Hứng gió điều hòa là đầu gối nhức buốt: Có phải “bệnh khớp do làm mát” ?

Nắng nóng kéo dài nhiều ngày khiến không ít người bật điều hòa cả ngày ở nhà hoặc văn phòng. Nhiều người nói gió quạt thì không sao, nhưng chỉ cần ngồi hứng điều hòa lâu là cổ và vai cứng lại, đầu gối hoặc thắt lưng nhức buốt.

Cùng là gió, vì sao cảm giác lại khác

Quạt điện chủ yếu giúp không khí trong phòng lưu thông. Khi luồng gió lướt qua da, cơ thể tản nhiệt và mồ hôi bay hơi nhanh hơn, nên trong ngày nóng sẽ thấy mát.

Trong khi đó, điều hòa thổi ra không khí đã được làm lạnh. Nếu luồng gió này liên tục tác động vào một vùng như cổ, vai hay đầu gối, nhiệt độ da tại đó có thể giảm thêm.

Vì vậy, người vốn bị viêm khớp gối hoặc đau thắt lưng mạn tính có thể thấy khớp hoặc các cơ xung quanh cứng hơn, đau hơn sau khi hứng gió điều hòa trong thời gian dài.

Bệnh viện Yonsei Sarang cho biết tình trạng đau quanh khớp hoặc quanh cột sống nổi bật trong môi trường làm mát mùa hè thường được gọi là “bệnh khớp do làm mát”. Tuy nhiên, “bệnh khớp do làm mát” không phải là tên chẩn đoán y khoa chính thức. Thuật ngữ “bệnh do điều hòa” cũng là cách gọi chung cho nhiều triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi, đau cơ… xuất hiện khi ở lâu trong không gian làm mát quá mức.

Gió điều hòa thổi trực tiếp, vì sao lạnh và cứng hơn

Trong lĩnh vực sưởi ấm–làm mát và điều hòa không khí, hiện tượng một vùng cơ thể bị làm lạnh quá mức do gió lạnh gây khó chịu được gọi là “draft”.

Cùng một mức gió, không khí càng lạnh thì cơ thể càng bị lấy đi nhiều nhiệt. Vì thế, khi đứng ngay trước hoặc dưới cửa gió điều hòa và liên tục hứng gió lạnh vào vùng cổ–vai–chân, người ta thường thấy lạnh hơn hẳn.

Các thí nghiệm về phơi nhiễm gió điều hòa cũng ghi nhận: khi hứng gió nhiều hơn, nhiệt độ da ở các vùng lộ ra như trán, cánh tay, bàn tay… giảm thấp hơn.

Quạt điện thì khác đôi chút. Đây không phải thiết bị làm giảm nhiệt độ không khí trong phòng, nên trong phòng nóng, quạt giúp làm mát thân nhiệt.

Dù vậy, không có nghĩa là có thể hứng gió quạt trực tiếp bao lâu cũng được. Khi phòng đã đủ mát mà vẫn để gió mạnh thổi lâu vào một vùng, cơ thể có thể thấy lạnh. Nếu liên tục hứng gió vào mặt, nước mắt bay hơi nhanh hơn cũng có thể khiến mắt bị khô.

Điều quan trọng không chỉ là quạt hay điều hòa. Nhiệt độ và cường độ của luồng gió, cùng thời gian gió tác động lên một vùng cơ thể, đều ảnh hưởng. Đặc biệt, gió điều hòa thổi trực tiếp khác ở chỗ không khí lạnh và gió mạnh cùng lúc tác động.

Gió lạnh điều hòa không làm hỏng khớp

Tuy nhiên, chưa có cơ sở để khẳng định gió lạnh từ điều hòa làm tổn thương sụn khớp hoặc khiến thoái hóa khớp tự tiến triển nặng hơn.

Các nghiên cứu về mối liên hệ giữa nhiệt độ và đau khớp cũng cho kết quả trái chiều.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp công bố năm 2023 trên tạp chí quốc tế 〈Annals of Medicine〉 đã rà soát 14 nghiên cứu quan sát về mối liên hệ giữa thoái hóa khớp và thời tiết. Kết quả phân tích cho thấy nhiệt độ càng thấp thì xu hướng đau do thoái hóa khớp càng nặng.

