“ Y tá có thể phản đối ý kiến bác sĩ bất cứ lúc nào và thực tế họ làm như vậy mỗi ngày. ”
Đó là cảnh họp nhân viên y tế do Giáo sư Jo Jun, chuyên ngành ngoại mạch ở Bệnh viện Royal Free tại London, mô tả. Giáo sư Jo nói “khó có thể tìm thấy chủ nghĩa quyền uy dựa trên hệ thống phân cấp trong bệnh viện” — ý nghĩ “dám phản bác bác sĩ ư?” thậm chí không tồn tại. Bệnh viện Royal Free là một trong những bệnh viện đại học chính thức liên kết với Trường Y University College London (UCL). Sinh viên thông qua thực tập tại bệnh viện sẽ làm việc theo nhóm và học được tư duy, thái độ tôn trọng đồng nghiệp của các nhân viên y tế.
Tại Anh, quá trình trở thành “bác sĩ giỏi” không chỉ là nhồi nhét kiến thức y khoa vào đầu. Từ phỏng vấn tuyển sinh y khoa cho đến khi trở thành bác sĩ chuyên khoa và bắt đầu thăm khám bệnh nhân, sinh viên phải liên tục chứng minh mình có phải là người có khả năng phối hợp nhóm tốt hay không — đó là một hành trình dài. Trong hệ thống y tế Anh, bác sĩ không phải là một chuyên gia làm việc độc lập mà là người lãnh đạo đội ngũ y tế bao gồm y tá, chuyên gia vật lý trị liệu, dược sĩ và những người khác. Triết lý cho rằng khả năng giao tiếp và hợp tác trong nhóm quyết định trực tiếp an toàn bệnh nhân đã ăn sâu ở đây.
“Hãy kể về kinh nghiệm làm việc nhóm”: Phỏng vấn vào trường y ở Anh, ngay câu hỏi đầu đã khác
Tại Anh, vào được trường y không chỉ dựa vào điểm số cao. Nếu không đưa ra được bằng chứng về “tinh thần đồng đội”, bạn sẽ không được tuyển chọn. Lee Min-ho, Tổng thư ký Hiệp hội Bác sĩ Hàn Quốc tại Vương quốc Anh (KUMA) và đang hành nghề bác sĩ gia đình (GP) tại London, khẳng định: “Nếu đặt mục tiêu vào trường y ở Anh, trong thư tự giới thiệu bạn nhất định phải nêu rõ đã học và cảm nhận gì từ các hoạt động thực tế tại môi trường y tế như thực tập bệnh viện” và “dù điểm có tốt đến đâu, nếu không có bằng chứng cụ thể về khả năng phối hợp nhóm thì sinh viên sẽ không được chọn”.
Trong các buổi phỏng vấn, các câu hỏi về kinh nghiệm làm việc nhóm thường xuyên xuất hiện. Thay vì chỉ nói mình học giỏi, ứng viên phải mô tả cụ thể họ đã giao tiếp và phối hợp với người khác như thế nào thông qua các hoạt động như tình nguyện bệnh viện hay tham gia đội thể thao. Người ta làm rõ từ giai đoạn tuyển sinh rằng bác sĩ không bao giờ là người làm việc một mình.
Đặc biệt, phỏng vấn là quá trình then chốt quyết định trúng tuyển. Thông thường 3–5 người phỏng vấn sẽ đánh giá sâu một ứng viên trong 30–45 phút. Điểm đáng chú ý là thành phần ban giám khảo. Không chỉ có giảng viên y khoa mà còn thường có đại diện sinh viên và các nhân sự y tế từ cộng đồng địa phương. Quá trình đánh giá đa diện phản ánh quan điểm học thuật, thực hành và đồng nghiệp. Nếu chỉ tin vào điểm số rồi bước vào phòng phỏng vấn, dễ bị bối rối vì không trả lời được câu hỏi.
“Bác sĩ phải hiểu vai trò của y tá và chuyên gia vật lý trị liệu”: Giáo dục cách giao tiếp trong nhóm là then chốt
Tại King’s College London, một trường y danh tiếng của Anh, sinh viên được thực tập lâm sàng từ năm nhất. Năm nhất thực tập một lần mỗi tháng, năm hai tăng lên hai lần mỗi tháng. Sinh viên thực tập theo nhóm. Khi bệnh viện chỉ định khoa lâm sàng, sinh viên sẽ ở lại bộ phận đó cả ngày để học cách đối xử với bệnh nhân, cách giao tiếp với người bệnh và tự nhiên tiếp thu hệ thống vận hành của bệnh viện.
Trong chương trình giảng dạy, tinh thần làm việc nhóm và giao tiếp vẫn là mục chính quan trọng nhất. Ông Lee Min-ho, người từng là fellow (tương đương trợ lý giáo sư ở Hàn Quốc) tại King’s College London, nói: “Y tá, chuyên gia vật lý trị liệu và các nhân lực làm việc trong bệnh viện đều được công nhận là những chuyên gia ngang hàng trong lĩnh vực của họ” và “sinh viên y thông qua thực tập bệnh viện sẽ học được vai trò của họ là gì và cách giao tiếp với họ”.
Giáo dục lấy làm việc nhóm làm trung tâm bắt đầu từ khi nhập học y và kéo dài đến giai đoạn thực tập và nội trú. Hội đồng Y tế Anh (GMC), cơ quan quản lý giấy phép hành nghề, thậm chí nêu rõ “hợp tác với đồng nghiệp” là một trong những năng lực bắt buộc mà sinh viên y cần có khi tốt nghiệp.
