Сөүл орчмын дээд шатлалын ерөнхий эмнэлгүүд хүртэл алдагдалтай… 253 эмнэлэг 9 жилийн санхүүгийн тайлангаар анхааруулга өглөө

“Сүүлийн үед бүр ч хэцүү боллоо” гэж эмнэлгүүд ярьдаг нь өчигдөр, өнөөдрийн асуудал биш. Гэхдээ эмнэлгийн санхүүг яг юу ингэтлээ хүндрүүлээд байна вэ?

Ихэнхдээ “жилийн цалин зэрэг хүний нөөцийн зардал огцом өссөнөөс” гэж тайлбарладаг. Харин бодит санхүүгийн тайланг 9 жилийн турш задлан шинжилсэн БНСУ-ын судалгааны багийн дүгнэлт өөр зураг гаргав. Үнэндээ дарамт үүсгэж буй гол зүйл өөр байжээ.

Ёнсэ их сургуулийн Пак Жүн-ён (Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны тэнхим)·Ким Тэ-хён (Нийгмийн эрүүл мэндийн дээд сургууль)·Ли Сан-гю (Нэгдмэл эрүүл мэнд, анагаах ухааны дээд сургууль) нарын судалгааны баг 〈〈Эмнэлгийн менежментийн нийгэмлэгийн сэтгүүл〉〉-ийн хамгийн сүүлийн дугаарт онцлох өгүүлэл нийтэлжээ. Тус өгүүлэлд 2016–2024 оны хооронд 9 жил дараалан санхүүгийн тайлангаа тасралтгүй гаргасан дээд шатлалын ерөнхий эмнэлэг 47, ерөнхий эмнэлэг 206, нийт 253 эмнэлгийн нягтлан бодох бүртгэлийн мэдээллийг мөрдөн шинжилсэн үр дүнг тусгасан байна. Эмнэлгийн менежментийн өгөгдөлд ийм хэлбэрийн тасралтгүй нэг төрлийн тэнцвэртэй панель (Balanced Panel) судалгаа ховор. Статистикийн төөрөгдөл үүсэх эрсдэлийг аль болох бууруулахыг зорьсон нь ч харагдана.

Ашигтай байсан эмнэлгүүд 8 жилийн дараа бүгд алдагдалтай болов

Эмнэлэг оношилгоо, эмчилгээний үйлчилгээнээс олсон мөнгө (эмнэлгийн орлого)-той харьцуулахад зарцуулсан мөнгө (эмнэлгийн зардал)-ны харьцааг “эмнэлгийн өртгийн хувь” гэж нэрлэдэг. Энэ хувь 100%-аас давбал олсноосоо илүү зарцуулсан гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл алдагдал.

Судалгааны багийн тооцоогоор энэ өртгийн хувь 2016 онд 96.7% байсан бол 2024 онд 104.7% болж өсжээ. 8%p-ийн зөрүү. Ашигтай байсан эмнэлгийн санхүү алдагдал руу шилжсэн хэрэг.

Алдагдал руу шилжсэн хугацаа, өөрөөр хэлбэл өртгийн хувь 100%-аас давж алдагдал эхэлсэн үе нь эмнэлгийн төрлөөс хамааран өөр байв. Хамгийн түрүүнд алдагдалд орсон нь Сөүл орчмын ерөнхий эмнэлгүүд. Энэ нь 2019 оноос эхэлжээ. Өртгийн хувь 100%-аас давсан бөгөөд түүнээс хойш тасралтгүй өссөн байна. “Сөүл орчим болохоор мөнгө сайн олж байгаа байх” гэж төсөөлөгддөг байгууллагууд хамгийн түрүүнд бүтцийн алдагдалд орсон нь энэ.

Сөүл орчмоос бус бүсийн дээд шатлалын ерөнхий эмнэлэг болон Сөүл орчмоос бус бүсийн ерөнхий эмнэлгүүд түүнээс 1 жилийн дараа буюу 2020 онд, COVID-19-ийн нөлөө бодитоор хүчтэй мэдрэгдэж эхлэх үеэс алдагдлын бүсэд оржээ.

Хэмжээ хамгийн том, нөхцөл байдал хамгийн сайн гэж тооцогддог Сөүл орчмын дээд шатлалын ерөнхий эмнэлгүүд 2023 он хүртэл ашигтай (+0.7%) хэвээр байж чадсан ч 2024 онд анх удаа алдагдал (-3.7%) руу шилжив.

