Một nghiên cứu cho thấy những người dùng thuốc điều trị béo phì với mục tiêu giảm cân có nguy cơ cao hơn gặp một số vấn đề sức khỏe tâm thần như triệu chứng trầm cảm hoặc lo âu.
Tuy nhiên, số ca thực tế phát sinh không nhiều và nghiên cứu chỉ mang tính quan sát, nên chưa thể khẳng định thuốc trực tiếp gây ra rối loạn tâm thần.
Nhóm nghiên cứu liên ngành giữa Khoa Dược, Đại học Sungkyunkwan và Trường Y, Đại học Ajou đã phân tích độ an toàn của việc dùng Wegovy (semaglutide) và Saxenda (liraglutide) dựa trên hồ sơ bệnh án điện tử của 13 bệnh viện tại Hàn Quốc, và gần đây công bố kết quả trên tạp chí quốc tế 〈Đái tháo đường·Béo phì·Chuyển hóa (Diabetes, Obesity and Metabolism)〉.
Dùng Wegovy làm tăng nguy cơ… bẫy thống kê?
Wegovy và Saxenda là thuốc điều trị béo phì thuộc nhóm GLP(Glucagon-like peptide)-1. Thuốc tác động lên hormone điều hòa cảm giác thèm ăn trong cơ thể, giúp tăng cảm giác no và ức chế thèm ăn. Nhờ đó, người dùng có thể kỳ vọng các hiệu quả như giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết. Dù các thử nghiệm lâm sàng đã đánh giá độ an toàn ở mức nhất định, nhóm nghiên cứu cho rằng dữ liệu về những triệu chứng mà người được kê đơn thực sự gặp phải trong thực hành lâm sàng vẫn chưa đủ.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu đã rà soát các triệu chứng ở bệnh nhân được kê Wegovy và Saxenda với mục tiêu giảm cân tại 13 cơ sở y tế tuyến 2 và tuyến 3 trong nước. Nhóm dùng Wegovy gồm 2.357 người được so sánh với nhóm đối chứng 22.602 người; nhóm dùng Saxenda gồm 6.953 người được so sánh với nhóm đối chứng 68.001 người.
Các bệnh viện tham gia gồm △Bệnh viện Đại học Ajou △Bệnh viện Đại học Chung-Ang △Trung tâm Y tế Đại học Nữ Ewha △Bệnh viện Bucheon, Đại học Soonchunhyang △Bệnh viện Cheonan, Đại học Soonchunhyang △Bệnh viện Đại học Kyung Hee △Bệnh viện Đại học Kangwon △Bệnh viện Dongtan Sacred Heart thuộc Đại học Hallym △Bệnh viện Gangdong Sacred Heart △Bệnh viện Quốc tế St. Mary thuộc Đại học Công giáo Kwandong △Bệnh viện Đại học Wonkwang △Bệnh viện Dongsan thuộc Đại học Keimyung △Bệnh viện Myongji.
Kết quả phân tích cho thấy người dùng Wegovy có nguy cơ cao hơn đối với một số rối loạn tâm thần và bệnh liên quan đường tiêu hóa. So với nhóm đối chứng, nguy cơ phát sinh rối loạn tâm thần nói chung cao khoảng 2 lần; rối loạn lo âu cao gấp 2,39 lần; rối loạn trầm cảm cao gấp 3,42 lần. Rối loạn vận động đường tiêu hóa hoặc tắc nghẽn cao gấp 3,91 lần; rối loạn thị lực cao gấp 1,58 lần.
Tuy nhiên, với rối loạn vận động đường tiêu hóa và tắc nghẽn, số sự kiện thực tế phát sinh ở nhóm dùng Wegovy chỉ là 6 ca, nên mức độ bất định lớn và khó ước tính chính xác biên độ tăng nguy cơ thực sự.
Với rối loạn trầm cảm, nếu tính đơn giản mức tăng nguy cơ trên toàn bộ đối tượng phân tích thì nguy cơ cao gấp 3,42 lần so với nhóm đối chứng. Nhưng khi tách theo từng bệnh viện, chỉ có 2 bệnh viện đóng vai trò trung tâm trong phép tính tỷ số nguy cơ. Điều này cho thấy không phải ở tất cả bệnh viện kê Wegovy đều ghi nhận xu hướng tăng rối loạn trầm cảm một cách nhất quán.
Saxenda, được cấp phép tại Hàn Quốc sớm hơn, cũng cho thấy xu hướng tương tự. So với người không dùng, nguy cơ rối loạn tâm thần nói chung cao gấp 1,7 lần; rối loạn lo âu cao gấp 1,68 lần; rối loạn trầm cảm cao gấp 1,51 lần, nhưng mức tăng nguy cơ khác nhau đáng kể tùy bệnh viện.
Không có nghĩa là gây trầm cảm
Theo nhóm nghiên cứu, thụ thể GLP-1 mà Wegovy hoặc Saxenda tác động cũng phân bố ở hệ thần kinh trung ương, bao gồm cả não. Vì vậy, về mặt sinh học, vẫn có khả năng việc dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng khó có thể kết luận Wegovy hoặc Saxenda là nguyên nhân trực tiếp gây trầm cảm hay rối loạn lo âu. Khảo sát lần này là nghiên cứu quan sát dựa trên hồ sơ khám chữa bệnh, trong khi chênh lệch giữa các bệnh viện lại lớn, nên chưa đủ căn cứ để coi đây là hiện tượng phổ quát.
Ngoài ra, trong phân tích này, do hạn chế dữ liệu nên chỉ số khối cơ thể (BMI) phản ánh mức độ béo phì không được sử dụng như một biến số. Điều đó đồng nghĩa nghiên cứu chưa tính đến khả năng bản thân tình trạng béo phì đã ảnh hưởng đến cảm giác trầm buồn.
Trên thực tế, trong các thử nghiệm lâm sàng phân bổ ngẫu nhiên nhóm dùng thuốc và nhóm đối chứng, đến nay chưa xác nhận được bằng chứng rõ ràng rằng thuốc điều trị béo phì nhóm GLP-1 làm tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm hoặc lo âu.
Trong giới y tế cũng có ý kiến cho rằng, thay vì các triệu chứng như vậy, vấn đề “lạm dụng và dùng sai” thuốc điều trị ở những người không phải bệnh nhân béo phì mới đáng lo hơn.
Nhóm nghiên cứu nói: “Trong nghiên cứu này, có thể chúng tôi chưa loại trừ hoàn toàn các bệnh mà người tham gia đã mắc từ trước khi dùng thuốc”, đồng thời nhấn mạnh: “Cần xem xét tổng hợp nhiều yếu tố như đặc điểm từng bệnh nhân, thay đổi cân nặng, thuốc men… để đánh giá chúng tác động thế nào đến tình trạng của bệnh nhân”.
