Có những trường hợp đã phẫu thuật thắt lưng nhưng mông hoặc chân vẫn tiếp tục đau hoặc tê.
Tuy nhiên, không thể vội kết luận ca mổ có vấn đề. Một khả năng khác là vẫn còn tổn thương chưa được phát hiện quanh đoạn hẹp nơi dây thần kinh thoát ra khỏi cột sống.
Giám đốc Jung Yoon-kyo, Trung tâm Cột sống thuộc Bệnh viện Nanoori, ngày 23/08 vừa qua đã trình bày chiến lược chẩn đoán tổn thương lỗ liên hợp và điều trị bằng nội soi cột sống tại “Hội nghị khoa học lần thứ 12 của Hiệp hội Bệnh viện Phẫu thuật Thần kinh Hàn Quốc 2026”, tổ chức ở hội trường Gwanggaeto của Đại học Sejong (Seoul). Chủ đề là “Foraminal Pathology Unlocked: Case for Endoscopic Access”.
Bác sĩ Jung cho biết, từ các ca điều trị thực tế, ông đã giới thiệu cách xác định vị trí tổn thương và chiến lược tiếp cận bằng nội soi.
Khi "lối ra" của dây thần kinh bị hẹp lại, cơn đau lan xuống tận mông và chân
Dây thần kinh đi trong cột sống sẽ thoát ra ngoài qua một lỗ nhỏ giữa các đốt sống. Đường thông này gọi là “lỗ liên hợp”. Có thể hiểu đây là “lối ra” để thần kinh rời khỏi cột sống.
Khi tuổi tác tăng lên, chiều cao đĩa đệm giảm hoặc khớp và dây chằng dày lên, “lối ra” này có thể bị hẹp. Khi thần kinh bị chèn ép, cơn đau hoặc tê có thể kéo dài không chỉ ở lưng mà còn lan tới mông, đùi và bắp chân.
Vấn đề nằm ở chỗ một phần quanh lỗ liên hợp nằm sâu trong cột sống. Đặc biệt, một số khoang nơi mặt trong của lỗ liên hợp tiếp giáp cạnh ống sống rất khó quan sát bằng mắt hoặc đưa dụng cụ phẫu thuật vào. Vì vậy, trong ngoại khoa cột sống, khu vực này được gọi là “vùng ẩn (Hidden zone)”.
Tuy nhiên, “Hidden zone” không có nghĩa là toàn bộ lỗ liên hợp. Thuật ngữ này chỉ khu vực ở phần sâu nơi thần kinh đi qua, vốn đặc biệt khó phát hiện và điều trị tổn thương.
Không phải tất cả trường hợp đau liên tục sau phẫu thuật thắt lưng đều là "thất bại phẫu thuật"
Trước đây, tình trạng đau không hết hoặc tái phát sau phẫu thuật thắt lưng thường được gọi là “hội chứng thất bại sau phẫu thuật lưng (Failed Back Surgery Syndrome)”.
Nghe tên có thể khiến người ta nghĩ ca mổ thất bại, nhưng trên thực tế nguyên nhân không chỉ có một.
Đĩa đệm có thể thoát vị trở lại hoặc mô sẹo có thể hình thành quanh thần kinh. Cột sống có thể trở nên mất vững, hoặc dây thần kinh bị chèn ép mới ở vị trí khác. Hẹp lỗ liên hợp chưa được giải quyết đầy đủ trong lần mổ đầu cũng là một trong những nguyên nhân cần kiểm tra.
Nếu sau mổ vẫn còn đau, người bệnh không nên nghĩ ngay đến mổ lại, mà trước hết cần quay lại quá trình truy tìm nơi khởi phát cơn đau. Cần xem xét tỉ mỉ đau ở đâu, nặng lên trong tư thế nào, và cảm giác tê lan tới vùng nào của chân.
Có khi khó tìm nguyên nhân chỉ với một phim MRI
Tổn thương lỗ liên hợp đôi khi cũng khó đánh giá chỉ bằng chẩn đoán hình ảnh. Dù MRI cho thấy đường thông bị hẹp, điều đó không nhất thiết trùng khớp với cơn đau thực tế. Ngược lại, bệnh nhân có thể than đau rõ rệt nhưng nguyên nhân lại không hiện rõ trên hình ảnh.
Vì vậy, bác sĩ không chỉ dựa vào MRI. Họ còn đánh giá đồng thời vị trí lan của đau, giảm cảm giác, thay đổi sức cơ, và cả việc triệu chứng thay đổi ra sao theo tư thế.
Chẳng hạn, nếu sau phẫu thuật thắt lưng mà đau và tê vẫn tiếp diễn từ một bên mông lan xuống chân hoặc bàn chân, cần kiểm tra lại xem có vấn đề quanh đường thông nơi thần kinh thoát ra hay không.
Tất nhiên, chỉ với các triệu chứng này cũng không thể khẳng định là hẹp lỗ liên hợp. Thoát vị đĩa đệm tái phát hoặc hẹp ở vị trí khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự.
Đưa nội soi qua vết rạch nhỏ để xác định vị trí chèn ép thần kinh
Tại hội nghị lần này, Bác sĩ Jung giới thiệu các ca thực tế và kỹ thuật phẫu thuật điều trị tổn thương ở sâu trong lỗ liên hợp bằng nội soi cột sống.
Nội soi cột sống là phương pháp tạo một vết rạch nhỏ, sau đó đưa ống nội soi mảnh và dụng cụ phẫu thuật vào để quan sát trực tiếp và loại bỏ vị trí chèn ép thần kinh. Ưu điểm là có thể tiếp cận tới tổn thương mà không cần rạch rộng cơ hay khớp lành.
Đặc biệt, vùng L5-S1, nơi đốt sống thắt lưng cuối cùng gặp xương chậu, không dễ đưa nội soi vào do xương chậu và khớp xung quanh. Trong ngày này, Bác sĩ Jung trình bày cách tiếp cận vùng này, các ca điều trị thực tế, cũng như những biến chứng có thể phát sinh trong quá trình phẫu thuật.
Tuy nhiên, nội soi cột sống không phù hợp với mọi bệnh nhân. Nếu phạm vi hẹp rộng hoặc bản thân cột sống mất vững, phương pháp phẫu thuật khác có thể phù hợp hơn.
Cuối cùng, điều cần cân nhắc trước khi chọn phương pháp điều trị là nguyên nhân gây đau. Cần xác định chính xác dây thần kinh bị chèn ép ở đâu để có thể điều trị đúng vị trí cần thiết, đồng thời giảm tổn thương mô lành.
Giám đốc Jung Yoon-kyo nói: “Lỗ liên hợp là đường thông quan trọng nơi thần kinh đi qua, nhưng do nằm sâu về mặt giải phẫu nên rất dễ bỏ sót tổn thương”, đồng thời nhấn mạnh: “Trong điều trị bằng nội soi cột sống, điều quan trọng là xác định chính xác nguyên nhân gây đau, giảm tối đa tổn thương mô lành và tiếp cận chính xác tới vùng cần thiết”.
Ông nói thêm: “Đặc biệt, với bệnh nhân vẫn còn triệu chứng sau phẫu thuật thắt lưng, việc kiểm tra lại chính xác nguyên nhân gây đau là rất quan trọng”, và cho biết: “Chúng tôi sẽ tích lũy thêm kinh nghiệm lâm sàng và kỹ thuật để cung cấp điều trị chính xác hơn và ít xâm lấn hơn”.
