu đi.
Điều cần thiết không chỉ là “lượng”
Giáo sư Kang Jung-hyun nói: "Nghiên cứu này đã đánh giá bằng hình ảnh học lượng mỡ lắng đọng giữa cơ xương trước phẫu thuật, qua đó gợi mở khả năng dự đoán tiên lượng của bệnh nhân ung thư đại tràng chính xác hơn và có thể ứng dụng vào việc xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa"; đồng thời nhấn mạnh: "Đây là nghiên cứu chứng minh tính ưu việt của mô hình đồng thời xét cả kích thước và mật độ của mỡ lắng đọng. Nếu trong tương lai có các nghiên cứu đa trung tâm để kiểm chứng, phản ánh đa dạng chủng tộc và thể hình, chúng tôi kỳ vọng có thể mở rộng hơn nữa phạm vi ứng dụng lâm sàng".
Vì nghiên cứu này dựa trên dữ liệu từ một cơ sở duy nhất là Bệnh viện Gangnam Severance, việc liệu có thể áp dụng nguyên vẹn cho các chủng tộc và thể hình khác hay không vẫn cần được xác nhận thông qua các kiểm chứng với sự tham gia của nhiều bệnh viện trong thời gian tới.
Với bệnh nhân sắp phẫu thuật, không nên dừng lại ở việc tăng cơ. Cần xem cả mức độ mỡ chen giữa cơ và cách mỡ phân bố như thế nào thì mới có bức tranh đầy đủ.
Bệnh nhân có thể hỏi đội ngũ y tế phụ trách xem có thể kiểm tra cả mỡ giữa các cơ, chứ không chỉ khối lượng cơ hay không.
