#Cao 190cm, dáng người nổi bật. Người đàn ông A bước vào phòng khám ngay sau giờ mở cửa. Ngoại hình của anh không thua kém người nổi tiếng. Anh nghiện thứ mà người ta vẫn gọi là “hiroppong” (tiếng lóng của Philopon, nhãn hiệu methamphetamine). Từng dễ dàng kiếm tiền bằng những việc phi pháp, điểm đến cuối cùng của khoái lạc mà anh chạm tới lại là ma túy.
Hơn 3 năm điều trị với anh không chỉ là quá trình cai thuốc. Đó là quãng thời gian dựng lại toàn bộ cuộc đời từ đầu. Anh cắt đứt hoàn toàn không chỉ với ma túy mà cả lối sống phi pháp. Giờ đây, anh nướng bánh và pha cà phê tại một quán ở tỉnh Gyeonggi. Có thời, ma túy giúp anh cầm cự qua ngày, nhưng giờ mùi bánh mới ra lò và lời chào “cảm ơn” của khách đã lấp đầy nhịp sống thường nhật.
#B ngay từ đầu đã là một bệnh nhân đầy rắc rối. Dù nhập viện để cai ma túy, anh vẫn lén mang thuốc vào và liên tục phụ lòng tin của nhân viên y tế. Lời hứa “lần này nhất định sẽ bỏ” đã bị phá vỡ không biết bao nhiêu lần. Nhân viên y tế bị lừa nhiều lần và thất vọng cũng nhiều lần.
Thế nhưng vài năm sau khi kết thúc điều trị, B dắt theo một chiếc xe đạp quay lại bệnh viện. Anh cười rạng rỡ, nói rằng mình đã tìm thấy niềm vui mới trong cuộc sống. “Trước đây chỉ cần chích kim tiêm là tôi có khoái cảm ngay. Nhưng dạo này, cảm giác cùng đồng đội đạp xe, gắng sức leo dốc rồi đứng trên đỉnh nhìn xuống phong cảnh còn phấn khích hơn nhiều.” Nghe vậy, bác sĩ điều trị chính lặng người một lúc lâu. Không còn là ảo giác thoáng qua, mà là người biết tìm niềm vui trên đỉnh dốc mình đổ mồ hôi để chinh phục. Không có sự hồi phục nào đáng mừng và chắc chắn hơn thế.
Việc A và B tìm lại được nhịp sống bình thường là kết quả của nỗ lực bền bỉ suốt nhiều năm từ một bệnh viện. Trong một con hẻm khu dân cư ở phường Gajeong-dong, quận Seo-gu, TP Incheon, có một bệnh viện lặng lẽ đứng vững với bầu không khí rất riêng. Lớp sơn trên tường ngoài đã nứt nẻ, tấm biển cũ kỹ cũng chẳng hề hào nhoáng.
Đó là Bệnh viện Incheon Chamsarang. Đây gần như là bệnh viện chuyên khoa tâm thần duy nhất tại Hàn Quốc có thể điều trị nội trú chuyên sâu cho bệnh nhân nghiện ma túy. Bệnh viện cũng là cơ sở y tế tâm thần đầu tiên trong số các cơ sở y tế tâm thần trên toàn quốc nhận chứng nhận cơ sở y tế từ Bộ Y tế và Phúc lợi. Bệnh nhân từ khắp mọi miền đất nước mang theo hy vọng cuối cùng tìm đến nơi đây.
Ở trung tâm bệnh viện là bác sĩ chuyên khoa Tâm thần – Sức khỏe tâm thần Cheon Young-hoon, giám đốc bệnh viện. Ông là một trong những chuyên gia điều trị nghiện ma túy hàng đầu Hàn Quốc. Mỗi năm, ông gần như một mình đảm trách hơn 4000 lượt khám ngoại trú và gần 400 ca điều trị nội trú.
Chỉ nhìn con số cũng khó tin về quy mô. Đặc biệt nếu chỉ tính bệnh nhân nội trú, 90% bệnh nhân nội trú nghiện ma túy tại Hàn Quốc có bác sĩ điều trị chính là Giám đốc Cheon. Bởi nếu không có Bệnh viện Incheon Chamsarang, gần như không còn bệnh viện chuyên khoa nào ở Hàn Quốc có thể điều trị nội trú cho người nghiện ma túy.
