Nhiều người có thói quen tắt đèn trước khi ngủ rồi nằm sấp xem điện thoại. Nếu sau đó xuất hiện cơn đau mắt dữ dội, mờ mắt và thậm chí nôn ói, không nên vội cho rằng chỉ là mỏi mắt hay rối loạn tiêu hóa. Đây có thể là dấu hiệu của “glôcôm góc đóng cấp tính”, khi đường thoát dịch trong mắt bất ngờ bị bít lại khiến áp lực trong mắt tăng vọt.
Bác sĩ Jung Jong-jin, Trung tâm Glôcôm thuộc Bệnh viện Mắt Kim, ngày 21/07 cho biết việc nhìn điện thoại lâu trong môi trường tối hoặc duy trì tư thế nằm sấp có thể làm tăng nhãn áp – tức áp lực trong mắt. Ông lưu ý người có đường thoát dịch trong mắt hẹp cần đặc biệt cảnh giác với cơn phát tác glôcôm góc đóng cấp tính.
Không phải ai nhìn điện thoại lâu cũng bị glôcôm
Bên trong mắt có một chất lỏng trong suốt gọi là “thủy dịch”. Thủy dịch giúp duy trì hình dạng của mắt rồi thoát ra ngoài qua một đường dẫn nhất định. Nhãn áp thay đổi tùy theo sự cân bằng giữa lượng thủy dịch được tạo ra và lượng thoát ra.
Đường thoát thủy dịch nằm ở vị trí tiếp giáp giữa mống mắt (phần tạo màu cho mắt) và giác mạc (màng trong suốt ở phía trước mắt). Trong y học, vị trí này được gọi là “góc tiền phòng”. Nói đơn giản, đây là “cống thoát nước” của mắt.
Khi đường này bị hẹp hoặc đóng lại, đó là tình trạng “góc đóng”. Nếu thủy dịch không thoát được, nhãn áp sẽ tăng; khi áp lực tăng quá mức, dây thần kinh thị giác – nơi truyền thông tin nhìn thấy từ mắt lên não – có thể bị tổn thương.
Nhìn điện thoại lâu không đồng nghĩa ai cũng sẽ bị glôcôm. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy việc nhìn màn hình ở cự ly gần trong thời gian dài, trong điều kiện ánh sáng tối và cúi đầu nhiều có thể khiến nhãn áp tăng tạm thời.
Nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul yêu cầu 39 người trưởng thành khỏe mạnh dưới 40 tuổi đọc và nhập chữ trên điện thoại ở nơi sáng và nơi có độ rọi thấp. Ở nơi có độ rọi thấp, nhãn áp trung bình tăng từ 13.9㎜Hg trước khi sử dụng lên 17.3㎜Hg sau 15 phút. Khi ngừng sử dụng, sau 15 phút nhãn áp giảm về mức trước đó. Người cúi đầu càng nhiều thì mức biến động nhãn áp càng lớn. Kết quả được đăng năm 2018 trên tạp chí quốc tế “PLOS ONE”.
Các nghiên cứu ở nước ngoài cũng ghi nhận tình trạng nhãn áp tăng tạm thời trong lúc xem điện thoại. Một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí quốc tế “Journal of Glaucoma” có sự tham gia của 60 người trưởng thành khỏe mạnh và 22 bệnh nhân glôcôm đang dùng thuốc kiểm soát nhãn áp. Những bệnh nhân này thuộc nhóm “glôcôm góc mở”, tức đường thoát dịch trong mắt không bị đóng nhưng dây thần kinh thị giác bị tổn thương.
Khi người tham gia đọc chữ trong 30 phút, nhãn áp tăng nhiều hơn khi dùng điện thoại so với đọc trên giấy. Tuy vậy, sau khi ngừng đọc, trong vòng 20 phút nhãn áp trở về mức trước đó.
Do kết quả thay đổi theo điều kiện nghiên cứu, chưa thể khẳng định điện thoại trực tiếp gây ra glôcôm. Điều đã được ghi nhận chủ yếu là nhãn áp có thể biến đổi tạm thời trong một số môi trường và tư thế nhất định.