Bệnh viện không có câu “Dám cãi bác sĩ sao?”: Giao tiếp bình đẳng bảo vệ an toàn cho bệnh nhân
Triết lý nhấn mạnh “làm việc nhóm” ở Anh càng tỏa sáng hơn trong thực tế lâm sàng dưới hình thức hệ thống điều trị đa ngành (MDT·Multi-Disciplinary Team).
Điều trị đa ngành là khi nhiều chuyên gia từ các khoa khác nhau cùng với y tá, dược sĩ, chuyên gia vật lý trị liệu… hợp thành một đội ở vị thế ngang nhau để tìm phương án điều trị tối ưu cho một bệnh nhân. Ở Hàn Quốc, phương thức này đang được áp dụng tại một số bệnh viện lớn tập trung vào điều trị ung thư, nhưng ở Anh nó đã trở thành thực tế phổ biến trong công việc hàng ngày tại bệnh viện.
Bầu không khí đề cao làm việc nhóm cũng là điều thiết yếu vì an toàn bệnh nhân. Giáo sư Jo giải thích: “Nếu có một giáo sư quyền uy luôn hay nổi nóng, khi y tá báo cáo những thay đổi tinh vi ở bệnh nhân họ có thể phớt lờ và cho rằng không có chuyện gì” và “y tá từng gặp trải nghiệm như vậy sẽ ngần ngại trước khi báo cáo ngay cả khi gặp tình huống thật sự cấp cứu, và sự chần chừ ngắn ngủi đó có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho bệnh nhân”.
Triết lý này cũng được phản ánh đầy đủ khi giáo dục các thế hệ sau. Giáo sư Jo nói: “Điều đầu tiên tôi nói với tất cả các bác sĩ nội trú là ‘nếu không chắc chắn thì hãy hỏi ngay’” và nhấn mạnh “gọi điện đánh thức người khác lúc 2 giờ sáng còn tốt hơn là quyết định sai một mình”.
Kể cả nhân viên hành chính cũng tham gia đánh giá… “Thiếu kỹ năng lãnh đạo và giao tiếp thì không thể tiến bộ”
Kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm cũng là thước đo khắc nghiệt quyết định sự tiến bộ hay bị loại của bác sĩ nội trú. Trọng tâm là “đánh giá đa nguồn (Multi-Source Feedback)”. Mỗi năm, sau khi kết thúc kỳ luân chuyển, các bác sĩ nội trú phải lấy phản hồi ít nhất từ 10 người — không chỉ từ giảng viên hướng dẫn mà còn từ đồng nghiệp bác sĩ, y tá, nhân viên hành chính khoa, tình nguyện viên — trả lời câu hỏi “Tôi có phải là người có tinh thần làm việc nhóm tốt không?”. Các mục đánh giá tập trung kiểm tra năng lực hợp tác ngoài kỹ năng lâm sàng, như “mối quan hệ với bệnh nhân”, “kỹ năng giao tiếp bằng lời”, “làm việc nhóm”. Nếu không chứng minh được khả năng phối hợp nhóm một cách khách quan, việc thăng tiến trong quá trình đào tạo có thể bị hoãn hoặc phải nhận thêm đào tạo, với những hệ quả rất nghiêm khắc.
Park Se-jeong, Chủ tịch Hiệp hội Bác sĩ Hàn Quốc tại Vương quốc Anh (KUMA) và là bác sĩ nội trú chuyên ngành gây mê, cho biết: “Các hồ sơ đánh giá đa nguồn được tổng hợp để quyết định việc thăng tiến ở giai đoạn tiếp theo, vì vậy cấu trúc này khiến người ta không thể trưởng thành nếu thiếu nhân cách và kỹ năng giao tiếp dù có chuyên môn tốt đến đâu”.
Nền y tế Anh không có chuyện “nâng đỡ người nhà”: “Người thầy tốt nhất là hiện trường đa dạng”
Có một bí mật cấu trúc khác khiến văn hóa quyền uy khó bén rễ trong ngành y Anh đó là hệ thống luân chuyển công tác. Các thực tập sinh trong 2 năm sẽ chuyển vị trí mỗi 3–4 tháng, còn bác sĩ nội trú trong thời gian đào tạo buộc phải thay đổi nơi công tác ít nhất hai bệnh viện. Vì bệnh viện công tác liên tục thay đổi, khó có chuyện một nhóm cựu sinh viên của một trường nào đó chiếm quyền chi phối trong bệnh viện hoặc xuất phát điểm học vấn biến thành tư tưởng ưu việt. Nói cách khác, môi trường khó nảy sinh bè phái.
Lối sống “du mục” này ngược lại có thể trở thành kinh nghiệm nâng cao năng lực lâm sàng của bác sĩ. Từ những bệnh nhân đến khám tại các cơ sở y tế tuyến cơ sở cho tới bệnh nhân nặng ở bệnh viện tuyến ba, trải nghiệm nhiều nhóm bệnh nhân và hệ thống y tế khác nhau giúp họ phát triển khả năng ứng phó linh hoạt trong mọi tình huống. Cùng một bệnh nhưng cách tiếp cận phải khác nhau tùy theo tuổi tác hay đặc điểm vùng miền của bệnh nhân - điều này học được ngay tại thực tế lâm sàng. Giáo sư Jo nói: “Xem và so sánh nhiều phương pháp điều trị khác nhau chính là học tập sống” và “khi tích lũy kinh nghiệm, người ta không chỉ biết phương pháp nào hiệu quả mà còn biết rõ phải tránh cách điều trị nào”.
(tiếp theo phần 3-2)
⋅Hỗ trợ phiên dịch và tác nghiệp: Phiên dịch viên Kim Dong-wook
Phần này được thực hiện với sự hỗ trợ của Quỹ phát triển báo chí được tạo bởi phí quảng cáo của chính phủ.
