
Hơn 5/10 thanh thiếu niên cho biết bản thân đang phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh. Tỷ lệ này ở mức 51,7%, cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Trên cơ sở đó, cơ quan chức năng đã xây dựng riêng 7 khuyến nghị dành cho trẻ em và thanh thiếu niên.
Các khuyến nghị được đưa vào “Hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh vì mục đích sức khỏe tinh thần”, do Bộ Y tế và Phúc lợi (Bộ trưởng Jung Eun-kyung) và Hiệp hội Tâm thần kinh Hàn Quốc (Chủ tịch Choi Jun-ho) công bố ngày 08-10 nhân Ngày Sức khỏe Tinh thần (ngày 10). Tài liệu được biên soạn nhằm giúp người dân sử dụng AI phục vụ sức khỏe tinh thần một cách an toàn, tránh phụ thuộc quá mức và hạn chế tác dụng phụ.
Mức độ phụ thuộc của thanh thiếu niên được nêu trong khảo sát của Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc, công bố cùng với hướng dẫn. Khảo sát tiến hành từ ngày 25-08 đến 04-09, với 1.019 người từ 15-79 tuổi đã sử dụng AI tạo sinh trong vòng một tháng gần đây. Trong 201 người trả lời thuộc nhóm thanh thiếu niên (15-18 tuổi), 69,2% cho biết họ dùng AI cho các mục đích cảm xúc như trò chuyện thường ngày, đồng cảm về mặt cảm xúc, tư vấn sức khỏe tinh thần. Mức này tương đương với toàn bộ người trả lời (68,8%).
14 khuyến nghị cho trẻ em, thanh thiếu niên và người giám hộ⋯ưu tiên thấu hiểu và đối thoại hơn là cấm đoán, kiểm soát
Có 83,1% thanh thiếu niên cho biết người giám hộ biết việc mình sử dụng AI. Tuy nhiên, chỉ 2,5% thanh thiếu niên nói rằng họ đã cùng người giám hộ đặt ra quy tắc sử dụng. Điều này cho thấy việc “biết” chưa chuyển hóa thành hướng dẫn cụ thể hay đối thoại.
Phần mở đầu của khuyến nghị dành cho trẻ em và thanh thiếu niên nêu: “AI không hiểu đầy đủ hoàn cảnh của bạn”. Tài liệu khuyến cáo không làm theo nguyên xi lời AI; thay vào đó, hãy sắp xếp suy nghĩ của bản thân trước rồi cân nhắc lời khuyên có phù hợp với độ tuổi hay không. Người dùng cũng được khuyến nghị không cung cấp cho AI các thông tin như tên, trường học, nơi ở, thông tin liên lạc, ảnh. Khi kết thúc cuộc trò chuyện, cũng không cần cảm thấy áy náy hay phải để ý, vì AI không có cảm xúc thật.
Tài liệu cũng đề nghị tự nhìn lại xem mình có đang coi nhân vật AI như bạn bè hay người yêu thật hay không. Nếu vì sợ bị mắng, hoặc vì không có ai để nói chuyện mà chỉ trút bầu tâm sự với AI, người dùng nên thử chia sẻ với người thân cận.
Việc AI đồng ý không đồng nghĩa hành vi đó trở nên ổn. Nếu AI nói điều nguy hiểm hoặc bất thường, người dùng không nên tự giải quyết một mình mà cần nói với người lớn đáng tin cậy. Những nơi có thể tìm đến khi tinh thần khó khăn gồm giáo viên tư vấn ở trường và Wee Class, đường dây tư vấn thanh thiếu niên 1388, Trung tâm Tư vấn và Phúc lợi Thanh thiếu niên; tài liệu khuyến nghị nên tìm hiểu trước.
Với người giám hộ, tài liệu khuyến cáo thay vì cấm đoán hoặc kiểm soát vô điều kiện, hãy thấu hiểu và đối thoại với trẻ. Trước hết, hãy lắng nghe trẻ dùng AI vào việc gì, dùng như thế nào, rồi cùng đặt ra các quy tắc cơ bản.
Khi trẻ dùng AI, người giám hộ không nên mắng mỏ hoặc thờ ơ bỏ qua. Cần kiểm tra dịch vụ đó có được thiết kế ngay từ đầu cho trẻ em và thanh thiếu niên hay không, và các cài đặt bảo vệ dữ liệu cá nhân có đang ở trạng thái an toàn nhất hay không.
Tài liệu cũng khuyến nghị theo dõi xem trẻ có đang coi nhân vật AI như bạn bè hay người yêu và phụ thuộc quá mức hay không, thời gian sử dụng có liên tục tăng hay không. Người giám hộ cần kiểm tra thông tin sức khỏe tinh thần nhận được từ AI có an toàn và phù hợp với trẻ hay không; nếu thấy tín hiệu khủng hoảng, phải lập tức nhận hỗ trợ từ chuyên gia và cơ quan chuyên môn.

7/10 người dùng cũng tìm đến AI để được an ủi, tư vấn⋯14,6% từng coi câu trả lời như chẩn đoán
Đây không chỉ là vấn đề của riêng thanh thiếu niên.
Có 79,9% người trả lời cho biết từng nhận được sự giúp đỡ hoặc giải quyết vấn đề nhờ câu trả lời hay lời khuyên của AI. Ngược lại, 16,3% cho biết dù muốn tập trung vào công việc thực tế vẫn tiếp tục trò chuyện với AI; 10,6% cho biết đã đưa ra quyết định quan trọng như nghỉ việc, chia tay chỉ dựa trên lời khuyên của AI mà không bàn bạc với người xung quanh.
