“Тархины харвалт гэж бодсон ч…” Нүд бүрэлзэж, гар хөл нь суларсан 30 гаруй насны хүн “энэ өвчин”-тэй байж мэднэ

Нэг өдөр нэг нүдний өмнө манан татсан мэт бүрэлзэж, гар эсвэл хөл суларвал хэн ч юуны өмнө тархины харвалтаас эмээнэ. Гэнэт хараа өөрчлөгдөх, биеийн нэг талын гар хөл саажих нь үнэхээр тархины харвалтын дохио байж болох тул яаралтай оношилж, эмчлэх шаардлагатай.

Гэхдээ ийм шинж тэмдэг зөвхөн тархины харвалтын үед илэрдэггүй. Ялангуяа 20-40 насныханд хараа муудах, гар хөлний хүч болон мэдрэхүй буурах шинж хэдэн цагаас хэдэн өдрийн турш аажмаар илэрч, 24 цагаас удаан үргэлжилбэл “олон голомтот хатуурал (MS)” зэрэг төв мэдрэлийн тогтолцооны үрэвсэлт өвчнийг мөн сэжиглэх хэрэгтэй.

Сүнчонхян их сургуулийн Бучон эмнэлэг 19-ний өдөр мэдэгдэхдээ, залуу насанд хараа муудах, саажилт, алхах болон шээх үйл ажиллагааны алдагдал илэрвэл олон голомтот хатуурал зэрэг төв мэдрэлийн тогтолцооны үрэвсэлт өвчин байх боломжийг мөн шалгах шаардлагатай гэжээ. Мэдрэлийн эмч профессор Ким Жи Ын ийм шинж тэмдэг давтагдах буюу удаан үргэлжилсэн тохиолдолд зөв оношлох нь чухал гэж тайлбарлав.

Нүд бүрэлзээд буцаад хэвийн болсон ч өвчин зогссон гэсэн үг биш

Олон голомтот хатуурал нь дархлааны тогтолцоо тархи, нугас, харааны мэдрэлийн ширхэгийг бүрхдэг “миелин бүрхүүл”-д халддаг архаг аутоиммун өвчин юм.

Миелин бүрхүүл нь цахилгааны утсыг ороосон тусгаарлагчтай төстэй бөгөөд мэдрэлийн дохиог хурдан, зөв дамжуулахад тусалдаг. Энэ бүрхүүл гэмтэж, үрэвсэл дахин дахин сэдэрвэл тархи, нугас, харааны мэдрэлийн олон хэсэгт голомт болон сорви үлдэнэ. “Олон голомтот хатуурал” хэмээх нэр ч үүнээс үүдэлтэй.

Шинж тэмдэг нь голомт үүссэн газраас хамаарч өөр өөр байна. Харааны мэдрэл үрэвсвэл нэг нүд бүрэлзэх, хараа муудах боломжтой. Нугас өртвөл гар хөл суларч, мэдрэхүй буурах буюу алхахад хүндрэлтэй болно. Мөн юмс хоёр харагдах, толгой эргэх, шээх үйл ажиллагаа алдагдах тохиолдол бий. Зарим өвчтөн хүчтэй ядаргаа, өвдөлт, анхаарал төвлөрөл буурсныг хэлдэг.

Өвчтөнүүдийн ойролцоогоор 85 хувь нь эхэндээ “сэдрэл-намжлын” хэлбэрийн явцтай байдаг. Хараа муудах, саажилт зэрэг шинж тэмдэг илэрч, хэдэн долоо хоногоос хэдэн сарын хугацаанд сайжирсны дараа хэсэг хугацааны дараа шинэ мэдрэлийн шинж тэмдэг дахин илэрдэг хэлбэр юм.

Шинж тэмдэг арилсан ч өвчин зогссон гэсэн үг биш. Биеэр мэдрэгдэх зовиур байхгүй байсан ч MRI шинжилгээгээр шинэ голомт илэрч болно. Үрэвсэл дахин дахин сэдэрвэл мэдрэлийн гэмтэл хуримтлагдаж, урт хугацаанд хөгжлийн бэрхшээл үлдэх эрсдэлтэй.

БНСУ-д ховор ч төстэй ховор өвчин цөөнгүй

Олон голомтот хатуурал нь Хойд Америк болон Европтой харьцуулахад БНСУ-д ховор тохиолддог өвчин. Дэлхий даяар ойролцоогоор 2.9 сая хүн энэ өвчнөөр өвддөг гэж тооцоолдог.