Бусад эмнэлгүүдээс 5 жилээр хожуу нурсан гэсэн үг. Гэвч нэгэнт нурмагц уналт нь огцом байлаа. Ердөө 1 жилийн дотор эмнэлгийн ашигт ажиллагаа -4.4%p-ээр унажээ. “Хамгийн бат бөх харагдаж байсан газар” хамгийн сүүлд, гэхдээ хамгийн огцом савлаж эхэлсэн байна.

Ингэснээр 2024 онд дөрвөн бүлэг бүгд ямар ч үл хамаарах зүйлгүйгээр алдагдалтай гарчээ. “БНСУ-ын томоохон эмнэлгүүд нэгэн зэрэг бүгд алдагдал бүртгэсэн анхны жил” гэх бэлгэдлийн мөч болж хувирсан гэсэн үг.

“Цалингаас болсон” гэх нийтлэг ойлголт тал нь л үнэн

Тэгвэл эмнэлгийн санхүүг юу мэрж байна вэ?

Судалгааны баг эмнэлгийн зардлыг 12 ангилал болгон нарийвчлан хуваасны дараа, ангилал бүр эмнэлгийн орлогоос (жилд дунджаар 5.17% өссөн) хэр зэрэг хурдан өссөнийг тооцоолжээ.

Хамгийн хурдан өссөн нь нийгмийн халамж, ажилтны сайн сайхны зардал (+2.42%p) байв. Үүнд нийгмийн даатгалын 4 төрөл (Үндэсний тэтгэврийн даатгал·Эрүүл мэндийн даатгал·Ажилгүйдлийн даатгал·Үйлдвэрлэлийн ослын даатгал)-ын эмнэлгийн төлөх хэсэг болон ажилтны халамжийн зардал орно. Хуулиар тогтоосон хэмжээгээр автоматаар гардаг мөнгө.

Тэтгэвэр, тэтгэмжийн төлбөр (+2.26%p) болон төрөл бүрийн нэмэгдэл(+2.13%p) ч мөн адил. Эмнэлэг богино хугацаанд зохицуулахад бэрх ангиллууд.

Харин цэвэр утгаараа “жилийн цалин”-д хамаарах цалингийн нийт дүн (+1.51%p) нь 5-д бичигдсэн байна. Өссөн нь үнэн ч, эмнэлэг хянах боломжгүй хуульд заасан төлбөрүүдээс өсөлтийн хурд нь удаан байжээ.

Анхаарал татах өөр нэг хэсэг нь бодлогын хэлэлцүүлгийн талбар дээр “зардал өсөхийн гол буруутан” гэж олонтаа нэрлэгддэг “аутсорсинг үйлчилгээний зардал” юм. Энэ ангилал харин ч эмнэлгийн орлогын өсөлтийн хурднаас удаан өссөн байна. “Аутсорсинг эмнэлгийн санхүүг хүндрүүлдэг” гэх нийтлэг ойлголтоос өөр үр дүн гарчээ.

Удирдлага, үйл ажиллагааны нийт зардлыг бүхэлд нь харсан ч огцом өсөлт ажиглагдсангүй. “Эмнэлэг удирдлагын зардлаа замбараагүй үрж байна” гэх шүүмжлэл дор хаяж энэ статистикаар батлагдахгүй байна.

Эмийн үнэ ч бас багагүй дарамт байв

Эмнэлгийн санхүүг мэрж буй зүйл зөвхөн хүний нөөцтэй холбоотой ангиллууд биш. Эмийн үнэ, өөрөөр хэлбэл эмийн зардал ч тодорхой хувь нэмэр оруулжээ. Эмнэлгийн материалын зардлын дотор эмийн зардлын өсөлтийн хурд жилд дунджаар 7.05% болж, онцгой хурдан байсан байна.

Ялангуяа Сөүл орчмын дээд шатлалын ерөнхий эмнэлгүүдийн өсөлтийн хурд жилд дунджаар 7.7% болж хамгийн огцом байв. Том эмнэлэгт хүнд өвчтөн олон, хүнд өвчтөнд өндөр үнэтэй эм хэрэглэх тохиолдол их байдгийг харгалзвал тодорхой хэмжээнд таамаглаж болох үр дүн юм.

