Nhồi máu cơ tim và đau thắt ngực không ổn định là những tình trạng cấp cứu xảy ra khi mạch máu nuôi tim đột ngột bị tắc hoặc hẹp.
Vượt qua giai đoạn nguy kịch không đồng nghĩa việc điều trị đã kết thúc. Nếu sau khi xuất viện, các yếu tố gây tổn thương mạch máu không được kiểm soát đúng cách, nguy cơ tái phát có thể tăng lên. Đặc biệt, 1 năm ngay sau xuất viện là giai đoạn nguy cơ cao; vì vậy, hạ nhanh và duy trì lâu dài LDL cholesterol (LDL-C) – thường được gọi là “cholesterol xấu” – được xem là then chốt trong điều trị.
Dữ liệu lâm sàng mới cho thấy, ở nhóm bệnh nhân nguy cơ cao như vậy, liệu pháp dựa trên RNA (axit ribonucleic) điều hòa biểu hiện gen có thể giúp hạ nhanh LDL-C và duy trì mục tiêu trong thời gian dài.
Vào ngày 11/6, Novartis Hàn Quốc cho biết thuốc siRNA “Leqvio” (hoạt chất inclisiran natri) gần đây đã xác nhận hiệu quả giúp bệnh nhân từng bị nhồi máu cơ tim hoặc đau thắt ngực không ổn định đạt mục tiêu LDL-C nhanh hơn và duy trì ổn định trong nghiên cứu lâm sàng toàn cầu (VICTORION-INCEPTION). Kết quả nghiên cứu được đăng trên tạp chí quốc tế Journal of the American Heart Association ngày 14-05.
Hội chứng vành cấp là nhóm bệnh xảy ra khi động mạch vành – mạch máu cung cấp máu cho tim – đột ngột bị hẹp hoặc tắc. Nhồi máu cơ tim và đau thắt ngực không ổn định là những dạng điển hình. Người bệnh có thể xuất hiện đau tức ngực như bị đè nén, vã mồ hôi lạnh, khó thở, đau lan xuống cánh tay trái hoặc lên hàm. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc nặng hơn bình thường, cần đi cấp cứu ngay.
Điều trị không chỉ dừng ở việc thông mạch bị tắc hoặc phục hồi dòng máu. Để ngăn tái phát, cần kiểm soát đồng thời huyết áp, đường huyết, hút thuốc, cân nặng và cholesterol. Trong đó, LDL-C liên quan chặt chẽ với nguy cơ tái phát bệnh tim mạch, vì vậy ở bệnh nhân nguy cơ cao, chiến lược hạ xuống dưới mục tiêu càng sớm càng tốt là rất quan trọng.
Điểm mấu chốt là điều trị hạ LDL ngay sau xuất viện
Nghiên cứu này là thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm giai đoạn 3b đầu tiên xác nhận hiệu quả hạ LDL-C khi dùng Leqvio sớm ở bệnh nhân vừa trải qua hội chứng vành cấp. Nghiên cứu có 400 bệnh nhân tham gia, đều nhập viện vì nhồi máu cơ tim, đau thắt ngực không ổn định… và trong vòng 5 tuần sau xuất viện.
Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân có LDL-C từ 70mg/dL trở lên hoặc cholesterol không phải HDL từ 100mg/dL trở lên. Nghiên cứu cũng bao gồm bệnh nhân đang điều trị statin hoặc bệnh nhân khó có thể dùng statin đầy đủ. Nhóm nghiên cứu chia bệnh nhân thành nhóm phối hợp Leqvio với điều trị tiêu chuẩn và nhóm chỉ điều trị tiêu chuẩn, nhằm so sánh trong bối cảnh gần với thực hành lâm sàng. Điều trị tiêu chuẩn là các liệu pháp hạ lipid hiện có theo đánh giá của nhân viên y tế.
Tiêu chí đánh giá chính của nghiên cứu là mức thay đổi LDL-C tại thời điểm 330 ngày và tỷ lệ đạt LDL-C dưới 70mg/dL. Đến ngày thứ 330, LDL-C ở nhóm phối hợp Leqvio giảm 45,6% so với trước điều trị. Ngược lại, nhóm chỉ điều trị tiêu chuẩn tăng 1,4%. Chênh lệch trung bình giữa hai nhóm là 46,9%.
Chênh lệch cũng thể hiện rõ ở tỷ lệ đạt mục tiêu. Tỷ lệ bệnh nhân đạt LDL-C dưới 70mg/dL là 66,7% ở nhóm phối hợp Leqvio và 28,1% ở nhóm điều trị tiêu chuẩn. Điều này có nghĩa tỷ lệ đạt mục tiêu của nhóm phối hợp Leqvio cao hơn khoảng 2,4 lần so với nhóm điều trị tiêu chuẩn.
Số bệnh nhân đạt mục tiêu ngay từ giai đoạn đầu điều trị cũng nhiều hơn. Ở nhóm phối hợp Leqvio, 74,6% đạt LDL-C dưới 70mg/dL chỉ sau 90 ngày dùng thuốc. Ở nhóm điều trị tiêu chuẩn, tỷ lệ này là 26,6%. Trong số những bệnh nhân đã đạt mục tiêu, 75,3% duy trì được mức LDL-C đã hạ cho đến thời điểm kết thúc nghiên cứu. Tỷ lệ đạt mục tiêu thấp hơn, LDL-C dưới 55mg/dL, cũng cao hơn ở nhóm phối hợp Leqvio: 54,2% so với 13,6% ở nhóm điều trị tiêu chuẩn.
