Тархины харвалт нь дотоодын нас баралтын гол шалтгаануудын нэг бөгөөд эмчилгээний дараа ч үлдэц, дахилтын эрсдэл өндөр өвчин юм. Ялангуяа тархины судас бөглөрдөг тархины шигдээс нь эмчилгээ хойшлох тусам тархины гэмтэл нэмэгддэг тул шинж тэмдэг эхэлснээс хойш хэр хурдан эмчлүүлэх нь тавиланг шийддэг.
Тархины судасны мэргэжлийн эмч, Эс-Похан эмнэлгийн захирал Ким Мүнчоль “тархины судасны өвчин нь өвчтөн бүрийн үүсэх шалтгаан, судасны байдал өөр өөр байдаг тул нэг хэвийн шалгуураар дүгнэхэд бэрх” гээд “ердийн үеэс өөр мэдрэл-судлалын шинж тэмдэг гэнэт илэрвэл хэтэрхий гэж санагдах хэмжээнд ч байсан идэвхтэй, шуурхай эмнэлэгт хандах нь зүйтэй” гэж хэлэв.
–Тархины харвалт гэхээр хүмүүс ихэвчлэн гэнэт унах, ухаан алдах дүр төрхийг төсөөлдөг. Түүнээс хөнгөн урьдал шинж тэмдгээр эхлэх тохиолдол ч байх. Ямар шинж тэмдэг илэрвэл сааталгүйгээр яаралтай тусламжийн тасагт очих ёстой вэ.
“Юуны өмнө нэг талын гар, хөлийн саажилт эсвэл мэдрэхүйн өөрчлөлтийг ажиглах хэрэгтэй. Нэг талын гар, хөл гэнэт хүчгүй болох, эсвэл өмнө нь мэдэрч байгаагүй хэвийн бус мэдрэмж илэрвэл аюулын дохио. Ийм шинж тэмдэг гараад 1~2 минутын дотор сайжирсан ч өмнө нь байгаагүй шинж бол хурдан эмнэлэгт очих хэрэгтэй.
Нэг нүд гэнэт муу харах, эсвэл харааны талбайн нэг хэсэг харагдахгүй болох шинж тэмдэг ч мөн адил хурдан арга хэмжээ авах шаардлагатай. Юмс хоёр болж харагдах давхар хараа үүсэх, яриа гэнэт ээрч бүдгэрэх, ухаан санаа доройтох үед ч ялгаагүй.
Толгой эргэх, толгой өвдөх нь энгийн хүн өөрөө аюулын дохио мөн эсэхийг ялгахад бэрх байж болно. Өмнө нь байгаагүй толгой эргэх гэнэт үүссэн, эсвэл урьд өмнө мэдэрч байгаагүй хэлбэрийн толгой өвдөлт илэрвэл яаралтай тусламжийн тасагт очих нь зүйтэй. Бага зэрэг хэтэрхий гэж санагдах хэмжээнд сэжиглэж эмнэлэгт хандах нь тархины харвалтыг алдахгүй байх арга юм.”
–Ихэнхдээ тархины харвалтын эмчилгээнд “алтан цаг” чухал гэдэг. Тархины харвалтын алтан цагийг “4.5 цаг” гэж хэлэх нь ч байдаг шүү дээ⋯.
“Өмнө нь ‘3 цаг, 4 цаг хагас’ гэх мэтээр алтан цагийг ярьдаг байсан ч одоо бол зүгээр хэдэн цаг гэсэн тоогоор л тайлбарлахад хэцүү. Хамгийн чухал зарчим бол ‘1 минут 1 секунд ч гэсэн хурдан эмнэлэгт ирэх’ юм.
Судас бөглөрч цусны хангамж тасрахад тархины эсүүд тасралтгүй гэмтэнэ. 1 минутанд ойролцоогоор 180만~200만 ширхэг тархины эс гэмтэх боломжтой. Аль хэдийн эргэж сэргэшгүй гэмтсэн хэсэг байхад, түүний эргэн тойронд цусны урсгалыг хурдан сэргээвэл аварч болох тархины эд үлдсэн байх боломжтой. Эмчилгээний гол нь энэ эдийг аль болох ихээр аврах явдал.
Гэхдээ тархины гэмтэл даамжрах хурд нь өвчтөн бүрт өөр. Аль судас яагаад бөглөрсөн, бөглөрсөн судасны орчимд цус тойрон урсах хажуугийн эргэлт (коллатерал) хэр хөгжсөн зэрэг хүчин зүйлээс шалтгаалан ялгаатай. Дүрс оношилгооны шинжилгээгээр аварч болох тархины эд хэр үлдсэнийг шалгаж, эмчлэх эсэхийг шийддэг.
Шинж тэмдэг илэрснээс хойш нэлээд хугацаа өнгөрсөн өвчтөнд ч дүрс оношилгоонд аварч болох тархины эд батлагдвал эмчилгээ хийх боломжтой байж болно. Харин эсрэгээрээ хугацаа төдийлөн өнгөрөөгүй байсан ч судсыг хүчээр дахин нээх нь харин ч аюултай өвчтөн ч бий.
