Ихэнх өвчин тодорхой эсвэл үл мэдэг шинж тэмдгээр илэрдэг. Харин тархины артерийн аневризм хагартлаа бараг мэдэгддэггүй.
Энэ эмгэгийн аюул чухам үүнд оршино.
Өнгөрсөн оны есдүгээр сард YouTube-д тоглоомын контент бүтээдэг ‘Дэдосогван’ буюу жинхэнэ нэрээр На Дун Хён нэвтрүүлгээ дуусгаад унтсан ч дахин сэрээгүй. Тэрээр өмнө нь толгой өвддөггүй, хоёр жилийн өмнөх эрүүл мэндийн үзлэгээр ч онцгой өөрчлөлт илрээгүй гэж ярьж байжээ. Тэр дөчөөд насны сүүл үедээ яваа, харьцангуй залуу хүн байв.
Задлан шинжилгээгээр үхлийн шалтгаан нь тархины цус алдалт, тодруулбал тархины артерийн аневризм хагарснаас үүссэн аалзан хальсны доорх цус алдалт (蜘蛛膜下出血, SAH) болохыг тогтоосон.
Урьдчилан мэдэгдэх ямар ч дохио байгаагүй. Тиймээс бүр ч аюултай.
Бие махбод яагаад ямар ч дохио өгдөггүй вэ?
Тархины артерийн аневризм (腦動脈瘤, Cerebral aneurysm) гэдэг нь судасны хананы нэг хэсэг суларч, уутанцар мэт товойх эмгэг юм. Бөмбөлөгт агаарыг үргэлжлүүлэн шахахад нэг хэсэг нь нимгэрдэгтэй адил судас удаан хугацаанд даралтад өртөхөд тодорхой хэсэг нь нимгэрдэг.
Аневризм өөрөө өвдөлт, зовуурь үүсгэдэггүй. Товойсон судас мэдрэлийг дараагүй л бол бие махбод ямар ч дохио өгдөггүй.
Харин хагарах мөчид аюул нүүрлэнэ. Хагарвал толгой руу алхаар цохиулсан мэт хүчтэй өвдөлт гэнэт үүсэж, өвчтөнүүдийн ойролцоогоор 30 хувь нь тэр дороо нас бардаг гэж үздэг. Амьд үлдсэн хүмүүсийн тал орчим нь мэдрэлийн тогтолцооны байнгын гэмтэлтэй үлддэг.
Илрүүлсний дараа хэрхэн эмчлэх вэ?
Тиймээс өөр шалтгаанаар тархины зураг авахуулах үед санамсаргүй илрэх нь элбэг.
Аневризм илэрвэл үндсэндээ хоёр аргаар эмчилдэг. Нэг нь гавлын ясыг нээж, аневризмын хүзүү хэсгийг хавчаараар боон бөглөх мэс засал буюу клиппинг (Clipping) юм. Энэ нь гавлын яс нээх мэс заслын (開頭術) нэг төрөл.
Нөгөө нь цавины судсаар нарийн гуурс оруулан тархинд хүргэж, аневризмд платин ороомог хийх эмболизаци буюу койлинг (Coiling) юм. Энэ нь сүүлийн үед өргөн хэрэглэх болсон судсан дотуурх ажилбарын (intervention) нэг төрөл.
Эдгэрэх хугацаа, сорви, эмнэлэгт хэвтэх хоног, өндөр настай өвчтөнд учрах мэс заслын эрсдэлийн хувьд энэ хоёр арга ихээхэн ялгаатай. Дуннэ Бунсэн эмнэлгийн 36 жилийн мэс заслын бүртгэлээс энэхүү өөрчлөлт тодорхой харагддаг.
Эмчилгээний гол чиглэл хэрхэн өөрчлөгдөв?
