Khi đau bụng và tiêu chảy lặp đi lặp lại, nhiều người thường nghĩ trước tiên đến viêm ruột cấp hoặc hội chứng ruột kích thích. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài trên vài tuần hoặc kèm theo đi ngoài ra máu, sụt cân, đau vùng hậu môn… thì cần nghĩ đến khả năng mắc bệnh viêm ruột mạn tính. Bệnh viêm ruột mạn tính là nhóm bệnh gây viêm mạn tính ở ruột, tiến triển theo kiểu thuyên giảm rồi bùng phát tái diễn; điển hình là bệnh Crohn và viêm loét đại tràng.
Ngày 19-05 là “Ngày Thế giới về Bệnh viêm ruột mạn tính”. Đây là ngày kỷ niệm quốc tế được thiết lập nhằm nâng cao nhận thức xã hội về các bệnh viêm ruột mạn tính, bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, đồng thời chia sẻ những khó khăn người bệnh gặp phải và phổ biến phương pháp điều trị đúng. Dù là bệnh khó chữa khỏi hoàn toàn và cần quản lý lâu dài, nhưng nếu được chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp, người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng và duy trì sinh hoạt thường ngày.
Số bệnh nhân trong nước cũng đang tăng đều. Tính đến năm 2024, số bệnh nhân mắc bệnh Crohn tại Hàn Quốc được báo cáo khoảng 35.000 người, còn viêm loét đại tràng khoảng 62.000 người. Trước đây bệnh thường được xem là phổ biến ở các nước phương Tây, nhưng do thay đổi chế độ ăn, môi trường sống và việc chẩn đoán tăng lên, quy mô bệnh nhân tại Hàn Quốc cũng ngày càng lớn. Đặc biệt, không ít trường hợp được chẩn đoán ở nhóm tuổi trẻ đang học tập, tìm việc và hoạt động xã hội sôi nổi, nên tác động đến chất lượng cuộc sống càng đáng kể.
Bệnh Crohn và viêm loét đại tràng đều là bệnh viêm ruột mạn tính, nhưng khác nhau về vị trí tổn thương và đặc điểm biểu hiện. Bệnh Crohn có thể gây viêm ở bất kỳ đoạn nào của ống tiêu hóa từ miệng đến hậu môn, và thường xâm nhập sâu vào các lớp thành ruột. Có thể xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, sụt cân, sốt, áp-xe quanh hậu môn hoặc rò hậu môn… Ngược lại, viêm loét đại tràng chủ yếu gây viêm ở niêm mạc đại tràng và trực tràng; các triệu chứng chính gồm đi ngoài ra máu, phân nhầy, đi tiêu nhiều lần và đau bụng.
Vấn đề là không thể coi việc triệu chứng cải thiện đồng nghĩa với tình trạng viêm trong ruột đã lắng xuống hoàn toàn. Người bệnh dễ nghĩ bệnh đã được kiểm soát khi tiêu chảy hay đau bụng giảm, nhưng thực tế vẫn có thể còn viêm ở niêm mạc ruột. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ tái phát tăng lên, đồng thời khả năng dẫn đến hẹp ruột hoặc rò, nhập viện hay phẫu thuật cũng cao hơn.
Gần đây, mục tiêu điều trị bệnh viêm ruột mạn tính đang được mở rộng từ việc chỉ giảm triệu chứng sang kiểm soát bệnh lâu dài. Trọng tâm điều trị là giảm viêm ở ruột và duy trì lâu dài trạng thái “thuyên giảm” (không có triệu chứng) để nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu trước đây cải thiện triệu chứng lâm sàng như đau bụng, tiêu chảy, đi ngoài ra máu là tiêu chí quan trọng, thì hiện nay “thuyên giảm nội soi” - tình trạng niêm mạc ruột cải thiện viêm trên nội soi - được nhấn mạnh như mục tiêu điều trị chủ chốt. Xa hơn nữa, khái niệm “thuyên giảm sâu”, bao gồm cả cải thiện viêm trên mô bệnh học, cũng ngày càng được coi trọng.
