Khi có người thân điều trị tại khoa hồi sức tích cực, nhiều gia đình thường chú ý đến những mục xét nghiệm nghe khá lạ. Bên cạnh các chỉ số viêm quen thuộc như số lượng bạch cầu hay CRP, gần đây kết quả xét nghiệm vi chất như kẽm và selen cũng thường được ghi kèm. Đây đều là thành phần cần thiết để cơ thể chống lại mầm bệnh và điều hòa phản ứng viêm. Tuy nhiên, mối liên hệ thực tế giữa thiếu hụt vi chất ở bệnh nhân nặng và các chỉ số viêm lâu nay vẫn chưa được làm rõ. Một nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc đã kiểm chứng vấn đề này.
Nhóm nghiên cứu chung do GS Oh Hyo-seok và GS Lee Jae-myung (Khoa Ngoại hồi sức - chấn thương, Bệnh viện Anam thuộc Đại học Korea) cùng GS Baek Seung-min (Khoa Hồi sức tích cực ngoại khoa, Bệnh viện Mokdong thuộc Đại học Nữ Ewha) thực hiện. Ngày 18, nhóm công bố kết quả cho thấy nồng độ kẽm và selen trong máu của bệnh nhân nặng có liên quan độc lập với các chỉ số viêm.
Kẽm tăng nhẹ, procalcitonin giảm trung bình 2,7% mỗi lần
Nhóm nghiên cứu phân tích hồ sơ xét nghiệm máu của 267 bệnh nhân người lớn nhập khoa hồi sức tích cực tại Bệnh viện Anam thuộc Đại học Korea trong giai đoạn từ tháng 12-2016 đến tháng 12-2021. Họ đối chiếu nồng độ các vi chất như kẽm, selen, đồng, mangan với số lượng bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu trung tính, CRP và các chỉ số viêm như procalcitonin.
Kết quả cho thấy nồng độ kẽm và selen càng thấp thì các chỉ số viêm như CRP và procalcitonin càng cao. Mối liên hệ này vẫn giữ nguyên ngay cả khi đã tính đến tuổi, mức độ nặng của bệnh và nồng độ các vi chất khác. Cụ thể, mỗi khi kẽm tăng 1㎍/dL thì nồng độ procalcitonin giảm trung bình 2,7%; còn mỗi khi selen tăng 1㎍/L thì CRP giảm trung bình 0,87mg/L.
GS Oh Hyo-seok nhận định phát hiện này không chỉ dừng ở một con số đơn lẻ. Ông nói: “Nghiên cứu lần này có ý nghĩa ở chỗ cho thấy cần đánh giá đồng thời vi chất và phản ứng viêm ở bệnh nhân nặng”.
Riêng đồng biến động theo chiều ngược lại
Khác với kẽm và selen, nồng độ đồng lại tăng khi tình trạng viêm nặng hơn, tức biến động theo hướng ngược lại. Lý do là protein trong máu có nhiệm vụ vận chuyển đồng sẽ tăng lên một cách tự nhiên khi xảy ra viêm.
Vì vậy, nếu chỉ nhìn riêng chỉ số đồng và kết luận “cao là tốt” có thể dẫn đến hiểu nhầm. Mối liên quan giữa mangan và số lượng bạch cầu chỉ xuất hiện ở một số phân tích. Đây là kết quả cần tiếp tục theo dõi.
Xu hướng lặp lại trong suốt thời gian nằm viện
Nhóm nghiên cứu xác nhận mối liên hệ này không chỉ xuất hiện ở một lần đo lúc đầu nhập viện, mà cũng lặp lại tương tự ở các giá trị được đo nhiều lần trong suốt quá trình điều trị. Điều đó cho thấy đây không phải là một con số “bắt được” tình cờ.
GS Lee Jae-myung cũng nêu ý nghĩa của phát hiện này trong thời gian tới. Ông cho biết: “Ở bệnh nhân nặng, vi chất không chỉ là chỉ dấu dinh dưỡng đơn thuần mà còn là yếu tố quan trọng để hiểu miễn dịch và phản ứng viêm”, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ tiếp tục các nghiên cứu nhằm làm rõ tác động của tình trạng vi chất đến diễn tiến lâm sàng và tiên lượng của bệnh nhân nặng”.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát, phân tích hồi cứu dữ liệu của một bệnh viện. Chỉ từ kết quả này, chưa thể phân định liệu thiếu kẽm và selen khiến viêm nặng hơn, hay ngược lại viêm nặng lên làm hai thành phần này giảm xuống. Trên thực tế, cơ chế khi xảy ra viêm, gan giữ lại kẽm và selen khiến nồng độ trong máu giảm đã được biết đến. Cũng có khả năng cả hai chiều tác động diễn ra đồng thời.
Cuối cùng, vấn đề then chốt là liệu có thể ứng dụng mối liên hệ này vào điều trị thực tế hay không. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để xác nhận rằng khi bù các vi chất bị thiếu, tình trạng viêm có thực sự giảm và quá trình hồi phục có nhanh hơn hay không. Nếu làm được, một con số nhỏ trên phiếu xét nghiệm máu ở khoa hồi sức tích cực có thể trở thành tín hiệu có ý nghĩa đối với cả bệnh nhân lẫn gia đình.
Nghiên cứu “Serum Zinc and Selenium Are Independently Associated with Acute-Phase Inflammatory Markers in Critically Ill Patients: A Retrospective Observational Study” đã được đăng trên tạp chí quốc tế 《Nutrients》.