Асуудал нь энэ эмийн үнийн өсөлт эмнэлгийн авдаг эмчилгээний төлбөр (тариф)-т зохих ёсоор туссан эсэхэд оршино. Судалгааны баг энэ хугацаанд тусгал хангалтгүй байсан байж болзошгүйг онцолжээ.

Өмнө нь эмнэлэг эм үйлдвэрлэгч компаниас эмийг хямд авч, өвчтөн болон эрүүл мэндийн даатгалд албан ёсоор зарласан үнээр нэхэмжилснээр “эмийн үнийн зөрүү (эмийн маржин)” ашиглан ихээхэн ашиг үлдээх боломжтой байсан. Гэвч 1999 онд “бодит гүйлгээний үнээр нөхөн төлөх тогтолцоо” нэвтэрснээр эмнэлэг эмийг бодитоор худалдан авсан үнээр нь яг тэр чигээр нь нэхэмжлэх ёстой болсон. Өөрөөр хэлбэл 10,000 вон-оор авсан эмийнхээ төлөө 10,000 вон л нөхөн төлөгдөнө. Тиймээс эм өөрөө маржин нь “0 вон” юм.

Өөрөөр хэлбэл эмийн үнэ өсөж, эмийн зардлын борлуулалтын эзлэх хувь нэмэгдэх тусам эмнэлгийн нийт борлуулалт (хуваарь) өснө. Гэхдээ эмийн хадгалалт, нөөцийн удирдлага, хөргөлттэй тээвэр, найруулга ба олголтын удирдлага, устгалын алдагдал, авлага барагдуулах эрсдэл зэрэг шууд бус зардал мөн зэрэг өсдөг. Эм өөрөөс ашиг үүсэхгүй атлаа, удирдлагын зэрэг шууд бус зардал нь эмнэлгийн үйл ажиллагааны зардал (өртөг) болдог тул борлуулалттай харьцах ашигт ажиллагаа (өртгийн хувь)-г муутгах бүтэц юм.

“Дундаж нь тийм байхад гайгүй юм биш үү” гэж бодогдож болох ч

Энд нэг нийтлэг эндүүрэл бий. “Дундаж -4.7% гэдэг нь ашиг муутай хэдхэн эмнэлэг дунджийг огцом доош татсан юм биш үү” гэсэн бодол. Гэвч 253 эмнэлгийг үзүүлэлтээр нь жагсаагаад яг голд нь байрлах эмнэлэг (медиан)-ийг харсан ч ашигт ажиллагаа -3.2% байв. Өөрөөр хэлбэл “зарим нь хэт муу учраас дундаж муухай харагдаж байна” гэсэн үг биш, харин “тал хувиас дээш эмнэлэг анхнаасаа алдагдалтай” гэсэн утгатай.

Илүү анхаарал татах нь үзүүлэлт сайтай талд багтах эмнэлгүүдийн нөхцөл байдал. Дээд 25%, өөрөөр хэлбэл 253 байгууллагаас хамгийн боломжийн хэсэгт ордог эмнэлгүүд хүртэл ашигт ажиллагаа ердөө +1.5% байжээ. Нэлээд сайн явж байгаа эмнэлэг ч гэсэн илүүдэл нөөц нь алганы чинээ гэсэн үг. “Зарим эмнэлэг хэцүү, зарим нь гайгүй” гэх зураглал биш, харин “ихэнх нь хэцүү, тэсэж байгаа хэсэг нь ч арайхийн тэсэж байна” гэх зураглалд илүү ойр.

Энэ судалгаа харуулж чаддаггүй зүйлс, мөн бидний анзаарахгүй өнгөрөөж болох зүйлс

Мэдээж энэ судалгаанд ч сул тал бий. Судалгааны баг өөрсдөө гурван хязгаарлалтыг хүлээн зөвшөөрсөн бөгөөд тэдгээрийн хоёр дахь нь ялангуяа анхаарахуйц.

Энэ судалгаа 2016–2024 оны хооронд “9 жил дараалан амьд үлдсэн” эмнэлгүүдийг л хамруулсан. Өөрөөр хэлбэл энэ хугацаанд хаалгаа барьсан эмнэлгүүд анхнаасаа энэ статистикт огт тусгагдаагүй гэсэн үг.