Cơ duyên với điều trị nghiện – lĩnh vực từng không ai quan tâm
Giám đốc Cheon không phải ngay từ đầu đã mơ trở thành chuyên gia điều trị nghiện ma túy. Tốt nghiệp Trường Y Đại học Wonkwang, ngay khi bước chân vào ngành y, ông tình cờ gặp các bệnh nhân nghiện. Bệnh viện Đại học Wonkwang vào thập niên 1990 vận hành khoa nội trú tâm thần có quy mô lớn nhất trong số các bệnh viện đại học thời đó. Nhiều giường bệnh nên đủ loại bệnh nhân đổ về. Nhóm phổ biến nhất là người nghiện rượu. Khi ấy thậm chí chưa có cẩm nang điều trị chuẩn xác cho họ. Ngay cả bác sĩ cũng không tin “có thể chữa được”. Trải qua đủ khó khăn khi còn là bác sĩ nội trú, Giám đốc Cheon từng “ngán” việc điều trị bệnh nhân nghiện, nhưng mối duyên với lĩnh vực này vẫn tiếp tục.
Thời làm bác sĩ quân y, ông là bác sĩ phụ trách khám tuyển nghĩa vụ thuộc Cục Quản lý Nhân lực Quân sự, đi khắp cả nước. Ông đến các văn phòng của Cục ở Gwangju, Jeonju, Uijeongbu, Cheongju… ban ngày làm giám định nghĩa vụ, ban đêm trực tại các bệnh viện tâm thần địa phương. Thực tế ở những bệnh viện ông tận mắt chứng kiến khi đó gây sốc.
Giám đốc Cheon nhớ lại: "Thời điểm đó, tôi có cảm giác bệnh viện tâm thần gần giống như một "cơ sở cho thuê trọ" hơn là nơi điều trị". ” Ý ông là họ quen với việc giữ bệnh nhân ở lại trong bệnh viện hơn là điều trị để đưa họ trở lại xã hội. Từ đó, trong đầu ông luôn quanh quẩn một câu hỏi.
“Liệu có thể xây dựng một bệnh viện không phải để giam giữ con người, mà để đưa họ trở lại với thế giới hay không.”
Giấc mơ ấy không lập tức dẫn ông đến điều trị nghiện ma túy. Ông tích lũy kinh nghiệm khi theo chương trình bác sĩ nội trú chuyên sâu (fellow) tại Bệnh viện Incheon Severance, tiền thân của Bệnh viện Incheon Chamsarang. Sau đó, khi hoạt động của Bệnh viện Incheon Severance bị dừng lại, một bác sĩ đàn anh đã lập hẳn một bệnh viện mới và ông cũng tham gia. Đó chính là Bệnh viện Incheon Chamsarang, mở cửa năm 2003.
Bước ngoặt quyết định đến vào năm 2007, khi ông tham gia một nghiên cứu khảo sát các yếu tố lây nhiễm AIDS và viêm gan C ở người nghiện ma túy. Gặp gỡ họ, ông nhận ra gần như không có bất kỳ bài giảng, chương trình giáo dục hay khám chữa nào được triển khai. Ngay cả sau khi nghiên cứu kết thúc, ông cũng không thể ngoảnh mặt. Ông ra vào nhiều trại giam để gặp các bệnh nhân đang thụ án. Ông dạy họ cách đối diện với nghiện, cần điều trị ra sao. Không chỉ là cách cai thuốc, mà còn cùng họ suy nghĩ về cách sống lại cuộc đời.
Vị bác sĩ trẻ từng mơ làm giảng viên đại học đã dần trở thành chuyên gia điều trị nghiện ma túy như vậy. Sau đó, năm 2013, ông tiếp quản hoàn toàn Bệnh viện Incheon Chamsarang – nơi ông đang gắn bó. Một lĩnh vực không ai muốn nhận vì “không ra tiền”, ông chọn làm sự nghiệp cả đời.
