Quan niệm “tiết kiệm, dùng càng lâu càng tốt” có thể không phù hợp với đồ dùng nhà bếp. Nếu vì tiếc của mà tiếp tục sử dụng các dụng cụ nấu nướng đã cũ, hư hỏng hoặc miếng rửa bát dùng quá lâu, cơ thể có thể phơi nhiễm vi khuẩn có hại hoặc các chất có nguy cơ gây ung thư.
Dược sĩ Choi Hyung-jae gần đây đăng trên mạng xã hội bài viết giới thiệu “5 vật dụng nhà bếp làm tăng nguy cơ mắc ung thư”. Theo ông, các món cần lưu ý gồm: chai nước khoáng bằng nhựa, miếng rửa bát dùng lâu ngày, chảo chống dính bị hỏng lớp phủ, đồ ăn bằng melamine và hộp/đồ đựng bằng nhôm dùng lâu ngày. Bài viết dưới đây điểm lại những tác động sức khỏe có thể phát sinh từ các vật dụng này.
Chai nước khoáng nhựa: vi nhựa tích tụ có thể gây tác động xấu
Dược sĩ Choi nói: “Chai nước khoáng nhựa có thể thải ra rất nhiều vi nhựa”, đồng thời cho biết “nếu vi nhựa tích tụ trong cơ thể có thể gây sa sút trí tuệ và nhiều loại ung thư”.
Thực tế, năm 2024, nhóm nghiên cứu của Đại học Columbia (Mỹ) phân tích nước đóng chai của ba thương hiệu và phát hiện trung bình khoảng 240.000 hạt nhựa trên mỗi 1L. Nhóm nghiên cứu báo cáo rằng khoảng 90% trong số này là nhựa nano có kích thước nhỏ hơn nữa.
Tuy vậy, ở giai đoạn hiện nay vẫn khó khẳng định chắc chắn rằng vi nhựa tích tụ trong cơ thể sẽ gây sa sút trí tuệ và các loại ung thư. Dù các nghiên cứu vẫn tiếp tục ghi nhận vi nhựa trong mô người và xem xét mối liên quan với viêm, stress oxy hóa…, nhưng mối quan hệ nhân quả cho thấy vi nhựa ở mức phơi nhiễm trong đời sống hằng ngày trực tiếp gây ung thư hoặc sa sút trí tuệ vẫn chưa được xác lập.
Vì vậy, không cần nhìn chai nước khoáng như một “chất độc” theo hướng cực đoan. Tuy nhiên, nếu tái sử dụng nhiều lần, bề mặt chai có thể bị hư hại và phát sinh vi nhựa; do đó nên tránh dùng chai để đựng và bảo quản các loại chất lỏng khác hoặc gạo…
Miếng rửa bát dùng lâu ngày: tiếc mấy cũng nên bỏ
Miếng rửa bát trong bếp luôn ẩm ướt và dính cặn thức ăn, tạo môi trường thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi. Dược sĩ Choi nói: “Trong một khối đường viên cỡ một viên đường có tới 54 tỷ vi khuẩn”, đồng thời khuyến nghị “đồ đã cũ thì đừng khử trùng rồi dùng tiếp, hãy thay mới hoặc dùng miếng rửa bát dùng một lần”.
Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí học thuật quốc tế 《Scientific Reports》 năm 2017, ở một số phần bên trong miếng rửa bát đã qua sử dụng, người ta quan sát thấy tối đa 5,4×10¹⁰ tế bào vi khuẩn trên mỗi 1㎤, tức 54 tỷ. Một người liên quan trong nhóm nghiên cứu giải thích: “Ngay cả ở những miếng rửa bát mà người dùng nói đã rửa hoặc khử trùng, tỷ lệ của một số nhóm vi khuẩn vẫn xuất hiện ở mức cao”, đồng thời nhấn mạnh “chỉ khử trùng rồi tiếp tục dùng miếng rửa bát trong thời gian dài cũng không an toàn”.
Chảo chống dính bong tróc lớp phủ: nên thay nếu có thể
Dược sĩ Choi giải thích: “Nếu tiếp tục dùng chảo chống dính bị bong lớp phủ, có thể phát sinh chất gây ung thư ảnh hưởng đến suy giảm chức năng sinh sản và tác động đến hormone”. Trong các loại chảo chống dính thông thường, polytetrafluoroethylene (PTFE) được dùng để ngăn thức ăn bám dính. Bản thân PTFE là chất ổn định, nhưng perfluorooctanoic acid (PFOA) từng được sử dụng trong quá trình sản xuất nhựa fluor trước đây là một loại hợp chất perfluoroalkyl (PFAS) bị lo ngại có hại cho cơ thể. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) năm 2023 đã phân loại PFOA là “chất gây ung thư cho người”.
Đồ ăn bằng melamine: sản phẩm bị hư hại bề mặt nên thay
Đồ ăn bằng melamine thường thấy ở các quán ăn, nhà hàng cũng cần được sử dụng đúng cách. Dược sĩ Choi cảnh báo: “Nếu đồ melamine tiếp xúc với tủ khử trùng tia UV, máy rửa bát hoặc lò vi sóng, có thể phát sinh formaldehyde — một chất gây ung thư”.
Đồ melamine là sản phẩm làm từ melamine và formaldehyde. Tuy nhiên, khi dùng bát đĩa ở nhiệt độ cao, hóa chất có thể thôi nhiễm sang thực phẩm. Viện Đánh giá Rủi ro Liên bang Đức cũng khuyến cáo không dùng các sản phẩm nhựa melamine-formaldehyde cho thực phẩm nóng hoặc để hâm nóng thức ăn trong lò vi sóng. Các sản phẩm bị hư hại bề mặt cũng nên được thay mới. Ngược lại, nếu dùng trong điều kiện phù hợp như đựng đồ ăn lạnh hoặc hơi ấm, thì an toàn.
Sản phẩm nhôm: nếu có nhiều vết xước thì nên bỏ
Dược sĩ Choi lo ngại: “Nếu để kimchi hoặc giấm trong hộp nhôm bị trầy xước hoặc đã dùng lâu, nhôm sẽ bị hòa tan ra”, đồng thời nói rằng “nếu tích tụ quá mức trong cơ thể có thể gây bệnh thận, nhuyễn xương và độc tính thần kinh”.
Thực tế, trong môi trường axit, lượng nhôm thôi nhiễm vào thực phẩm có thể tăng lên. Vì vậy, nên tránh bảo quản lâu các món có độ axit và độ mặn cao như kimchi hoặc giấm trong đồ đựng bằng nhôm. Việc phơi nhiễm nhôm quá mức cũng làm dấy lên lo ngại về tác động sức khỏe. Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA), độc tính thần kinh đã được xác nhận khi bệnh nhân chạy thận có chức năng thận suy giảm bị phơi nhiễm mạn tính với nồng độ nhôm cao.