Тэгэхээр бидний харж буй -4.7% гэдэг тоо бол “ядаж эцсээ хүртэл тэсэж үлдсэн эмнэлгүүд”-ийн дүнгийн хуудас. Аль хэдийн нурж, статистикаас хасагдсан эмнэлгүүдийг нэмбэл, эмнэлгийн салбарын бодит мэдрэмжээрх хямрал энэ тооноос ч дор байх магадлалтай.

Мөн энэ удаагийн судалгаа зөвхөн эмчилгээний үйл ажиллагаанаас олж, зарцуулсан мөнгийг л харсан. Зогсоолын түрээсийн орлого, төрийн татаас зэрэг эмчилгээний бус орлогыг оруулаагүй.

Гэтэл энэ “эмчилгээний бус орлого” нэлээд чухал үүрэгтэй. 2021 онд эмнэлгүүдийн эцсийн ашигт ажиллагаа түр зуур сайжирсан тохиолдол бий. Энэ нь чадвар сайжирснаас биш, харин COVID-19-ийн үеийн төрийн дэмжлэгийн санхүүжилт хангалттай орж ирснээс болсон.

Тэгээд 2023 онд тэр дэмжлэг тасмагц ашигт ажиллагаа дахин огцом унажээ. Төрийн дэмжлэг гэх хүчилтөрөгчийн аппаратыг салгасан даруйд анхны алдагдалтай “биеийн онцлог” нь тэр чигээрээ ил гарсан хэрэг.

Тэгвэл, юу хийх ёстой вэ

Энэ үед гарч ирэх асуулт: “Тэгээд шийдэл нь юу вэ?”

Өгөгдөл зааж буй чиглэл харьцангуй тодорхой байна.

Нэгдүгээрт, тарифыг засах гэж байгаа бол “бүгдийг нь нийтээр нь өсгөх”-өөс илүү, эмийн зардал шиг бодитоор өртгийн хувийг түлхэж өсгөсөн ангиллуудыг онож тусгах нь илүү үр дүнтэй байх магадлалтай гэсэн үг.

Хоёрдугаарт, хүний нөөцийн зардлын арга хэмжээ ч “цалинг яах вэ” гэхээс илүү, эмнэлэг өөрөө гар хүрч чаддаггүй хуульд заасан нийгмийн даатгалын шимтгэлийн дарамтыг төрийн түвшинд хэрхэн сулруулах вэ гэдэг нь илүү бодит хөзөр болж харагдана.

Гуравдугаарт, “эмнэлэг удирдлагын зардлаа замбараагүй үрж байна” гэх танил шүүмжлэл энэ өгөгдлөөр хүчээ алдана. Учир нь удирдлагын зардал аль хэдийн огцом өсөөгүй тул тэндээс шахаж гаргах зай бага байна.

Эцэст нь энэ өгүүллийн өгч буй мессеж нэг өгүүлбэрээр товчлогдоно. Эмнэлгийн алдагдлын буруутныг хайхдаа зөвхөн “жилийн цалин” эсвэл “удирдлагын зардал”-ыг онилоод байвал жинхэнэ асуудлыг алдах эрсдэлтэй. Жинхэнэ буруутан нь эмнэлэг ч биш, төр ч биш, аль нэг талын хүчээр дангаар нь хөдөлгөхөд бэрх бүтцийн ангиллууд болох хуульд заасан нийгмийн даатгалын шимтгэл болон эмийн үнэ юм.

Нөгөө талаар, өнөөг хүртэл хэсэгчилсэн байдлаар л мэдэгдэж байсан эмнэлгийн салбарын хямрал бүтцийн шинжтэй, бүх чиглэлд өргөн хүрээтэй гэдгийг хамгийн шинэ өгөгдлөөр, хамгийн нарийвчлалтайгаар баталгаажуулсан анхны үндэслэл болж байна.

Харин энэ өгүүллийн гарчиг нь “БНСУ-ын дээд шатлалын ерөнхий эмнэлэг болон ерөнхий эмнэлгүүдийн зардлын бүтэц ба ашигт ажиллагаа: 2016~2024 оны тэнцвэртэй санхүүгийн панель шинжилгээ (Cost Structure and Profitability of Korean Tertiary and General Hospitals: A Balanced Financial Panel Analysis 2016~2024)” юм.