Tỷ lệ từng tiếp nhận câu trả lời của AI như một chẩn đoán y khoa là 14,6%. Tỷ lệ này ở nhóm tự đánh giá sức khỏe tinh thần của mình là kém đạt 33,9%, cao hơn nhiều so với nhóm trả lời là tốt (9,3%). Những người dùng AI vì mục đích sức khỏe tinh thần có tỷ lệ ở hai mục nêu trên lần lượt là 23,4% và 17,8%, cao hơn mức chung.
Chỉ 11,9% người trả lời cho biết đã kiểm chứng thông tin sức khỏe tinh thần do AI cung cấp bằng chuyên gia hoặc tài liệu chính thức. Trong số những người trả lời (115 người) đã trút bày với AI về tình huống khủng hoảng như cảm giác trầm buồn hoặc xung động tự hại, tự sát, 49,6% không có biện pháp nào khác ngoài việc dừng cuộc trò chuyện.
Không cấm cũng không khuyến khích⋯3 thông điệp cốt lõi cho mọi người dùng, 21 khuyến nghị
Hướng dẫn dành cho mọi người dùng không cấm cũng không khuyến khích việc sử dụng AI vì mục đích sức khỏe tinh thần. Thay vào đó, tài liệu tập trung giảm rủi ro như lộ dữ liệu cá nhân, thông tin sai lệch, phụ thuộc quá mức; theo dòng sử dụng, đưa ra 3 thông điệp cốt lõi và 21 khuyến nghị.
Thông điệp thứ nhất là: “Hãy kiểm tra và đặt ra trước khi bắt đầu câu chuyện về tâm trạng”. Người dùng cần xem dịch vụ được tạo ra cho ai và có căn cứ về hiệu quả hay không. Nếu dịch vụ quảng bá hiệu quả y khoa, cần kiểm tra xem có được cơ quan được công nhận thẩm định và phê duyệt hay không. Cần tìm hiểu thông tin nhập vào được lưu trữ và sử dụng như thế nào; không nhập thông tin có thể nhận diện bản thân hoặc người khác như tên, số liên lạc, địa chỉ. Không tải ảnh hay tệp của giấy chẩn đoán, đơn thuốc, kết quả xét nghiệm; chỉ hỏi nội dung mình thắc mắc. Tài liệu cũng khuyên nên xác định trước khi trò chuyện rằng sẽ nói gì, nói đến mức nào và khi nào kết thúc.
Thông điệp thứ hai là: “Đừng coi lời AI về tình trạng của bạn là kết luận”. Vì AI không phải chuyên gia, người dùng không được tiếp nhận nguyên xi chẩn đoán hay đánh giá tình trạng do AI đưa ra. Ngay cả khi AI đồng ý với lời bạn nói, cũng không nên coi đó là căn cứ cho thấy suy nghĩ của mình đúng; hãy thử yêu cầu AI đưa ra góc nhìn khác hoặc ý kiến phản biện. Khi AI đưa ra phán đoán hay lời khuyên, hãy hỏi trực tiếp lý do và căn cứ để đối chiếu; văn bản hoặc hình ảnh do AI tạo ra cần được kiểm chứng lại bằng tài liệu đã được xác thực. Tài liệu khuyến cáo không làm theo những câu trả lời xa rời hoàn cảnh của bản thân hoặc bối cảnh xã hội, văn hóa.
Thông điệp thứ ba là: “Giữ khoảng cách phù hợp với AI và hãy nói chuyện với con người”. Dù AI có bắt chước con người, người dùng cũng đừng quên đó không phải người thật; nếu thời gian sử dụng tăng lên hoặc việc trò chuyện với người thân cận giảm đi, hãy chủ động tạo khoảng cách. Với các quyết định quan trọng, không chỉ hỏi AI mà cần trao đổi với người đáng tin cậy hoặc chuyên gia. Nếu xuất hiện phản hồi nguy hiểm hoặc không phù hợp, phải lập tức dừng trò chuyện và báo cho người xung quanh hoặc chuyên gia; nếu đang khám hoặc tư vấn, cần thông báo cho chuyên gia phụ trách về dịch vụ AI đang dùng. Trong tình huống khủng hoảng như ý nghĩ tự hại, tự sát hoặc ảo thanh, ảo thị, không dựa vào AI mà phải liên hệ ngay đường dây tư vấn phòng ngừa tự sát 109, đường dây tư vấn khủng hoảng sức khỏe tinh thần 1577-0199.

86,9% người trả lời: “Cần vai trò của Chính phủ”⋯Bộ Y tế và Phúc lợi dự kiến có hướng dẫn riêng cho nhóm nguy cơ cao vào năm 2027
Có 86,9% người trả lời cho rằng cần vai trò của Chính phủ trong việc sử dụng AI. Các hỗ trợ cấp bách nhất được nêu là xây dựng hướng dẫn và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chế độ (68,7%), cùng việc quy định lưu trữ và sử dụng nhật ký hội thoại và bảo đảm quyền kiểm soát của người dùng (66,8%). Bộ Y tế và Phúc lợi cho biết sẽ xây dựng các chương trình giáo dục, và đến năm 2027 dự kiến ban hành hướng dẫn phù hợp cho nhóm nguy cơ cao, bao gồm cả người mắc rối loạn tâm thần nặng.
Ông Lee Sun-young, Vụ trưởng Chính sách Sức khỏe Tinh thần của Bộ Y tế và Phúc lợi, nói: “Những câu trả lời thân thiện và đầy chắc chắn không phải lúc nào cũng bảo đảm tính chính xác hay an toàn”.
Ông Choi Jun-ho, Chủ tịch Hiệp hội Tâm thần kinh, nhấn mạnh: “AI không thể thay thế đánh giá và điều trị chuyên môn, vì vậy khi cần thiết, điều quan trọng là phải nhận được sự hỗ trợ của nhân viên y tế kịp thời”.