Thuốc RNA làm giảm “tín hiệu” tạo cholesterol
Leqvio là thuốc điều trị dựa trên siRNA, tức RNA can thiệp ngắn. Thuốc siRNA hoạt động bằng cách điều chỉnh quá trình truyền đạt thông tin di truyền để tạo ra một protein cụ thể, từ đó làm giảm sự hình thành các protein liên quan đến bệnh. Đây không phải là liệu pháp thay đổi trực tiếp gen, mà gần với việc giảm “tín hiệu” tạo ra một protein nhất định.
Đích tác động của thuốc là protein PCSK9. PCSK9 là protein ảnh hưởng đến chức năng của thụ thể giúp gan loại bỏ LDL-C. Khi protein này tăng lên, khả năng gan xử lý LDL-C trong máu có thể suy giảm. Leqvio ức chế tạo PCSK9, giúp gan loại bỏ LDL-C tốt hơn.
Cách dùng thuốc cũng khác với các thuốc uống hằng ngày trước đây. Đây là thuốc tiêm do nhân viên y tế trực tiếp thực hiện: sau mũi đầu tiên, tiêm thêm một lần sau 3 tháng, rồi sau đó tiêm 2 lần/năm. Với những bệnh nhân khó duy trì uống thuốc mỗi ngày, đây có thể là lợi thế về tính liên tục của điều trị.
Tuy vậy, không phải mọi bệnh nhân đều phù hợp để dùng ngay liệu pháp RNA. Nền tảng điều trị rối loạn lipid máu vẫn là quản lý lối sống và điều trị bằng statin. Nhân viên y tế sẽ quyết định chiến lược điều trị dựa trên nguy cơ bệnh tim mạch của bệnh nhân, đáp ứng với điều trị trước đó, khả năng dùng statin, nhu cầu dùng thêm các thuốc hạ lipid khác…
American College of Cardiology và American Heart Association (ACC/AHA) trong hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hội chứng vành cấp năm 2025 đã khuyến cáo liệu pháp hạ lipid tích cực ngay sau xuất viện cho bệnh nhân ACS nguy cơ cao. Với bệnh nhân vẫn có LDL-C từ 70mg/dL trở lên dù đã dùng statin ở liều tối đa dung nạp được, hướng dẫn khuyến cáo bổ sung liệu pháp hạ lipid không phải statin, bao gồm cả Leqvio.
“Cần chiến lược hạ nhanh và duy trì lâu dài”
Tại Hàn Quốc, thuốc được phê duyệt vào tháng 6-2024 như một điều trị cho tăng cholesterol máu nguyên phát và rối loạn lipid máu hỗn hợp. Sau đó, trong 2 năm, kinh nghiệm sử dụng trong thực hành lâm sàng đã được tích lũy, đồng thời các kết quả nghiên cứu trên nhóm bệnh nhân nguy cơ cao cũng tiếp tục được công bố.
Giáo sư Lee Yong-jun, Khoa Tim mạch, Bệnh viện Tim mạch Severance, cho biết: “Với bệnh nhân hội chứng vành cấp, quản lý nguy cơ tái phát ngay từ giai đoạn đầu sau xuất viện là quan trọng nhất, nhưng cách tiếp cận điều trị theo từng bước trước đây gặp khó khăn trong việc đạt mục tiêu LDL-C nhanh chóng”. Ông nói thêm: “Do vấn đề tuân thủ dùng thuốc và tính liên tục của điều trị, cũng có những giới hạn trong việc duy trì ổn định mức mục tiêu”.
Ông nhấn mạnh: “V-INCEPTION là nghiên cứu đầu tiên xác nhận việc hạ LDL-C nhanh và hiệu quả duy trì đến 330 ngày ở nhóm bệnh nhân vừa trải qua hội chứng vành cấp”. Ông nói: “Kỳ vọng rằng liệu pháp ức chế tạo protein PCSK9 với lịch tiêm 2 lần/năm sẽ giúp ích cho việc quản lý LDL-C liên tục ở bệnh nhân nguy cơ cao”.
Bên cạnh hiệu quả, an toàn cũng quan trọng không kém. Trong điều trị thực tế, cần theo dõi đồng thời phản ứng tại vị trí tiêm, bệnh đồng mắc, và việc phối hợp với các thuốc hạ lipid đang dùng. Do nguy cơ tái phát tim mạch khác nhau giữa từng bệnh nhân, mục tiêu LDL-C và kế hoạch điều trị cũng có thể khác nhau.
Với bệnh nhân từng bị nhồi máu cơ tim hoặc đau thắt ngực không ổn định, kiểm soát cholesterol không chỉ là quản lý con số. Đây là điều trị dự phòng tái phát nhằm ngăn mạch máu bị tắc trở lại. Giới chuyên môn đang theo dõi liệu liệu pháp RNA có thể trở thành một lựa chọn mới giúp hạ LDL-C nhanh và duy trì lâu dài ở nhóm bệnh nhân nguy cơ cao hay không.