Дуннэ Бунсэн эмнэлэг 1990 онд тархины судасны мэс засал хийж эхэлснээс хойш энэ оны долоодугаар сарын эцэс хүртэл нийт 9566 ажилбар бүртгэжээ. Ийнхүү 10 мянган ажилбарын түүхэн амжилтад хүрэхэд ойртоод байна. Жилд 500-аас олон мэс засал хийсэн тохиолдол ч хэд хэдэн жилд бүртгэгджээ.
Энэ хугацаанд клиппингийн тоо 2007 онд 155-д хүрч оргилдоо хүрснээс хойш тасралтгүй буурч, 2025 онд 15 болсон. Харин койлингийг арай хожуу буюу 2011 онд 56 удаа хийсэн бөгөөд түүнээс хойш жил бүр аажмаар нэмэгджээ. 2024 болон 2025 онд тус бүр 120 удаа хийсэн нь клиппингээс хол давсан үзүүлэлт юм. Энэ үзүүлэлт эмнэлэг эмчилгээний чиглэлээ өвчтөний эдгэрэх үеийн ачааллыг багасгах тал руу шилжүүлснийг харуулна.
Мөн энэ хугацаанд судасны доторх байдлыг харах ангиографийн (DSA) шинжилгээ нэмэгдсэн. 2011 онд 99 байсан DSA шинжилгээ 2017 онд 765-д хүрч, түүнээс хойш 600 орчимд тогтвортой байна.
Нарийссан судасны хэсгийг тэлэх стент (Stent) тавих ажилбар ч 2011 оны 17-оос тогтмол нэмэгдэж, 2024 онд 30-д хүрчээ. Оношилгоо болон судсан дотуурх эмчилгээний дэд бүтэц зэрэгцэн хөгжсөн нь койлингийн тоо тасралтгүй нэмэгдэхэд түлхэц болсон байна.
Ороомог хийвэл цусны урсгал хаагдахгүй гэж үү?
Энэ талаар олон хүн ташаа ойлголттой байдаг. “Ороомгоор дүүргэж цусны урсгалыг хаана” гэхийг сонсоод тархи руу очих цус багасах вий гэж санаа зовдог.
Гэвч тийм биш. Ороомог нь тархинд цус хүргэдэг хэвийн судсыг бус, бөмбөлөг шиг товойсон аневризмын уутанцрын дотор талыг бөглөдөг. Цус урьдын адил үндсэн судсаараа урсана. Харин ороомгийг хажуу тийш товойсон ‘салаа уутанцар’-т л хийж, доторх цусыг бүлэгнүүлэх буюу тромбжуулах (血栓化) нөхцөл бүрдүүлдэг.
Өөрөөр хэлбэл, уутанцрын амсрыг ороомгийн бөөгнөрлөөр тагладаг. Энэ нь хэвийн замыг нээлттэй үлдээж, аюултай нэг салаа замыг л хаахтай адил.
Койлингоор эмчлэх боломжгүй тохиолдол бий юү?
Мэдээж бүх аневризмыг койлингоор эмчлэх боломжгүй. Аневризмын байрлал, хэмжээ, хүзүү хэсгийн хэлбэрээс шалтгаалан гавлын яс нээх мэс засал илүү аюулгүй байх тохиолдол бий. Өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч эмчилгээний арга өөрчлөгдөнө.
Дуннэ Бунсэн эмнэлгийн эмчилгээний албаны дарга, мэдрэлийн мэс заслын эмч Но Сын Жин “Судас хагарч, яаралтай тусламж шаардлагатай болсон үед ч өвчтөний биеийн ерөнхий байдлыг шуурхай үнэлж, эмчилгээний аргыг шийддэг” гээд “Гавлын яс нээх мэс засал болон судсан дотуурх эмчилгээг хоёуланг нь хийх чадвартай байж л өвчтөнд тодорхой нэг ажилбарыг тулгалгүй, тохиолдол бүрд хамгийн сайн хувилбарыг сонгож чадна” гэж тайлбарлав.