Điều trị nghiện ma túy bắt đầu từ lúc rời bệnh viện
Trong giới y khoa, ý nghĩa của Bệnh viện Incheon Chamsarang không chỉ nằm ở việc tiếp nhận nhiều bệnh nhân điều trị nghiện ma túy.
Điều trị nghiện ma túy, có lẽ môi trường bên ngoài bệnh viện còn quan trọng hơn. Dù điều trị thế nào, chỉ một khoảnh khắc lơ là ngoài bệnh viện cũng có thể khiến mọi thứ đổ sông đổ biển. Giám đốc Cheon nhấn mạnh: “Nếu bệnh viện và cộng đồng địa phương không cùng nỗ lực, điều trị sẽ vô ích.”
Thực tế, Bệnh viện Incheon Chamsarang có mối liên hệ chặt chẽ với cộng đồng địa phương ở Incheon. Văn phòng quản chế Incheon Tây và Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Incheon đã thiết lập quan hệ với bệnh viện với tư cách bệnh viện hợp tác, đồng thời bệnh viện được chỉ định là cơ quan tiếp nhận ủy thác điều trị của Tòa án Quận Incheon. Viện Kiểm sát Quận Incheon và Sở Giáo dục TP Incheon ký thỏa thuận hợp tác nhằm phòng ngừa nghiện các chất ma túy ở thanh thiếu niên. Ngoài ra, bệnh viện còn hợp tác với rất nhiều cơ quan khác đến mức không thể liệt kê hết. Không chỉ Incheon. Trung tâm Quản lý Nghiện quận Gangnam (Seoul), nơi các vụ việc liên quan ma túy đang tăng nhanh, cũng ký thỏa thuận với Bệnh viện Incheon Chamsarang trong năm nay để hỗ trợ phục hồi nghiện.
Tòa nhà mới có Trung tâm Chăm sóc Ban ngày Haetsal chăm sóc người cao tuổi trong khu vực và Viện Nghiên cứu Cảm xúc – Hành vi Killian phụ trách giáo dục thanh thiếu niên. Riêng tầng 2 của tòa nhà mới được dành toàn bộ cho các bộ phận chủ trì các hoạt động cộng đồng địa phương.
Mỗi lần khám cho bệnh nhân, Giám đốc Cheon lại nghĩ đến A và B.
“Ngay khoảnh khắc bước ra khỏi bệnh viện, ‘trận chiến thật sự’ của điều trị nghiện ma túy mới bắt đầu. Ngay cả sau điều trị, cần nhiều hỗ trợ khác nhau để bệnh nhân không thể tiếp cận ma túy. Nói với bệnh nhân rằng ‘điều trị đã xong, giờ về nhà tuyệt đối đừng dùng ma túy’ thì chẳng có ý nghĩa gì. Cuối cùng, cần một hệ thống chăm sóc họ giữa bệnh viện và quá trình trở lại đời sống thường nhật.”
Hiện Bộ Y tế và Phúc lợi đang thí điểm “Dự án hỗ trợ điều trị liên tục cho bệnh nhân rối loạn tâm thần giai đoạn cấp”. Nhờ đó, bệnh nhân nhập viện tại Bệnh viện Incheon Chamsarang được phân công một nhân viên công tác xã hội phụ trách. Trong 6 tháng sau xuất viện, họ được gọi điện định kỳ hoặc được thăm tại nhà. Ở cấp bệnh viện, bệnh nhân cũng được kết nối hữu cơ với các cơ sở trực thuộc hoặc các trung tâm của chính quyền địa phương hợp tác.
"Vì sự bền vững của điều trị ma túy"
Năm 2021, TP Incheon bắt đầu vận hành phòng cấp cứu sức khỏe tâm thần có thể ứng phó 24 giờ. Bệnh viện Incheon Chamsarang cũng được chọn là một trong các đơn vị vận hành cùng ba bệnh viện khác.
Những bệnh nhân bị chất gây nghiện chi phối, có nguy cơ cao gây hại cho bản thân hoặc người khác, được phân loại là “bệnh nhân cấp cứu”. Đặc biệt, khi Philopon gây ngộ độc cấp, các triệu chứng ảo thanh, ảo thị và hoang tưởng trở nên cực kỳ nghiêm trọng.