Nếu bóng tối và tư thế nằm sấp kết hợp, đường thoát dịch trong mắt có thể bị tắc
Trong bóng tối, đồng tử – phần đen ở giữa mắt – sẽ giãn ra. Đây là phản ứng tự nhiên để thu nhận nhiều ánh sáng hơn.
Với đa số người, điều này không gây vấn đề. Nhưng với mắt có đường thoát dịch trong mắt hẹp thì khác. Trong quá trình đồng tử giãn, nếu mô xung quanh che lấp đường thoát thủy dịch, nhãn áp có thể tăng vọt nhanh chóng.
Tư thế nằm sấp cũng có thể làm tăng nhãn áp. Nhóm nghiên cứu của Đại học Quốc gia Seoul cho 24 bệnh nhân (37 mắt) có tình trạng đường thoát dịch trong mắt thỉnh thoảng bị đóng thực hiện tư thế nằm sấp trong phòng tối. Kết quả, ở 28 mắt, nhãn áp tăng từ 8㎜Hg trở lên.
Thủy tinh thể – cấu trúc giúp lấy nét như ống kính máy ảnh – càng dày thì mức tăng nhãn áp càng lớn. Tuy nhiên, nghiên cứu này là một nghiệm pháp kích phát chẩn đoán được thực hiện trong 45 phút trên những bệnh nhân vốn đã có góc đóng. Đây là xét nghiệm cố ý tạo điều kiện có thể gây triệu chứng để theo dõi biến động nhãn áp, không phải nghiên cứu đo trực tiếp nguy cơ trong sinh hoạt hằng ngày khi nằm sấp xem điện thoại.
Không thể tự soi gương để biết góc tiền phòng của mình có hẹp hay không. Muốn biết cần khám mắt để kiểm tra cấu trúc bên trong mắt.
Người bị viễn thị (dễ lấy nét ở xa hơn ở gần) hoặc có người thân mắc glôcôm góc đóng cần thận trọng hơn tương đối. Khi lớn tuổi, thủy tinh thể dày lên cũng có thể làm hẹp đường thoát dịch trong mắt.
Khi xem điện thoại, không nên làm phòng tối hoàn toàn mà nên bật đèn xung quanh. Thay vì nằm sấp, hãy ngồi thẳng phần thân trên và không để màn hình quá gần mắt. Nếu xem lâu, nên thỉnh thoảng nhìn ra xa để cho mắt nghỉ.
Đau mắt, mờ mắt kèm buồn nôn: Cần đi khám ngay lập tức
Glôcôm góc đóng cấp tính có thể xuất hiện đột ngột. Người bệnh đau mắt dữ dội, đỏ mắt, mờ mắt như có sương. Cũng có thể xuất hiện triệu chứng thấy vòng quầng nhiều màu như cầu vồng quanh nguồn sáng.
Khi nhãn áp tăng nhanh, đau đầu, buồn nôn và nôn ói cũng có thể xảy ra. Vì vậy, bệnh dễ bị nhầm với đau nửa đầu hoặc triệu chứng “ăn không tiêu”.
Glôcôm góc đóng cấp tính là một tình trạng cấp cứu. Nếu điều trị chậm, dây thần kinh thị giác có thể bị tổn thương khó hồi phục. Khi đau mắt đột ngột kèm đỏ mắt, mờ mắt và nôn ói, cần đến ngay khoa mắt hoặc phòng cấp cứu.
Bác sĩ Jung Jong-jin nói: “Quan trọng không kém việc dùng thiết bị thông minh bao lâu là bạn nhìn trong môi trường và tư thế nào”, đồng thời nhấn mạnh: “Không nên xem điện thoại trong thời gian dài ở nơi tối hoặc duy trì tư thế nằm sấp quá lâu; nếu xuất hiện đau mắt hay mờ mắt thì phải đi khám ngay, không được chần chừ”.