БНСУ-ын өвчтөнүүдийн сүүлийн үеийн байдлыг харуулсан судалгаа ч бий. Энэ онд олон улсын эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд 《Мэдрэл судлал (Neurology)》д нийтлэгдсэн, улсын хэмжээнд эмнэлгүүдэд түшиглэн бүртгэсэн судалгаагаар судлаачид 2025 оны 1-3 дугаар сард 47 эмнэлэгт хяналтын үзлэгт хамрагдаж байсан өвчтөнүүдийг судалжээ. Сүүлийн 6 сарын хугацаанд амбулаторийн үзлэгт дор хаяж нэг удаа орсон өвчтөнүүдийг тоолоход олон голомтот хатууралтай 1799 хүн байв.

Анхаарах зүйл нь ижил төстэй шинж тэмдэг үүсгэдэг төв мэдрэлийн тогтолцооны бусад үрэвсэлт өвчин ч цөөнгүй байсан явдал юм. Мөн судалгаагаар харааны мэдрэл-нугасны үрэвслийн хүрээний өвчтэй (NMOSD) 1616, миелин-олигодендроцитийн гликопротеины эсрэгбиетэй холбоотой өвчтэй (MOGAD) 781 хүн байжээ. Гурван өвчнийг нийлүүлбэл 4196 хүн болсон.

Эдгээр гурван өвчин бүгд тархи, нугас, харааны мэдрэлийг үрэвсүүлдэг тул гадна илрэх шинж тэмдэг нь төстэй байж болно.

Гэвч өвчин үүсэх механизм болон эмчилгээ нь өөр тул хооронд нь зөв ялгах шаардлагатай.

Олон голомтот хатуурлын үед харааны мэдрэлийн үрэвсэл ихэвчлэн нэг нүдэнд үүсэж, эдгэрэлт харьцангуй сайн байдаг. Харин NMOSD-ийн үед хоёр нүд өртөх буюу хараа эрс муудаж болно. Мөн нугаламын гурваас дээш үеийн урттай нугасны голомт үүсэх, эсвэл хүчтэй зогисох, дотор муухайрах, бөөлжих шинж хэдэн өдрөөс удаан үргэлжлэх тохиолдол бий. MOGAD-ийн үед хоёр харааны мэдрэл үрэвсэх, эсвэл харааны мэдрэлийн урд хэсэг хавдах нь харьцангуй түгээмэл. Хүүхдэд ухаан санааны өөрчлөлт дагалдсан цочмог тархи-нугасны тархмал үрэвслээр илэрч болно.

Эдгээр гурван өвчнийг ялгахад тархи, нугас, харааны мэдрэлийн MRI болон цусны шинжилгээ чухал. NMOSD-тэй өвчтөнүүдийн нэлээд хэсгээс “аквапорин-4-ийн эсрэгбие” илэрдэг. MOGAD-ийн үед “MOG иммуноглобулин G эсрэгбие” эерэг гарах нь оношлох чухал үндэслэл болдог. Олон голомтот хатуурлын үед ерөнхийдөө эдгээр хоёр эсрэгбие илэрдэггүй.

Анхны шинжилгээгээр эцэслэн оношлох боломжгүй байж болно… “Хэзээ, хаана үүссэн”-ийг тогтооно

Олон голомтот хатуурлыг ганц шинжилгээгээр оношлодоггүй. Шинж тэмдэг, мэдрэлийн үзлэг, тархи болон нугасны MRI, цусны шинжилгээ, тархи-нугасны шингэний шинжилгээг хамтад нь үнэлдэг.

Гол нь үрэвсэл төв мэдрэлийн тогтолцооны олон хэсэгт үүссэн эсэх, өөр өөр цаг хугацаанд илэрсэн ул мөр байгаа эсэхийг тогтоох явдал юм. Өвчтөнд бодитоор илэрсэн саажилт, хараа муудалтаас гадна шинж тэмдэггүй үед MRI-гаар шинээр илэрсэн голомт ч чухал сэжүүр болдог.

Одоогоор “2024 онд шинэчилсэн МакДональдын оношилгооны шалгуур”-ыг хэрэглэж байна. Шинэчилсэн шалгуураар харааны мэдрэлийг олон голомтот хатуурлын голомтыг тодорхойлох анатомийн тав дахь хэсэгт багтаасан. Тархи-нугасны шингэнээс төв мэдрэлийн тогтолцоонд дархлааны урвал үргэлжилж байгааг харуулдаг “олигоклональ зурвас” зэрэг үзүүлэлтийг мөн шалгана.

