Khi trẻ đột nhiên nói “không nhìn rõ chữ ở xa”, nhiều phụ huynh thường nghĩ ngay đến cận thị. Không ít trường hợp, họ không đến bệnh viện mà tới cửa hàng kính để làm kính. Trong số những phụ huynh muốn con không tăng độ cận, cũng có người được cửa hàng kính tư vấn loại kính kiểm soát tiến triển cận thị.
Tuy nhiên, các bác sĩ chuyên khoa mắt nhiều lần nhấn mạnh: “Khi thị lực của trẻ giảm, nhất định phải đến bệnh viện để được chẩn đoán chính xác trước”. Bởi nguyên nhân khiến thị lực của trẻ suy giảm có thể không chỉ là cận thị đơn thuần, mà còn có thể do cận thị giả, nhược thị hoặc các bệnh lý mắt khác.
Để làm rõ vì sao không nên xem nhẹ tình trạng giảm thị lực ở trẻ và cách xử trí phù hợp, Kormedi.com đã trao đổi với các bác sĩ chuyên khoa mắt gồm ông Kim Chan-yoon, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Hàn Quốc (giáo sư Khoa Mắt, Bệnh viện Severance thuộc Đại học Yonsei), bà Jung Hye-wook, Chủ tịch Hiệp hội Nhãn khoa Hàn Quốc, và bà Choi Mi-young, Chủ tịch Hội Lác và Nhãn khoa Nhi Hàn Quốc (giáo sư Khoa Mắt, Bệnh viện Đại học Quốc gia Chungbuk), rồi tổng hợp dưới dạng hỏi - đáp.
Hỏi 1. Vì sao khi mắt trẻ bị yếu đi, nơi đầu tiên cần tìm đến phải là phòng khám nhãn khoa chứ không phải cửa hàng kính?
Đáp 1. Vì nguyên nhân khiến thị lực của trẻ giảm không chỉ gói gọn ở cận thị, mà có thể xuất phát từ vấn đề khác. Bà Choi Mi-young, Chủ tịch Hội Lác và Nhãn khoa Nhi Hàn Quốc, cho biết: “Dù hiếm gặp, vẫn có trường hợp trẻ bị đục thủy tinh thể, bệnh lý võng mạc, bất thường thần kinh thị giác… tức là có vấn đề ngay tại mắt; và ngay cả khi mắt không có bất thường rõ rệt, cũng có thể bỏ sót nhược thị – tình trạng thị lực không phát triển đúng cách”, đồng thời nhấn mạnh “những bệnh này có nguyên nhân hoàn toàn khác với cận thị nên việc phát hiện sớm và điều trị là rất quan trọng”. Đặc biệt, các kiểm tra tại cửa hàng kính chủ yếu tập trung vào đo thị lực, nên không chỉ có thể bỏ sót các bệnh lý mắt như trên mà còn có thể bỏ sót tình trạng cả “cận thị giả”.
Hỏi 2. "Cận thị giả" là hiện tượng gì?
Đáp 2. Hiểu một cách đơn giản, đây là tình trạng "cận thị không thật". Trong mắt chúng ta có cơ thể mi, có vai trò điều chỉnh độ dày của thủy tinh thể để lấy nét. Khi nhìn gần lâu như dùng điện thoại thông minh hoặc đọc sách, cơ này co thắt quá mức. Nếu đo thị lực trong trạng thái đó, dù không bị cận vẫn có thể bị đo thành cận, hoặc mức độ cận có thể bị đo sai theo hướng nặng hơn. Bà Choi nói: “Trường hợp này không được làm kính ngay, mà cần thả lỏng sự căng của mắt rồi kiểm tra lại”, đồng thời giải thích: “Cận thị giả có thể phân biệt tại chuyên khoa mắt bằng cách nhỏ thuốc nhỏ mắt giúp làm giãn tạm thời cơ thể mi, sau đó đo độ thật thông qua ‘khám khúc xạ liệt điều tiết’”. Lưu ý, kỹ thuật viên khúc xạ tại cửa hàng kính không được phép khám khúc xạ và cũng không thể chẩn đoán cận thị giả.
Hỏi 3. Vậy cận thị thực sự (không phải cận thị giả) là trạng thái như thế nào?
Đáp 3. Chỉ số quan trọng để đánh giá tiến triển cận thị chính là “chiều dài trục nhãn cầu”. Trục nhãn cầu là chiều dài từ giác mạc đến võng mạc. Cận thị là bệnh lý trong đó chiều dài trục nhãn cầu tăng dài bất thường. Ông Kim Chan-yoon, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Hàn Quốc, giải thích: “Giống như chiều cao tăng lên, nhãn cầu cũng phát triển; trong cận thị, trục nhãn cầu bị kéo dài quá mức”, và “khi trục nhãn cầu dài ra, võng mạc và thần kinh thị giác ở phía sau mắt cũng mỏng và yếu đi, khiến khi trưởng thành nguy cơ mắc các bệnh gây mù như bong võng mạc, glaucoma, thoái hóa hoàng điểm có thể tăng ít nhất 3 lần, nhiều nhất lên tới vài chục lần”.
Hỏi 4. Có những phương pháp nào để điều trị cận thị?
Đáp 4. Cận thị ở trẻ cần được quản lý liên tục trong quá trình tăng trưởng. Cần theo dõi trục nhãn cầu tại chuyên khoa mắt mỗi 6 tháng hoặc mỗi 1 năm một lần để đánh giá tốc độ tiến triển cận thị bằng dữ liệu khách quan, từ đó nhận điều trị phù hợp. Gần đây, điều trị bằng thuốc atropine và các phương pháp điều trị bằng kính/tròng kính chuyên dụng đang được áp dụng. Trong đó, điều trị atropine là phương pháp nhỏ mỗi tối 1 giọt thuốc nhỏ mắt atropine nồng độ thấp; nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả ức chế sự kéo dài của trục nhãn cầu.
Hỏi 5. Ngoài điều trị bằng thuốc, phương pháp điều trị bằng kính/lens đặc biệt là gì.
Đáp 5. Đây là loại lens thuộc nhóm thiết bị y tế, được thiết kế để ức chế tiến triển cận thị bằng nguyên lý “defocus ngoại vi (peripheral defocus)”. Defocus ngoại vi là nguyên lý giúp vùng trung tâm thị trường nhìn rõ, đồng thời khiến ánh sáng ở vùng ngoại vi hội tụ ở phía trước võng mạc, qua đó ức chế nhãn cầu bị kéo dài. Các loại tròng kính chuyên dụng như MiSight hoặc MyoSmart cần được kê đơn sau khi cân nhắc tổng hợp hình dạng mắt của trẻ, tình trạng giác mạc, có hay không loạn thị, thói quen sinh hoạt… Nếu có nhược thị, cần điều trị nhược thị trước. Bà Jung Hye-wook, Chủ tịch Hiệp hội Nhãn khoa Hàn Quốc, nhiều lần nhấn mạnh: “Điều trị cận thị không phải chỉ là chọn một loại lens hay một loại thuốc là xong”, và “cần đi kèm chẩn đoán chính xác cùng theo dõi định kỳ”.
