Giá như chỉ cần một lần xét nghiệm máu là có thể chẩn đoán ung thư tuyến tụy. Nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Hiện nay, nhiều bác sĩ và nhà khoa học ở các quốc gia vẫn đang nỗ lực tìm cách phát hiện sớm ung thư tuyến tụy. Các nghiên cứu về mối liên quan giữa ung thư tuyến tụy và bệnh đái tháo đường liên tục được công bố. Bên cạnh đó, do tuyến tụy là cơ quan tiết enzyme tiêu hóa, nhiều nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ với chế độ ăn. Một nghiên cứu cho thấy, nếu có gan nhiễm mỡ, nguy cơ mắc không chỉ ung thư gan mà cả ung thư tuyến tụy cũng có thể tăng lên.
Gan nhiễm mỡ kéo dài… nguy cơ ung thư tuyến tụy ở nữ cao gấp 2.3 lần
Gần đây, một bài báo đăng trên tạp chí học thuật quốc tế 〈Cancer Medicine〉 cho biết người bị gan nhiễm mỡ có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn: nữ 2.30 lần, nam 1.71 lần. Kết quả này dựa trên theo dõi dài hạn dữ liệu của Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc đối với khoảng 4.09 triệu người Hàn Quốc trong độ tuổi 20~39, trong đó có 254,897 người được chẩn đoán gan nhiễm mỡ. Ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ, nguy cơ ung thư gan tăng lên: nữ 2.88 lần, nam 2.39 lần; đồng thời nguy cơ ung thư tuyến tụy cũng tăng.
Có gan nhiễm mỡ không đồng nghĩa trong thời gian ngắn sẽ tiến triển thành ung thư. Tuy nhiên, nếu không điều trị sớm, mỡ tích tụ nhiều trong gan có thể làm rối loạn hệ thống chuyển hóa; về sau, khi lớn tuổi, nguy cơ ung thư gan và ung thư tuyến tụy có thể tăng lên. Ngay cả khi còn trẻ, mỗi người vẫn cần quản lý đường huyết, lipid máu, chức năng gan… thông qua cải thiện lối sống như điều chỉnh ăn uống, tập luyện, nhằm giảm nguy cơ mắc ung thư gan và ung thư tuyến tụy.
Gợi ý cho việc phát hiện sớm ung thư tuyến tụy?
Vai trò của tuyến tụy có thể chia thành hai nhóm: tiết dịch tiêu hóa và tiết insulin. Theo tài liệu của Hiệp hội Phẫu thuật Tuyến tụy Hàn Quốc, 95% tế bào tuyến tụy tham gia vào việc tiết dịch tiêu hóa. Tuyến tụy tiết các enzyme như amylase (phân giải carbohydrate), trypsin (phân giải protein), lipase (phân giải chất béo)… giúp tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Đồng thời, tuyến tụy trực tiếp tiết vào máu hormone insulin làm hạ đường huyết và hormone glucagon làm tăng đường huyết. Khi các chức năng này suy giảm, nguy cơ phát sinh đái tháo đường liên quan trực tiếp. Từ đây có thể rút ra những gợi ý cho việc phát hiện sớm ung thư tuyến tụy.
Các triệu chứng ung thư tuyến tụy… có thể phát hiện sớm không?
Khi chính người bệnh cảm nhận được triệu chứng ung thư tuyến tụy thì thường bệnh đã tiến triển đáng kể. Giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng, lại giống các biểu hiện bệnh dạ dày - ruột như khó tiêu nên ít người nghi ngờ ung thư tuyến tụy. Khi ung thư tuyến tụy tiến triển, 40~70% bệnh nhân xuất hiện đau bụng, sụt cân, vàng da. Triệu chứng thường gặp nhất là đau vùng thượng vị (khu vực giữa ngực). Khi nặng hơn sẽ xuất hiện đau lưng. Vàng da khiến mắt và da chuyển vàng, nước tiểu chuyển nâu sẫm (màu cola), còn phân chuyển màu xám trắng.
Cần tránh ăn quá nhiều thực phẩm nhiều chất béo - nhiều năng lượng - nhiều carbohydrate… sức khỏe tuyến tụy hằng ngày rất quan trọng
Để bảo vệ tuyến tụy, cần hạn chế ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo - giàu năng lượng - giàu carbohydrate. Nếu thường xuyên ăn đồ ngọt nhiều đường, tuyến tụy buộc phải làm việc quá sức để tiết insulin. Khi tuyến tụy suy yếu, khả năng kiểm soát đường huyết sẽ kém đi và có thể làm tăng nguy cơ phát sinh ung thư. Nếu ăn khuya nhiều rồi đi ngủ, tuyến tụy phải “tăng ca” để tiết dịch tiêu hóa và insulin. Việc mỡ tích tụ quá nhiều trong gan làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy được cho là có liên quan đến cơ chế này. Hút thuốc được xem là yếu tố nguy cơ của ung thư tuyến tụy, nhưng gần đây mối liên hệ với thực phẩm đang ngày càng được nhấn mạnh.