Тиймээс ‘хэдэн цаг хүртэл бол зүгээр’ гэж бодож болохгүй. Тархины харвалт сэжиглэгдвэл хором ч алдалгүй эмнэлэгт ирэх ёстой. Нөгөө талаар хугацаа их өнгөрсөн байсан ч эмчилгээ хийх боломжтой байж болох тул сааталгүйгээр эмнэлэг рүү хөдөлөх хэрэгтэй.”
–Эрүүл мэндийн үзлэгээр санамсаргүйгээр тархины аневризм илэрвэл “заавал мэс засал эсвэл ажилбар хийлгэх ёстой юу” гэж эргэлзэх хүн олон байдаг.
“Тархины аневризм нь хагарвал тархины цус алдалт үүсгэж болзошгүй өвчин. Ялангуяа хагаралтаас үүдэлтэй цус алдалт нь амь насанд аюултай хэмжээнд ноцтой байж болно. Асуудал нь хагарахаас өмнө онцгой шинж тэмдэггүй байх тохиолдол олон. Тиймээс эрүүл мэндийн үзлэгээр эсвэл өөр зорилгоор MRI·CT зураг авахуулж байгаад санамсаргүй илрэх нь ч цөөнгүй.
Гэхдээ тархины аневризм илэрсэн бүх өвчтөн шууд мэс засал эсвэл ажилбар хийлгэх шаардлагатай гэсэн үг биш. Эмчлэх эсэхийг шийдэхдээ аневризмын байрлал, хэмжээ, хэлбэрийг үндсэнд нь харж, өвчтөний нас, цусны даралт ихсэлт·тамхи татдаг эсэх, удамшлын өгүүлэмж, аневризмын тоо зэрэг олон эрсдэлийн хүчин зүйлийг хамтад нь тооцдог. Тухайлбал тамхи татдаг эсвэл цусны даралт ихтэй, эсвэл удамшлын өгүүлэмжтэй бол, мөн аневризм олон бол хагарах эрсдэл нэмэгдэх боломжтой.
Эцэст нь чухал нь хоёр эрсдэлийг харьцуулах явдал. Аневризмийг хэвээр нь орхивол хагарах эрсдэл, хагарахаас өмнө мэс засал эсвэл ажилбар хийвэл хүндрэл гарах эрсдэлийг жинлэх хэрэгтэй. Хагарах эрсдэл нь эмчилгээний эрсдлээс өндөр гэж үзвэл идэвхтэй эмчилж, харин хагарах магадлал бага, эмчилгээний эрсдэл илүү өндөр бол шууд эмчлэхгүйгээр явцыг ажиглаж болно.
Гэхдээ ‘ажиглана’ гэдэг нь юу ч хийхгүй орхино гэсэн утга биш. Аневризмын хэмжээ, хэлбэр өөрчлөгдөж байгаа эсэхийг тогтмол шалгах ёстой. Дагалдах хяналтын шинжилгээний давтамж ч нэг мөр тогтоогддоггүй бөгөөд өвчтөний нас, эрүүл мэндийн байдал, эрсдэлийн хүчин зүйл, аневризмын онцлогийг нэгтгэн хариуцсан мэргэжлийн эмчтэйгээ шийдэх хэрэгтэй.”
–Тархины харвалтын эмчилгээний дараа дахих вий гэж санаа зовох өвчтөн олон. Бодит дахилтын эрсдэл ямар байдаг вэ. Эмнэлгээс гарсны дараа дахилтаас сэргийлэхийн тулд заавал мөрдөх зүйл байвал?
“Тархины харвалт нэг удаа туссан хүн, тусаагүй хүнтэй харьцуулахад дахин тархины харвалт болох эрсдэл хавьгүй өндөр. Судалгаанаас хамаараад тэр эрсдэл хамгийн ихдээ 16.5 дахин хүрдэг гэсэн тайлан ч бий. Тиймээс эхний эмчилгээ амжилттай дууслаа гээд бүх эмчилгээ дууссан гэсэн үг биш. Үүний дараа дахилтаас сэргийлэх тасралтгүй менежмент чухал.
Хамгийн суурь нь эмчийн бичиж өгсөн эмийг тогтмол уух. Тархины харвалтын шалтгаанаас хамааран антиагрегант эсвэл антикоагулянт зэрэг бүлэн үүсэхээс сэргийлэх эм бичиж өгч болох бөгөөд үүнийг дур мэдэн зогсоож болохгүй.
Тархины харвалт үүсгэсэн шалтгаан, эрсдэлийн хүчин зүйлсийг ч идэвхтэй хянах хэрэгтэй. Цусны даралт ихтэй бол даралтаа, чихрийн шижинтэй бол цусан дахь сахараа хатуу хянах ёстой. Цусан дахь өөх тос ихсэлт (дислипидеми) ч мөн зорилтот түвшинг тогтоож, тогтмол шинжилгээгээр хянах нь чухал.
Амьдралын хэв маягаа өөрчлөх нь зайлшгүй. Тамхинаас гарах, архи хэрэглэхээс аль болох зайлсхийх нь зүйтэй. Тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийх, зохистой жинг хадгалах нь ч тустай. Эцэст нь эмийн хэрэглээ, эрсдэлийн хүчин зүйлийн хяналт, эрүүл амьдралын хэв маягийг тууштай үргэлжлүүлэх нь дахилтаас сэргийлэхийн үндэс юм.”