Cũng có kết quả ngược lại. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp khác công bố năm 2024 phân tích 11 nghiên cứu với 15.315 người. Kết quả không xác nhận mối liên hệ rõ rệt giữa nhiệt độ, độ ẩm, áp suất khí quyển, lượng mưa với việc xuất hiện hoặc nặng lên của viêm khớp dạng thấp, đau gối và đau thắt lưng.

Cả hai nghiên cứu đều không khảo sát trực tiếp tác động của gió điều hòa thổi trực tiếp. Các nghiên cứu chủ yếu phân tích mối liên hệ giữa thời tiết và đau. Thay vì nói “gió điều hòa làm viêm khớp nặng lên”, sẽ chính xác hơn khi nhìn nhận rằng trong môi trường lạnh hoặc khi phơi nhiễm gió thổi trực tiếp, một số người có thể cảm nhận đau hoặc cứng sẵn có rõ hơn.

Giảm chênh lệch nhiệt độ trong–ngoài, tránh để gió lạnh thổi thẳng vào người

Không cần cố chịu đựng và không dùng điều hòa giữa đợt nắng nóng chỉ vì lo cho khớp. Trong ngày oi bức, làm mát phù hợp có lợi hơn nhiều trong phòng ngừa bệnh do nắng nóng. Thay vào đó, nên tránh để chênh lệch nhiệt độ trong–ngoài quá lớn và không để gió điều hòa lạnh thổi trực tiếp liên tục vào cơ thể.

Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc khuyến nghị để phòng “bệnh do điều hòa” mùa hè, nên duy trì chênh lệch nhiệt độ trong–ngoài khoảng 5℃ và điều chỉnh hướng gió để luồng gió lạnh không thổi trực tiếp vào da. Chuẩn bị áo khoác mỏng, uống đủ nước và thường xuyên thông gió trong phòng cũng có ích.

Mùa hè, nhiều người thường cảm thấy dễ chịu ở mức nhiệt trong nhà 24~26℃. Tuy nhiên, không thể xem đây là chuẩn sức khỏe tuyệt đối áp dụng cho tất cả mọi người. Nhiệt độ phù hợp có thể khác nhau tùy tuổi tác, tình trạng sức khỏe, mức độ hoạt động và trang phục.

Bệnh viện Yonsei Sarang cũng khuyến nghị điều chỉnh hướng gió để gió điều hòa không thổi trực tiếp vào đầu gối, vai hoặc thắt lưng; khi ở văn phòng hoặc đi phương tiện công cộng có hơi lạnh mạnh, nên mặc thêm áo dài tay mỏng hoặc dùng chăn.

Cứ 1~2 giờ nên vận động… đau kéo dài thì đừng chỉ đổ tại “điều hòa”

Cũng nên tránh ngồi lâu một tư thế trong văn phòng bật điều hòa.

Bệnh viện Yonsei Sarang khuyến nghị nếu ở trong nhà lâu, cứ 1~2 giờ nên đứng dậy và giãn cơ nhẹ. Chỉ cần từ từ gập–duỗi gối, vận động thắt lưng và vai là đủ. Điều quan trọng là không giữ một tư thế quá lâu.

Nếu vốn có thoái hóa khớp hoặc đau thắt lưng mạn tính, cũng cần cảnh giác với việc quy mọi cơn đau mùa hè cho “điều hòa”. Bởi nếu đã thay đổi môi trường làm mát mà đau vẫn kéo dài hoặc nặng dần, nguyên nhân có thể là bệnh lý khớp–cột sống sẵn có.

Giám đốc Jeong Gwang-am của Bệnh viện Yonsei Sarang nói: “Nếu coi đau khớp mùa hè chỉ là đau theo mùa hoặc hiện tượng tạm thời rồi bỏ mặc, bệnh có thể nặng lên”, đồng thời nhấn mạnh: “Nếu sau khi cải thiện môi trường trong nhà mà cơn đau vẫn kéo dài hơn một tuần, cần được bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình chẩn đoán và điều trị chính xác”.

Để bảo vệ sức khỏe khớp mùa hè, không cần phải tránh điều hòa. Trong đợt nắng nóng, hãy làm mát phù hợp nhưng tránh để gió lạnh thổi lâu vào một vùng cơ thể và không để chênh lệch nhiệt độ trong–ngoài quá lớn. Đừng quên vận động cơ thể xen kẽ.