Nhiều người kể rằng từ sau khi cha mẹ được chẩn đoán ung thư, họ gần như không còn ngủ ngon. Nỗi lo “từ nay sẽ tốn bao nhiêu, liệu mình có gánh nổi không” cứ lởn vởn trong đầu. Một nghiên cứu mới cho thấy dạng căng thẳng tài chính mang tính tâm lý như vậy ở gia đình bệnh nhân ung thư khiến sức khỏe người chăm sóc suy sụp nghiêm trọng hơn nhiều so với khoản chi thực tế.
Lo tiền điều trị còn đáng sợ hơn cả tiền điều trị?
Dù bảo hiểm y tế hỗ trợ phần lớn chi phí điều trị ung thư, nhưng các thuốc chống ung thư mới không thuộc diện chi trả thì người bệnh phải tự thanh toán toàn bộ. Chi phí chăm sóc tư nhân cũng không được bảo hiểm áp dụng. Điều trị càng kéo dài, chi tiêu càng tăng; nếu phải nghỉ làm thì thu nhập lại giảm.
Trong giới y khoa, cú sốc kinh tế mà bệnh nhân và gia đình phải trải qua trong quá trình điều trị ung thư được gọi là “độc tính tài chính (financial toxicity)”. Khái niệm này hàm ý rằng, giống như tác dụng phụ của thuốc chống ung thư, bản thân việc điều trị cũng có thể làm tổn hại “sức khỏe tài chính” của gia đình.
Gần đây, không chỉ khoản chi thực tế mà cả áp lực tâm lý kiểu “có vẻ sẽ thiếu tiền” cũng được xem là một yếu tố quan trọng của độc tính tài chính.
Không phải đã chi bao nhiêu, mà chữ “lỡ như” mới nặng nề hơn
Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Cho Bi-ryong (Khoa Y học Gia đình, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) và Giáo sư Yoo Shin-hye (Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ & Đạo đức lâm sàng) dẫn dắt, phối hợp cùng Giáo sư Shim Jin-a (Đại học Công giáo), ngày 29 công bố kết quả phân tích 200 người chăm sóc trong gia đình bệnh nhân ung thư tiến triển.
Nhóm nghiên cứu đo gánh nặng kinh tế theo hai nhóm. Một là “gánh nặng vật chất”, tức khó khăn khi thanh toán chi phí y tế và sinh hoạt thực tế. Hai là “căng thẳng tâm lý”, như lo lắng về tài chính và cảm giác mất kiểm soát.
Những người chăm sóc có mức căng thẳng tâm lý cao có nguy cơ suy giảm chất lượng sống cao hơn 8,35 lần, nguy cơ lo âu cao hơn 7,44 lần, nguy cơ tự đánh giá sức khỏe xấu đi cao hơn 3,77 lần và nguy cơ trầm cảm cao hơn 2,81 lần so với nhóm không như vậy. Trong khi đó, gánh nặng vật chất (chi tiêu thực tế) chỉ làm nguy cơ trầm cảm tăng 2,67 lần.
So với việc tiền thực sự “đội nón ra đi”, nỗi bất an kiểu “lỡ như không kham nổi thì sao” đang khiến người chăm sóc gục ngã nhanh hơn.
Gặp bạn bè dưới 2 lần/tháng: rủi ro cao hơn
Sự cô lập xã hội do việc chăm sóc cũng được xác định là yếu tố độc lập đe dọa sức khỏe người chăm sóc.
Những người chăm sóc ít giao lưu với bạn bè (dưới 2 lần/tháng) có nguy cơ suy giảm chất lượng sống cao hơn 2,36 lần. Người chăm sóc không tham gia hoạt động xã hội có nguy cơ trầm cảm tăng 3,77 lần, nguy cơ tự đánh giá sức khỏe xấu đi tăng 3,32 lần và nguy cơ lo âu tăng 2,49 lần. Ngược lại, người chăm sóc duy trì được kết nối xã hội thì tác động của bất an tài chính lên sức khỏe tương đối nhỏ hơn.
Các mối quan hệ với mọi người đóng vai trò như “tấm đệm” giúp giảm sốc tâm lý.
Không chỉ là câu chuyện của Hàn Quốc
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện trong các nghiên cứu quốc tế. Trong nghiên cứu do nhóm của Giáo sư Grace Smith tại Trung tâm Ung thư MD Anderson (Mỹ) công bố hồi tháng 2 năm nay trên 〈JAMA Network Open〉, gần một nửa trong số 519 bệnh nhân ung thư đã trải qua độc tính tài chính. Gánh nặng tài chính này được ghi nhận làm suy yếu hy vọng và cảm nhận về sự nâng đỡ xã hội, kéo giảm cả mức độ hài lòng với cuộc sống. Kết luận rằng kết nối xã hội giữ vai trò then chốt trong việc giảm căng thẳng tài chính cũng trùng khớp với nghiên cứu của Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul.
Một nghiên cứu khác của nhóm tại Trường Y Duke-NUS (Singapore) công bố năm 2023 trên 〈Cancer Medicine〉. Theo dõi 299 cặp bệnh nhân ung thư tiến triển và người chăm sóc trong 33 tháng cho thấy 53% người chăm sóc chạm ngưỡng lo âu hoặc trầm cảm. Người chăm sóc gặp khó khăn tài chính có khả năng cao hơn rơi vào xu hướng lo âu và trầm cảm nặng dần theo thời gian.
“Chỉ hỗ trợ kinh tế là chưa đủ”… điều các chuyên gia nhấn mạnh
Giáo sư Shim Jin-a (Đại học Công giáo) nói: “Cần tiếp cận gánh nặng kinh tế của gia đình bệnh nhân ung thư không chỉ như khoản chi phí y tế, mà dưới góc độ căng thẳng tâm lý”, đồng thời cho biết: “Tôi kỳ vọng nghiên cứu này sẽ trở thành cơ sở cho điều trị ung thư và chính sách hỗ trợ mang tính tích hợp, tính đến cả gia đình chứ không chỉ bệnh nhân”. Hai giáo sư Cho Bi-ryong và Yoo Shin-hye (Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) nhấn mạnh: “Gia đình chăm sóc bệnh nhân nặng thường phải gác lại đời sống thường nhật và các mối quan hệ xã hội của chính mình”, và “để bảo vệ chất lượng sống của người chăm sóc, ngoài hỗ trợ kinh tế còn cần gấp rút xây dựng hệ thống hỗ trợ cụ thể giúp họ không đánh mất kết nối và sự nâng đỡ xã hội”.
Nhóm nghiên cứu cho biết do đây là nghiên cứu cắt ngang tại một cơ sở đơn lẻ nên có hạn chế trong việc khẳng định quan hệ nhân quả, và cần thêm nghiên cứu dọc. Nghiên cứu gần đây đã được đăng trên tạp chí quốc tế 〈Journal of the National Comprehensive Cancer Network (JNCCN)〉.
Bên cạnh bệnh nhân chiến thắng ung thư, vẫn có những người thân đang lặng lẽ gục ngã. Nỗi “lo tiền” của họ không phải vấn đề ý chí, mà là vấn đề sức khỏe.
