Trên bàn siêu âm, bác sĩ nhìn màn hình rồi nói: “Ở đây có một khối u”. Ngay khoảnh khắc đó, nhiều người lập tức rối bời: liệu có phải ung thư, có cần sinh thiết, hay nên cắt bỏ sớm cho yên tâm?
Tuy nhiên, không phải cứ phát hiện khối u là đều phải xét nghiệm và cắt bỏ. Hiệp hội Ung thư Vú Hàn Quốc và Hội Ngoại khoa Vú - Tuyến giáp Hàn Quốc cũng nêu rõ trong “khuyến cáo chẩn trị” gần đây: “Với tổn thương đã được xác nhận là lành tính qua sinh thiết và kết quả hình ảnh phù hợp với kết quả mô bệnh học, nguyên tắc là theo dõi”.
Nếu nguy cơ ác tính dưới 2% thì “tái khám sau 6 tháng”
Phát hiện khối u không đồng nghĩa phải chuyển ngay sang sinh thiết. Trước hết, bác sĩ sẽ siêu âm để đánh giá hình dạng, bờ, hướng và cấu trúc bên trong của khối u, từ đó cân nhắc nguy cơ ác tính.
Trưởng khoa Ngoại Kim Byung-hyung của Bệnh viện Dongnae Bongsaeng cho biết: “Những khối u trông rõ ràng là lành tính như nang đơn thuần điển hình hoặc u xơ tuyến vú thì trước hết sẽ theo dõi”. Ông nói thêm: “Một số khối đặc có dạng bầu dục, bờ trơn láng và nằm song song với da, hoặc một phần nang phức tạp có nguy cơ ác tính dưới 2%, vì vậy sẽ siêu âm kiểm tra lại sau 6 tháng”.
Chỉ khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ mới chỉ định sinh thiết. Trưởng khoa Kim giải thích: “Nếu tổng hợp các yếu tố như hình dạng và hướng của khối u, bờ, biến dạng cấu trúc, vi vôi hóa… mà nghi ngờ ác tính thì sẽ sinh thiết”, đồng thời cho biết: “Trường hợp khối u lớn nhanh, núm vú tiết dịch lẫn máu, hoặc da bị kéo lõm vào trong cũng sẽ tiến hành sinh thiết”.
Trong thời gian theo dõi, người bệnh cũng cần tự quan sát các thay đổi. Đó là khi khối u to lên hoặc cứng hơn, khi hình dạng núm vú hay da thay đổi, khi xuất hiện dịch tiết khác thường, hoặc khi sờ thấy một cục mới ở nách. Nếu gặp những thay đổi này, nên đi khám lại.
Dù lành tính vẫn có trường hợp “cắt bỏ” riêng
Nếu sinh thiết cho kết quả lành tính và cũng phù hợp với nhận định trên hình ảnh, đa số trường hợp sẽ không cắt bỏ mà theo dõi.
Ngược lại, một số tình huống cần cân nhắc loại bỏ. Đó là khi có đau hoặc khó chịu, khi khối u sờ thấy khiến sinh hoạt hằng ngày bị ám ảnh, khi ảnh hưởng thẩm mỹ, hoặc khi kích thước tăng lên rõ rệt.
Nếu đã được nhân viên y tế giải thích đầy đủ mà người bệnh vẫn kiên quyết muốn loại bỏ, đây cũng có thể là một lựa chọn. Lúc này, điều cần cân nhắc thực sự không phải “có khối u hay không”, mà là “khối u thuộc loại nào”.
Mammotome, vấn đề nằm ở “trình tự”
Thủ thuật cắt bỏ có hỗ trợ hút chân không (Vacuum-Assisted Excision, VAE), thường được gọi là “Mammotome”, là thủ thuật xâm lấn tối thiểu: dưới hướng dẫn siêu âm để xác định vị trí tổn thương, bác sĩ dùng kim cỡ lớn và thiết bị hút chân không để lấy khối u ra. Điều mà khuyến cáo lần này nhấn mạnh không phải bản thân thủ thuật, mà là trình tự. Tức là đặt “phanh” cho cách tiếp cận kiểu “có khối u thì cứ cắt trước đã”.
Nguyên tắc là trước hết xác định bản chất khối u bằng sinh thiết kim lõi (Core Needle Biopsy, CNB) hoặc sinh thiết có hỗ trợ hút chân không (Vacuum-Assisted Biopsy, VAB), rồi dựa trên kết quả đó để quyết định có loại bỏ hay không. Việc cân nhắc VAE ngay mà không sinh thiết chỉ giới hạn ở một số trường hợp trên hình ảnh cho thấy điển hình là lành tính.
