Зарим ахмад настанд уургийн дутагдал асуудал болж болно. 2016–2018 онд хийсэн солонгосчуудын судалгаагаар насанд хүрсэн нийт хүн амын хоногийн нийт уургийн хэрэглээ/биеийн жингийн 1 кг тутамд ногдох хэмжээ нь эрэгтэйчүүдэд 83.6 г/(1.17 г), эмэгтэйчүүдэд 59.9 г/(1.05 г) байжээ.
65-аас дээш насныхны хувьд эрэгтэйчүүдэд 64.3 г/(0.9 г), эмэгтэйчүүдэд 47.6 г/(0.84 г) байсан нь нас ахихын хэрээр хэрэглээ буурдагийг харуулж байна. Гэхдээ RDA буюу уургийн хоногийн зөвлөмжит хэмжээ болох 0.8 г/кг-тай харьцуулахад эрэгтэйчүүд 113 хувь, эмэгтэйчүүд 105 хувийг хэрэглэж байв. Гэсэн ч “хүн бүрийн ялгаатай байдлаас шалтгаалан” уургийн хэрэглээ дутмаг ахмад настнууд байж болно [1].
Зөвхөн булчинг авч үзвэл амьтны гаралтай уураг илүү сайн уу?
Уураг дутмаг хэрэглэдэг, эсвэл уургийн дутагдалд санаа зовж буй хүмүүс яах ёстой вэ? Санамсаргүйгээр Сөүл хотын Каннам дүүргийн захиргааны бэлтгэсэн картан мэдээтэй танилцахад дараах агуулга байв [2].
“Ахмад настнууд уургийн дутагдалд орж болохгүй. Уураг нь булчин үүсгэх түүхий эд бөгөөд булчин багассанаар унаж бэртэх эрсдэл нэмэгддэг тул уургийг хангалттай хэрэглэх хэрэгтэй. Үүний тулд амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг ялгалгүй, төрөлжүүлэн идэх нь зөв.”
Ерөнхийдөө зөв мэт боловч уургийн төрлөөс үл хамааран төрөлжүүлэн идэхийг зөвлөж буй нь асуудалтай. “Нэг төрлийн хоолонд хэт авталгүй, төрөлжүүлэн сайн идэх нь эрүүл мэндэд тустай” хэмээн сурч ирсэн хүмүүст энэ нь зөв хариулт мэт санагдана. Гэвч амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг ялгалгүй хэрэглэхийг зөвлөх нь шинжлэх ухааны үндэслэлтэй зөвлөгөө биш.
Үүний шалтгаан нь дараах байдалтай.
Их Британийн Күинсийн их сургууль 2025 онд “амьтны болон ургамлын гаралтай уураг булчинд хэрхэн нөлөөлдөг вэ” гэсэн сэдвээр хийсэн санамсаргүй хяналттай 30 туршилтыг шинжлэхэд “булчингийн хэмжээ”-ний хувьд амьтны гаралтай уураг ургамлын гаралтайгаас бага зэрэг илүү үр нөлөөтэй байв (a small beneficial effect).
Гэхдээ энэ үр нөлөө 60 хүртэлх насны залуу хүмүүст л хязгаарлагдаж, 60-аас дээш насныханд ялгаа гараагүй. Амьтны гаралтай уураг шар буурцгийн уургаас ялгаагүй байсан бол шар буурцгаас бусад ургамлын уурагтай харьцуулахад “булчингийн хэмжээ” нэмэгдүүлэх нөлөө бага зэрэг илүү байжээ. Харин бодит амьдралд чухал “булчингийн хүч” болон “биеийн хөдөлгөөний чадвар”-ын хувьд хоёр төрлийн уургийн хооронд ялгаа байгаагүй [3].
Булчингийн хэмжээг нэмэгдүүлэх талаас нь авч үзвэл “амьтны гаралтай уураг” бага зэрэг давуу гэдэг нь үнэн. Гэвч амьтны гаралтай уураг “эрт нас баралт” хэмээх ноцтой асуудлыг дагуулдаг.
Булчинг бага зэрэг нэмэх гэж эрүүл наслах хугацаагаа алдах уу?
АНУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэн 2020 онд 400 мянган хүнийг ойролцоогоор 16 жилийн турш ажигласан, хооллолт ба нас баралтын талаарх түүхэн дэх хамгийн том судалгаагаар амьтны гаралтай уургийн хэрэглээ нэмэгдэх тусам эрт нас барах түвшин өндөр байсныг тогтоожээ. Харин ургамлын гаралтай уургийн хэрэглээ их байх тусам эрт нас барах түвшин буурч байв [4].
Мөн АНУ-ын Харвардын их сургууль болон Нидерландын Эразмусын их сургуулийн 2020 оны хамтарсан судалгаанд 350 мянган хүнийг дунджаар 13 жил ажиглахад амьтны гаралтай уургийн хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр нас баралт өсөж, ургамлын гаралтай уургийн хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр нас баралт буурчээ (доорх график) [5].
