Нэг өдөр шүдээ угааж байтал нүүрний нэг талаар цахилгаан гүйх мэт өвдөлт гэнэт жирсхийнэ. Нүүрээ угаахаар хацартаа гараа хүргэх төдийд хутгаар зүссэн мэт өвдөлт хэдэн секунд үргэлжилж, хоол зажлах, бүр ярихаас ч айдаг болно. Гэвч толинд харахад нүүрэнд ямар ч өөрчлөлт үзэгдэхгүй.
Олон хүн ийм өвдөлтийг шүдний өвчин эсвэл мэдрэл түр зуур хэт цочирсных гэж үзэн тоолгүй өнгөрөөдөг. Эхлээд шүдний эмнэлэгт хандах тохиолдол ч цөөнгүй. Гэхдээ ийм хэлбэрийн өвдөлт давтагдвал гурвалсан мэдрэлийн өвдөлтийг сэжиглэх шаардлагатай.
Гурвалсан мэдрэлийн өвдөлт (三叉神經痛, Trigeminal Neuralgia, TN) нь нүүрний мэдрэхүйг хариуцдаг гурвалсан мэдрэлийн дагуу гэнэт сэдэрч, тэсвэрлэхийн аргагүй хүчтэй өвдөлт үүсгэдэг эмгэг юм. Нэлээд олон тохиолдолд тархины судас гурвалсан мэдрэлийг дарснаас үүсдэг. Ихэвчлэн нүүрний нэг талд илэрдэг ч ховор тохиолдолд хоёр талд үүсэж болно. Гаднаас харагдах өөрчлөлтгүй тул онош хожуу тавигдах нь энэ өвчний нэг онцлог юм.
Өнгөрсөн 7-ны өдөр ‘Гурвалсан мэдрэлийн өвдөлттэй тэмцэх дэлхийн өдөр’ тохиов. Энэ өдрийг гурвалсан мэдрэлийн өвдөлтөөр шаналж буй өвчтөнүүдийн бэрхшээлийг олон нийтэд таниулж, уг өвчний талаарх нийгмийн анхаарал, ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилгоор бий болгожээ.
Намдлаа гээд дууссан гэсэн үг биш⋯‘Өвдөлтгүй үе’-ийн урхи
Гурвалсан мэдрэлийн өвдөлт тасралтгүй үргэлжлэхээс илүүтэй давалгаа мэт хүчтэй сэдэрч, дараа нь намдах байдлаар давтагддаг. Өвдөлт сэдэрсний дараа тодорхой хугацаанд огт өвдөхгүй ‘өвдөлтгүй үе’ тохиолдож болох бөгөөд үүнээс болж олон хүн “Эдгэрчихлээ” гэж эндүүрдэг.
Бонсэн дурсгалын эмнэлгийн мэдрэлийн мэс заслын тасгийн хүндэт захирал И Сан Хүн “Гурвалсан мэдрэлийн өвдөлтийн ихэнх тохиолдолд өвдөлт намжих завсар үе байдаг” гээд “Анхны хүчтэй өвдөлтийн дараа эмчилгээ хийлгэсэн эсэхээс үл хамааран хэсэг хугацаанд өвдөлтгүй байж болно. Харин хоёр дахь удаагийн сэдрэлээс эхлэн тэсвэрлэхийн аргагүй өвдөж, хүч болон давтамж нь аажмаар нэмэгдэх нь элбэг” гэж тайлбарлав.
Өвдөлтийг өдөөдөг хүчин зүйлс нь өдөр тутмын энгийн үйлдлүүд байдаг. Шүдээ угаах, нүүрээ угаах, хооллох, ярих, нүүрэндээ хүрэх зэрэг ердийн үед ямар ч зовуурь үүсгэхгүй хөнгөн цочрол өвдөлтийн гох болдог.
Шүдээ угаахаас ч айлгадаг өвчин⋯Эм үйлчлэхээ болих үед
Өвчний эхэн үед эмийн эмчилгээнд сайн хариу үзүүлж, өвдөлт багасах нь элбэг. Гэвч зарим өвчтөний хувьд хугацаа өнгөрөх тусам эмийн үйлчилгээ суларч, өвдөлт дахин хүчтэй болдог. Эмийн тунг нэмэхэд толгой эргэх, нойрмоглох зэрэг гаж нөлөө илэрч болно.
