Vì sao da của người mắc viêm da cơ địa lại dễ khô và nhạy cảm ngay cả trước những kích thích nhỏ?
Các nhà khoa học Hàn Quốc vừa xác định một con đường mới khiến “filaggrin (filaggrin)” — protein then chốt bảo vệ hàng rào da — bị suy giảm.
Nhóm nghiên cứu do GS Kim In-sik, Khoa Xét nghiệm lâm sàng, Đại học Eulji dẫn dắt cho biết ngày 25, họ đã làm rõ quá trình trong đó hai protein SFPQ và S100A8 khi liên kết với nhau sẽ làm giảm filaggrin, từ đó khiến hàng rào da suy yếu.
Kết quả nghiên cứu được đăng trực tuyến ngày 23-07 trên tạp chí quốc tế “Cell Communication and Signaling”. Nghiên cứu viên Kim Geun-young và Hong Yu-jin là đồng tác giả thứ nhất; GS Kim In-sik và GS Lee Ji-sook của Đại học Wonkwang tham gia với vai trò tác giả liên hệ.
Với công trình này, nhóm của GS Kim cũng được đưa vào danh sách “Những người làm rạng danh Hàn Quốc (Hanbitsa)” của Trung tâm Thông tin Nghiên cứu Sinh học (BRIC).
“Filaggrin” giữ ẩm cho da… vì sao lại giảm ở viêm da cơ địa?
Filaggrin là protein giúp củng cố lớp sừng, lớp ngoài cùng của da. Protein này ngăn nước trong da thoát ra quá mức và giúp các tác nhân kích thích từ bên ngoài khó xâm nhập vào trong da.
Ở người mắc viêm da cơ địa, filaggrin thường bị thiếu. Một số trường hợp có bất thường ở gene FLG tạo ra filaggrin, nhưng ngay cả ở bệnh nhân không có biến thể như vậy, filaggrin vẫn giảm. Điều này cho thấy các yếu tố khác như viêm cũng có thể tác động.
Nhóm nghiên cứu tập trung vào sự dịch chuyển của protein SFPQ. Thông thường, SFPQ chủ yếu nằm trong nhân tế bào, nhưng ở viêm da cơ địa, SFPQ thoát khỏi nhân và di chuyển vào bào tương. Khi ở bào tương, SFPQ liên kết với S100A8 — một protein liên quan đến viêm — và tạo thành “phức hợp SFPQ/S100A8”.
Phân tích tế bào và mô da của bệnh nhân, cùng chuột được gây viêm da tương tự viêm da cơ địa, cho thấy phức hợp này càng nhiều thì filaggrin càng giảm và tình trạng viêm da có xu hướng nặng hơn.
Vừa thúc đẩy phân hủy filaggrin sẵn có, vừa làm giảm lượng tạo mới
Phức hợp SFPQ/S100A8 làm giảm filaggrin theo hai cách.
Trước hết, phức hợp này liên kết trực tiếp với filaggrin đã được tạo ra và thúc đẩy quá trình phân hủy. Cơ chế hoạt động khi đó là “tự thực bào chọn lọc” — một dạng quá trình dọn dẹp trong đó tế bào chọn lọc loại bỏ một số protein nhất định.
Phức hợp này cũng cản trở quá trình tạo ra filaggrin mới. Khi phức hợp kích hoạt tín hiệu JNK trong tế bào, việc tạo filaggrin giảm xuống. Nói cách khác, filaggrin sẵn có biến mất nhanh hơn, đồng thời lượng được tạo mới cũng giảm.
Nhóm nghiên cứu cũng truy tìm nguyên nhân khiến SFPQ thoát khỏi nhân tế bào. Kết quả cho thấy các protein mTOR và CRM1 tham gia vào sự dịch chuyển này.
Khi các nhà nghiên cứu dùng leptomycin B và rapamycin để chặn quá trình này, sự liên kết giữa SFPQ và S100A8 giảm xuống. Mức giảm filaggrin cũng ít hơn. Những thay đổi này xuất hiện ở chuột được gây viêm da tương tự viêm da cơ địa và trong tế bào da của bệnh nhân.
Chưa thể có thuốc điều trị ngay… mới dừng ở bước xác định mục tiêu
Nghiên cứu này không đồng nghĩa một thuốc điều trị viêm da cơ địa mới đã ra đời. Bởi đây không phải thử nghiệm lâm sàng đánh giá hiệu quả và độ an toàn bằng cách dùng thuốc cho bệnh nhân, mà là nghiên cứu làm rõ cơ chế hình thành bệnh thông qua tế bào và mô da của bệnh nhân, thí nghiệm tế bào và mô hình động vật.
Thời gian tới, cần xác nhận liệu phức hợp SFPQ/S100A8 có phải là chỉ dấu đủ chính xác để ứng dụng vào chẩn đoán thực tế ở bệnh nhân hay không. Cũng cần thêm nghiên cứu để xem việc ức chế tác động của phức hợp này có thể điều trị viêm da cơ địa một cách an toàn và hiệu quả hay không.
Nghiên cứu lần này có ý nghĩa ở chỗ đã xác định một mục tiêu điều trị mới trong quá trình hàng rào da bị phá vỡ. Viêm da cơ địa được biết đến là bệnh trong đó bất thường đáp ứng miễn dịch và tổn thương hàng rào da tác động qua lại, khiến bệnh nặng lên. Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu đã đề xuất một con đường mới làm suy giảm filaggrin.
Đại học Eulji sẽ thành lập một ban thúc đẩy lấy Trung tâm Hợp tác Công nghiệp - Học thuật làm nòng cốt và triển khai nghiên cứu tiếp theo cùng các bệnh viện Đại học Eulji tại Uijeongbu, Nowon và Daejeon.
Nhà trường dự kiến xem xét khả năng ứng dụng phức hợp SFPQ/S100A8 vào chẩn đoán hoặc điều trị viêm da cơ địa, đồng thời mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các bệnh dị ứng khác.
GS Kim In-sik nói: “Nghiên cứu này có ý nghĩa ở chỗ đã làm rõ một cơ chế mới khiến hàng rào da suy yếu trong viêm da cơ địa và đề xuất một mục tiêu mới cho chẩn đoán và điều trị”, đồng thời cho biết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu tiếp theo để có thể ứng dụng vào chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân thực tế, thông qua hợp tác giữa Bệnh viện Đại học Eulji và các nhóm nghiên cứu trong và ngoài nước”.