Vấn đề là không có nhiều bệnh viện nhận họ. Ngay cả các bệnh viện tuyến trên hay bệnh viện chuyên khoa tâm thần cũng khó tiếp nhận, vì chưa có hệ thống ứng phó chuyên nghiệp. Thực tế, vài năm trước đã xảy ra một vụ việc đau lòng: một bệnh nhân sau khi sử dụng Philopon xuất hiện ảo giác nghiêm trọng nhưng không tìm được bệnh viện có thể tiếp nhận và đã tử vong trong phòng tạm giam.
Khoa cấp cứu của Bệnh viện Incheon Chamsarang tiếp nhận các bệnh nhân cấp cứu này, tiến hành điều trị tức thời và kết nối nhập viện. Tuy nhiên, khi triệu chứng ngộ độc cấp nghiêm trọng đến mức đe dọa tính mạng, ưu tiên trước hết là điều trị giải độc và các can thiệp nhằm ổn định tình trạng.
Vì vai trò này, trong giới y khoa người ta thường gọi Bệnh viện Incheon Chamsarang là “bệnh viện tuyến 4”. Lý do là bệnh viện tiếp nhận những bệnh nhân mà hệ thống y tế hiện hữu – tuyến 1 (phòng khám địa phương hoặc trạm y tế…), tuyến 2 (bệnh viện đa khoa…), tuyến 3 (bệnh viện tuyến trên, bệnh viện đại học) – khó có thể gánh vác. Nơi mà ngay cả khoa Tâm thần – Sức khỏe tâm thần ở cấp bệnh viện đại học cũng không thể tiếp nhận, và bệnh nhân tìm đến để nắm lấy hy vọng cuối cùng, chính là Bệnh viện Incheon Chamsarang.
Cũng có nghịch lý. Khoa Tâm thần – Sức khỏe tâm thần vốn đã đòi hỏi rất nhiều công sức, nhưng điều trị nghiện ma túy còn là “đỉnh cao” trong số đó. Việc điều trị và quản lý kéo dài từ lúc bệnh nhân mở mắt cho đến khi họ ngủ. Thế nhưng, không phải toàn bộ các can thiệp y tế này đều được công nhận đầy đủ trong mức chi trả của bảo hiểm y tế. Do có trần chi trả, bệnh viện khó được bù đắp tương xứng với nỗ lực và chi phí thực tế. Kết cấu buộc phải đổ vào nguồn nhân lực và tài nguyên y tế khổng lồ, đồng nghĩa gánh nặng mà bệnh viện phải chịu cũng không thể nhỏ.
Ngay cả việc cải tạo tòa nhà bệnh viện cũng không hề dễ. Bởi rất khó chuyển một lúc nhiều bệnh nhân điều trị nghiện sang cơ sở khác. Gần đây, do công trình xuống cấp, bệnh viện cần thi công quy mô lớn liên quan hệ thống sprinkler, nhưng may mắn đã hoàn tất mà không phải dừng vận hành, phần nào trút được gánh nặng. Dù vậy, làm thế nào để cải thiện cơ sở vật chất đã cũ vẫn là một trong những trăn trở lớn nhất của Giám đốc Cheon.
“Nếu tính cả chi phí nhân công cao và đầu tư cơ sở vật chất, tôi lo không biết có thể trụ được bao lâu. Bệnh viện phải bền vững thì việc điều trị cho bệnh nhân mới có thể tiếp tục, nên đã đến lúc phải tìm phương án mới. Rốt cuộc, mọi nỗi lo ấy cũng đều vì bệnh nhân.”
Kết thúc cuộc phỏng vấn và rời bệnh viện, tôi lại nghĩ đến A và B. Chàng trai nướng bánh và người đàn ông trung niên đạp xe. Có người trở về vòng tay gia đình, có người tìm lại nhịp sống bình thường.
Lý do Giám đốc Cheon không từ bỏ điều trị nghiện ma túy suốt gần 20 năm cũng nằm ở đó. Ông tin người nghiện ma túy không phải là “người đã hỏng”, mà là “người có thể sống lại đời thường”. Bệnh viện nằm trong con hẻm cũ ở Incheon hôm nay vẫn đang chuẩn bị cho cuộc đời thứ hai của những con người như vậy.