Trong thực hành lâm sàng, cũng có những trường hợp phù hợp với VAE. Trưởng khoa Lee Sang-min (Ngoại khoa) cùng bệnh viện cho biết: “Phù hợp khi muốn cắt bỏ hoàn toàn một tổn thương nhỏ đã được xác nhận là lành tính qua sinh thiết, nhằm tránh phải phẫu thuật bổ sung”.
Cũng có kích thước được khuyến nghị. Ông Lee nói: “Khi khối u ở mức 1.5~2cm, chúng tôi thường khuyến nghị VAE trước khi nó lớn hơn”, đồng thời cho biết: “Nhỏ hơn hoặc lớn hơn vẫn có thể làm thủ thuật, và tốt nhất là quyết định sau khi cân nhắc cả đánh giá của bác sĩ lẫn xu hướng của người bệnh”.
Tuy nhiên, nếu là khối u nghi ngờ ác tính thì câu chuyện khác. Khuyến cáo nêu rằng trong trường hợp này, để chẩn đoán xác định và lập kế hoạch điều trị, cần cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ trước; không khuyến nghị VAE với mục đích điều trị. Nếu đã được chẩn đoán ung thư vú, việc dùng VAE để thay thế phẫu thuật tiêu chuẩn cũng bị hạn chế nghiêm ngặt.
Bài liên quan: Hiệp hội Ung thư Vú Hàn Quốc: “Phát hiện khối u ở vú không có nghĩa là phải làm thủ thuật Mammotome bằng mọi giá” (Kormedi.com, số ra ngày 21-08-2026. https://kormedi.com/2850271/)
Sinh thiết trong ngày, cắt bỏ sau khi có kết quả
Với người bệnh phát hiện khối u, điều cấp bách nhất là câu trả lời cho câu hỏi “vậy bước tiếp theo cần làm gì”.
Tại Bệnh viện Dongnae Bongsaeng, trong ngày khám vú, bác sĩ chuyên khoa vú sẽ đồng thời thăm khám, chụp nhũ ảnh và siêu âm. Tức là bác sĩ trực tiếp xem siêu âm trong lúc khám và giải thích luôn kết quả.
Sau đó, nếu đánh giá cần sinh thiết thì sẽ thực hiện sinh thiết kim lõi ngay trong ngày. Những thủ thuật đơn giản như chọc hút nang để rút dịch trong nang cũng có thể được làm ngay trong lúc siêu âm.
Tuy nhiên, VAE thì tùy trường hợp. Trưởng khoa Lee cho biết: “Nếu trên siêu âm là khối u lành tính rõ ràng thì có thể gây tê tại chỗ và làm thủ thuật ngay trong ngày”, nhưng cũng nói thêm: “Nếu đã sinh thiết thì kết quả thường có sau khoảng một tuần, nên đa số sẽ hẹn ngày làm thủ thuật riêng”.
Hãy giả sử có hai người cùng ngày phát hiện khối u có cùng kích thước. Một người đặt lịch siêu âm sau 6 tháng rồi về nhà, người còn lại được sinh thiết ngay tại chỗ. Điều phân tách con đường của họ không phải là việc “có khối u”. Mà là hình dạng của khối u đó trên màn hình siêu âm.
FAQ Câu hỏi thường gặp sau khi kiểm tra vú
Nếu là vú dày đặc thì có nhất thiết phải siêu âm vú không?
Bản thân vú dày đặc không phải là bệnh. Tuy nhiên, trên nhũ ảnh, tổn thương có thể bị che khuất, vì vậy tùy theo mức độ nguy cơ cá nhân và nhận định trên hình ảnh, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm bổ sung.
Nếu sờ thấy cục ở ngực thì nên làm nhũ ảnh hay siêu âm trước?
Tùy theo tuổi, triệu chứng, vị trí tổn thương… Hai xét nghiệm này bổ trợ cho nhau nên nhiều trường hợp được thực hiện đồng thời.
Nếu siêu âm vú thấy khối u thì có phải ai cũng sinh thiết không?
Không. Những tổn thương có nguy cơ ác tính thấp có thể được theo dõi trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu trên hình ảnh có dấu hiệu nghi ngờ hoặc xuất hiện thay đổi, bác sĩ sẽ cân nhắc sinh thiết.
Khối u lành tính nếu lớn lên thì có phải cắt bỏ không?
Không quyết định chỉ dựa vào kích thước. Bác sĩ sẽ đánh giá tổng hợp như tốc độ lớn lên nhanh hay chậm, có đau hoặc khó chịu không, nhận định trên hình ảnh có thay đổi không…
Mammotome và sinh thiết có phải là một không?
Không. Sinh thiết kim lõi và sinh thiết có hỗ trợ hút chân không là các xét nghiệm lấy mô để xác định bản chất tổn thương. Cắt bỏ có hỗ trợ hút chân không (VAE) là thủ thuật loại bỏ tổn thương được lựa chọn. Dù dùng cùng thiết bị hút chân không, mục đích vẫn khác nhau.