Thuyên giảm nội soi được biết đến như một chỉ dấu liên quan đến kết quả điều trị dài hạn, giúp giảm nguy cơ bệnh nặng lên và nguy cơ phẫu thuật về sau. Vì khó đánh giá tình trạng bệnh chỉ dựa trên triệu chứng cảm nhận bên ngoài, nên việc trao đổi với bác sĩ điều trị và theo dõi định kỳ bằng xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, nội soi… để kiểm tra mức độ viêm là rất quan trọng.
Sự khác biệt về nhận thức giữa người bệnh và nhân viên y tế cũng là vấn đề quan trọng trong quá trình điều trị. Theo một nghiên cứu khảo sát trên bệnh nhân viêm ruột mạn tính và nhân viên y tế, người bệnh chủ yếu đánh giá thuyên giảm dựa trên “giảm triệu chứng”, trong khi khoảng 65% nhân viên y tế định nghĩa thuyên giảm dựa trên kết quả xét nghiệm khách quan và hình ảnh nội soi. Ngoài ra, hơn 60% bệnh nhân cho biết chưa từng nghe về lành niêm mạc, tức thuyên giảm nội soi. Điều này cho thấy, vì triệu chứng người bệnh cảm nhận có thể khác với mức độ viêm thực sự trong ruột, nên cần có quá trình chia sẻ đầy đủ mục tiêu điều trị với đội ngũ y tế.
Giáo sư Jeong Seong-ae, chuyên khoa Tiêu hóa tại Bệnh viện Seoul thuộc Đại học Nữ sinh Ewha, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh đường ruột Hàn Quốc, cho biết: “Với bệnh viêm ruột mạn tính, nhiều trường hợp khó kết luận bệnh đã được kiểm soát chỉ dựa vào cải thiện triệu chứng; vì vậy gần đây việc kiểm soát bệnh ở mức sâu hơn, bao gồm thuyên giảm nội soi, ngày càng trở nên quan trọng.” Bà nhấn mạnh: “Không ít trường hợp người bệnh và nhân viên y tế hiểu khác nhau về khái niệm “thuyên giảm”, do đó điều quan trọng là xây dựng chiến lược điều trị có tính đến cả cuộc sống cá nhân của người bệnh thông qua giao tiếp đầy đủ và ra quyết định chung.”
Bệnh viêm ruột mạn tính là bệnh cần điều trị thuốc lâu dài kết hợp quản lý lối sống. Điều trị thuốc có thể bao gồm thuốc kiểm soát viêm, thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc sinh học và thuốc điều trị đích… tùy theo kiểu bệnh và mức độ nặng của từng người. Nếu tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc chỉ vì thấy triệu chứng cải thiện, nguy cơ tái phát có thể tăng lên, vì vậy nhất định phải trao đổi với bác sĩ chuyên khoa. Căng thẳng, thiếu ngủ, hút thuốc, ăn uống thất thường… cũng có thể ảnh hưởng đến việc bệnh nặng lên, nên quản lý thói quen sinh hoạt cũng rất quan trọng.
Trong khi đó, nhân Ngày Thế giới về Bệnh viêm ruột mạn tính, các công ty dược liên quan cũng đang triển khai hoạt động nâng cao nhận thức về bệnh. Janssen Korea tiến hành chiến dịch “Inside Dream” nhằm hỗ trợ người bệnh quản lý bệnh và giao tiếp với nhân viên y tế. Trong khuôn khổ chiến dịch, công ty dự kiến phát hành một hướng dẫn giao tiếp bao gồm giải thích về bệnh, ghi chép triệu chứng và thiết lập mục tiêu điều trị… để hỗ trợ ra quyết định chung giữa người bệnh và nhân viên y tế.