Шалтгаан нь ийм. Амьтны гаралтай уургийг голлон хэрэглэдэг хооллолтод (мах иддэг хооллолт) холестерин, ханасан өөх тос их, хүнсний эслэг огт байдаггүй тул цусны даралт ихсэх, зүрхний өвчин, чихрийн шижин, таргалалт, судас хатуурах, тулай, бөөрний өвчин, өтгөн хаталт, бүдүүн гэдэсний хорт хавдар зэрэг олон төрлийн архаг өвчний шалтгаан болдог.
Харин ургамлын гаралтай уургийг голлон хэрэглэдэг хооллолтод (цагаан хоолтон хооллолт) холестерин огт байдаггүй, ханасан өөх тос бага, төрөл бүрийн аминдэм, эрдэс бодис, хүнсний эслэг, антиоксидант нэгдэл ихээр агуулагддаг тул архаг өвчнөөс харин сэргийлдэг [6, 7, 8].
Амьтны гаралтай уургаас авдаг энергийн 3 хувийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулбал бүх шалтгаант нас баралт 10 хувь, зүрх судасны өвчний шалтгаант нас баралт 12 хувиар буурна. Харин 5 хувийг ургамлын гаралтай уургаар орлуулбал бүх шалтгаант нас баралт 24 хувь, зүрх судасны өвчний шалтгаант нас баралт 22 хүртэлх хувиар буурна [9].
Ерөнхий эрүүл мэндийг үл тоож, зөвхөн булчингийн хэмжээг нэмэгдүүлэхийг хүсэж буй хүмүүс амьтны гаралтай уургийг голлон хэрэглэж болно. Гэхдээ булчингийн хэмжээнээс гадна эрүүл урт наслахыг бодож байгаа бол ургамлын гаралтай уургийг түлхүү хэрэглэх нь хавьгүй зөв сонголт.
Амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг ялгалгүй, төрөлжүүлэн хэрэглэвэл төрөл бүрийн өвчин тусаж, богино наслах эрсдэлтэй. Булчингийн сульдлаас сэргийлэхэд ургамлын гаралтай уураг хамгийн зөв сонголт.
Анагаах ухааны доктор Сон Му Хо, ортопед болон амьдралын хэв маягийн анагаах ухааны мэргэжилтэн
Ашигласан материал
1. KW Kim, HA Park, YG Cho, AR Bong. Солонгосын насанд хүрэгчдийн хоол хүнсээр авах уургийн хэрэглээ. Korean Journal of Health Promotion 2021;21(2):63-72.
2. Каннам дүүргийн захиргаа https://www.gangnam.go.kr/office/wellaging/board/wellaging_cardnews/10/view.do?mid=wellaging_cardnews
3. RJ Reid-McCann, SF Brennan, NA Ward нар. Ургамлын болон амьтны гаралтай уургийн булчингийн хэмжээ, хүч, биеийн хөдөлгөөний чадвар, булчингийн сульдалтад үзүүлэх нөлөө: санамсаргүй хяналттай туршилтуудын системчилсэн тойм ба мета-анализ. Nutrition Reviews 2025;83(7):e1581-e1603.
4. J Huang, LM Liao, SJ Weinstein нар. Ургамлын болон амьтны гаралтай уургийн хэрэглээ нийт нас баралт болон шалтгаан тус бүрийн нас баралттай хамаарах нь. JAMA Intern Med 2020;180(9):1173-1184.
5. Z Chen, M Glisic, M Song нар. Хоол хүнсээр авах уургийн хэрэглээ, бүх шалтгаант болон шалтгаан тус бүрийн нас баралт: Роттердамын судалгаа ба ирээдүйг чиглэсэн бүлгийн судалгаануудын мета-анализын үр дүн. Eur J Epidemiol 2020;35:411-429.
6. M Nestle. Хүний хооллолт ба эрүүл мэнд дэх амьтны болон ургамлын гаралтай хүнс: түүхэн баримтууд нэг утгатай юу? Proceedings of the Nutrition Society 1999;58(2):211-218.
7. A Fehér, M Gazdecki, M Véha нар. Ургамалд суурилсан хооллолтод шилжихийн ашиг тус ба саад бэрхшээлийн цогц тойм. Sustainability 2020;12(10):4136.
8. W Khalid, MS Arshad, MM Ranjha нар. Ургамалд суурилсан хүнсний үйл ажиллагааны нэгдлүүд хурц болон архаг эмгэгийн эсрэг дархлааг дэмждэг. Open Life Sciences 2022;17(1):1075-1093.
9. Z Chen, M Glisic, M Song нар. Хоол хүнсээр авах уургийн хэрэглээ, бүх шалтгаант болон шалтгаан тус бүрийн нас баралт: Роттердамын судалгаа ба ирээдүйг чиглэсэн бүлгийн судалгаануудын мета-анализын үр дүн. European Journal of Epidemiology 2020;35(5):411-429.