Гавлын яс нээхгүйгээр тархины артерийн аневризмыг эмчлэх боломжтой болсон ч үүнээс илүү чухал зүйл бий. Ямар ч шинж тэмдэг илрээгүй байхад нь урьдчилан илрүүлэх нь аль ч эмчилгээний аргаас илүү үр дүнтэй.
Эмчилгээний албаны дарга Но Сын Жин “Гэр бүлийн хэн нэгэн нь тархины артерийн аневризм эсвэл аалзан хальсны доорх цус алдалтаар өвдөж байсан, эсвэл тухайн хүн цусны даралт ихсэх өвчтэй, олон жил тамхи татсан бол тархины MRA шинжилгээгээр урьдчилан шалгуулах шаардлагатай” хэмээн онцлов.
Учир нь тархины артерийн аневризм бол эрт илрүүлэлтийн ач холбогдлыг хамгийн тод харуулдаг өвчний нэг юм.
[Түгээмэл асуулт, хариулт] Тархины артерийн аневризмтай хүмүүсийн түгээмэл асуултууд
Тархины артерийн аневризмыг яагаад урьдчилан мэдэхэд хэцүү вэ?
Судас товойх нь өөрөө өвдөлт үүсгэдэггүй. Мэдрэлийг дарах хэмжээнд хүртэл томроогүй бол онцгой шинж тэмдэг илрэхгүй тул ихэнхдээ өөр өвчний шалтгаанаар хийлгэсэн тархины дүрс оношилгоогоор санамсаргүй илэрдэг.
Тархины артерийн аневризмын шинжилгээг хэн, хэзээ хийлгэвэл зохистой вэ?
Гэр бүлийн хэн нэгэн нь тархины артерийн аневризм эсвэл аалзан хальсны доорх цус алдалтаар өвдөж байсан, эсвэл тухайн хүн цусны даралт ихсэх өвчтэй, олон жил тамхи татсан бол шинж тэмдэггүй байсан ч тархины MRA шинжилгээгээр урьдчилан шалгуулахыг зөвлөдөг.
Аневризм илэрвэл заавал мэс засал хийлгэх шаардлагатай юу?
Үгүй. Хэмжээ нь хэт жижиг, тархины хальсны гадна үүссэн эсвэл байрлалаасаа шалтгаалан хагарах эрсдэл бага гэж үзвэл тогтмол хяналтад ажиглах нь элбэг. Эмчилгээ хийх эсэх болон хугацааг аневризмын хэмжээ, байрлал, хэлбэрт үндэслэн мэдрэлийн мэс заслын эмч тохиолдол бүрээр шийднэ.
Койлинг, клиппингийн аль нь илүү сайн арга вэ?
Энэ нь аль нэг нь давуу гэхээсээ илүү тухайн өвчтөнд аль нь тохирох тухай асуудал юм. Аневризмын байрлал, хэлбэр, өвчтөний биеийн ерөнхий байдлыг харгалзан хоёр аргын аль нь илүү аюулгүйг сонгодог.
Зөвлөгөө өгсөн=Дуннэ Бунсэн эмнэлгийн эмчилгээний албаны дарга, мэдрэлийн мэс заслын эмч Но Сын Жин Тэрээр Дун-А их сургуулийн Анагаах ухааны сургуулийг төгсөж, төрөлх сургуульдаа магистр, докторын зэрэг хамгаалсан. Дун-А их сургуулийн эмнэлэг болон Ёнсэ их сургуулийн Северанс эмнэлэгт мэдрэлийн мэс заслын нарийн мэргэжлийн дадлагажигчаар ажиллажээ. Дараа нь Инжэ их сургуулийн Пусан Пэк эмнэлэгт орон тооны багш, туслах профессороор ажиллаад Бунсэн эмнэлэгт нэгдсэн. Тэрээр тархины хавдрын мэс заслаас гадна харвалт, тархины артерийн аневризм зэрэг тархины судасны өвчний мэс заслаар мэргэшсэн.