Ийм үед мэс заслын эмчилгээг авч үздэг. Үндсэн аргуудын нэг нь бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс засал (Microvascular Decompression, MVD) юм. Энэ нь гурвалсан мэдрэлийг таслах, гэмтээхийн оронд мэдрэл, судсыг хооронд нь салгаж, шинж тэмдгийг намдаах эмчилгээний арга юм.
Чихний ард зүслэг хийж, гавлын ясанд жижиг нүх гаргасны дараа мэдрэлийг дарж буй судсыг олж, мэдрэлээс холдуулна. Шаардлагатай тохиолдолд завсарт нь Teflon материалаар хийсэн эмнэлгийн жийргэвч байрлуулж, судасны лугшилт болон даралт мэдрэлд дамжихаас сэргийлдэг.
Эмийн эмчилгээ голчлон өвдөлтийг хянах зорилготой байдаг бол бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс засал нь судас мэдрэлийг дарж буй дарагдлыг шууд арилгадаг. Тохирох өвчтөнд хийвэл өвдөлт удаан хугацаанд бүрэн арилах эсвэл эрс багасах үр дүн хүлээж болно.
Гэхдээ мэс заслын дараа ч өвдөлт үлдэх эсвэл дахих боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс заслаас урт хугацааны эмчилгээний үр дүн хүлээж болох ч өвчтөний биеийн байдал болон мэс заслын эрсдэлийг цогцоор нь үнэлэх шаардлагатай.
Бичил судасны дарагдал чөлөөлөх 5,100 мэс засал⋯Нэг замаар тууштай явсан он жилүүдийн түүх
Бонсэн дурсгалын эмнэлгийн мэдрэлийн мэс заслын тасгийн хүндэт захирал И Сан Хүн олон жилийн турш гурвалсан мэдрэлийн өвдөлт болон нүүрний нэг талын агчилтай өвчтөнүүдийг эмчилж, бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс засал хийж ирсэн. Нүүрний нэг талын агчил болон гурвалсан мэдрэлийн өвдөлттэй өвчтөнд хийсэн бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс засал нь 5,100 тохиолдолд хүрээд байна (2026 оны 7 дугаар сарын эцсийн байдлаар).
Бичил судасны дарагдал чөлөөлөх мэс засал нь тархины гүнд үсний ширхэгийн дайтай нарийн мэдрэл, судастай ажилладаг өндөр нарийвчлал шаардсан мэс засал учраас мэс засалчийн туршлага эмчилгээний үр дүнд нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийн нэг болдог. Тиймээс 5,100 хэмээх тоо нь нэг мэдрэлийн мэс засалч хэдэн арван жилийн турш ижил өвчин, ижил мэс засалд тууштай төвлөрсөн он жилүүдийн түүх юм.
Эмчид үзүүлэхдээ авч очих ‘өвдөлтийн тэмдэглэл’⋯Өвдсөн мөчүүдээ бичиж үлдээвэл юу харагдах вэ
Гэхдээ нүүр өвдөх бүрд гурвалсан мэдрэлийн өвдөлт гэсэн үг биш. Нүүрний өвдөлт нь шүд, эрүүний үе, чих орчмын эмгэг зэрэг олон шалтгаанаас үүсэж болно. Өвдөлтийн хэлбэр, байрлал, үргэлжлэх хугацаа, өдөөгч хүчин зүйлсийг цогцоор нь үнэлж, шалтгааныг нарийн ялган оношлох шаардлагатай.
Эмчид үзүүлэхээсээ өмнө өвдөлтийн тэмдэглэл хөтлөх нь тустай. Тодруулбал, △өвдөлт эхэлсэн цаг хугацаа болон байрлал △үргэлжилсэн хугацаа болон хүч △шүдээ угаах·нүүрээ угаах·хооллох·ярих зэрэг тодорхой үйлдэлтэй холбоотой эсэх △өвдөлтгүй байсан хугацаа зэргийг тэмдэглэвэл оношлоход хэрэгтэй чухал баримжаа болно.
Өмнө нь төдийлөн тоогоогүй нүүрний өвдөлтөө дахин анзаарах цаг болжээ. Нэг удаа өнгөрсөн өвдөлт дахин сэдэрсэн эсвэл хүч, давтамж нь улам нэмэгдэж байгаа бол тэмдэглэлээ авч, нарийн мэргэжлийн эмчид хандах нь зүйтэй.