Анхны шинж тэмдэг илрэх үед эцсийн онош тавихад шаардлагатай нотолгоо хангалтгүй байж болно. Дараа нь шинж тэмдэг дахин сэдэрч байгаа эсэхийг ажиглах, эсвэл MRI-г давтан хийж шинэ голомт үүссэн эсэхийг шалгасны дараа олон голомтот хатуурал гэж оношлох тохиолдол бий.

EBV-ийн халдвартай холбоотой…Халдвар авсан хүн бүр өвчлөхгүй

Олон голомтот хатуурлын шалтгааныг ганц хүчин зүйлээр тайлбарлахад бэрх. Удамшлын урьдал нөхцөл болон хүрээлэн буй орчны олон хүчин зүйл хамтдаа нөлөөлдөг гэж үздэг.

Ялангуяа Эпштейн-Барр вирусийн (EBV) халдвартай холбоо нь анхаарал татаж байна. 10 саяас олон АНУ-ын цэргийн алба хаагчийг удаан хугацаанд шинжилсэн судалгаагаар EBV-ийн халдвар авсны дараа олон голомтот хатуурлаар өвчлөх эрсдэл эрс нэмэгдсэн байна.

Гэхдээ EBV-ийн халдвар авсан нь өөрөө олон голомтот хатууралтай гэсэн үг биш. Халдвар авсан хүмүүсийн дийлэнх нь энэ өвчнөөр өвчилдөггүй. Тамхидалт, өсвөр насны таргалалт, Д аминдэмийн бага түвшин ч эрсдэлийн хүчин зүйлд тооцогддог.

Профессор Ким Жи Ын “Тамхидалт нь олон голомтот хатуурал үүсэх эрсдэлд төдийгүй өвчний явцад ч сөргөөр нөлөөлж болзошгүй тул тамхинаас гарах нь зүйтэй” хэмээн зөвлөв.

Бүрэн эдгэрэхэд хэцүү ч сэдрэлийг бууруулж болно…Эмийг дур мэдэн зогсоож болохгүй

Эмчилгээг ерөнхийд нь хурц үеийн эмчилгээ, өвчнийг хянах эмчилгээ, шинж тэмдгийн болон сэргээн засах эмчилгээ гэж ангилдаг.

Профессор Кимийн хэлснээр хараа муудах, саажилт зэрэг өдөр тутмын амьдралд саад болох сэдрэл илэрвэл өндөр тунгийн судсаар хийх стероидоор үрэвслийг хурдан дарна. Шинж тэмдэг хүнд хэвээр байж, хангалттай үр дүн гарахгүй бол плазм солих эмчилгээг авч үзэж болно.

Урт хугацаанд өвчнийг хянах эм хэрэглэж, сэдрэл болон шинэ голомт үүсэхийг бууруулна. БНСУ-д ч тарилга, уудаг эм, тодорхой хугацааны зайтай хийдэг моноклональ эсрэгбие зэрэг олон төрлийн эмчилгээ хэрэглэж байна. Сүүлийн үед өвчний эхэн үеэс өндөр үр дүнтэй эм хэрэглэн, сэдрэл болон хөгжлийн бэрхшээл хуримтлагдахаас идэвхтэй сэргийлэх стратегийг чухалчлан хэлэлцэж байна.

Ядаргаа, өвдөлт, булчингийн хөшилт, шээх үйл ажиллагааны алдагдал, сэтгэл гутрал, алхалтын эмгэгийн үед шинж тэмдэгт нь тохируулан эмийн болон сэргээн засах эмчилгээг хавсран хийнэ.

Профессор Ким “Олон голомтот хатуурал нь олон нийтэд төдийлөн танил биш боловч залуу хүмүүст ч хараа муудах, саажилт, түүнээс үүдэх хөгжлийн бэрхшээл бий болгож чаддаг тул огт хөнгөнөөр үзэж болохгүй өвчин” гэж хэлэв.

Тэрээр нэмж хэлэхдээ, “Одоогоор бүрэн эдгээхэд хэцүү ч эмийн тусламжтайгаар сэдрэлийг хангалттай сэргийлж, эрүүл амьдралаа хадгалж болно. Нэг өвчтэй байсан ч өвчтөн бүрийн явц, тохирох эмчилгээ өөр байдаг тул эмийг дур мэдэн өөрчлөх буюу зогсоохгүй, мэргэжлийн эмчтэй сайтар зөвлөлдөж, эмчилгээг тасралтгүй үргэлжлүүлэх нь чухал” хэмээн онцлов.