Bệnh nhân nữ 89 tuổi, từng được đặt van tim nhân tạo cách đây 6 năm, nay bị hẹp trở lại và đã được đặt van mới bằng ống thông thay vì mổ lại mở lồng ngực. Ê-kíp Bệnh viện Seoul St. Mary đồng thời áp dụng một kỹ thuật mới: tách sẵn lớp mô mỏng của van cũ để khi bung van mới không làm tắc lỗ vào mạch máu nuôi tim.
Bệnh viện Seoul St. Mary (Đại học Công giáo) cho biết ngày 29-07, nhóm của Giáo sư Jang Ki-yuk (Khoa Tim mạch, Bệnh viện Tim mạch - Não) đã thực hiện ngày 22-07 thủ thuật TAVI tái can thiệp bằng kỹ thuật “LLAMACORN” cho một bệnh nhân nữ 89 tuổi. Đây là lần đầu LLAMACORN được áp dụng tại Hàn Quốc.
Van nhân tạo đã đặt cũng có thể hẹp trở lại
Van động mạch chủ là “cánh cửa” đưa máu từ tim đi khắp cơ thể. Khi van bị vôi hóa, trở nên cứng và hẹp do lão hóa… tim sẽ khó bơm máu ra ngoài. Người bệnh có thể khó thở hoặc đau ngực, cũng có thể chóng mặt hay ngất. Trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.
Trước đây, phương pháp điều trị chủ yếu là phẫu thuật mở lồng ngực để thay van bị tổn thương. TAVI thường đưa một ống nhỏ qua mạch máu ở đùi để bung van nhân tạo trong van động mạch chủ bị hẹp. Do không cần mở lồng ngực hay ngừng tim, phương pháp này giúp giảm gánh nặng cho người cao tuổi và bệnh nhân có nguy cơ phẫu thuật cao.
Tuy nhiên, van nhân tạo cũng không phải là vật dùng vĩnh viễn. Theo thời gian, mô có thể bị mòn hoặc cứng lại và gây hẹp trở lại. Khi đó, điều trị bằng cách đặt chồng một van mới vào trong van nhân tạo cũ được gọi là tái can thiệp "van trong van" (valve-in-valve).
Bệnh nhân lần này cũng từng được làm TAVI cách đây 6 năm, nhưng do xuất hiện thay đổi thoái hóa ở van nhân tạo nên van động mạch chủ lại hẹp nặng. Kích thước van đặt lần đầu cũng tương đối nhỏ, vì vậy ê-kíp đánh giá cần một van mới để dòng máu lưu thông thuận lợi hơn.
Đặt van mới có thể làm tắc lỗ vào mạch máu tim
Vấn đề đặt ra là nguy cơ tắc động mạch vành có thể xảy ra trong quá trình tái can thiệp.
Khi bung van mới trong van cũ, “lá van” của van cũ có thể bị hất lên phía trên. Lá van là mô mỏng mở - đóng như cánh cửa trong cấu trúc van.
Ngay phía trên van động mạch chủ là lỗ vào động mạch vành, nơi cấp máu cho cơ tim. Nếu lá van bị đẩy lên che phủ lỗ này, dòng máu đến tim có thể bị cắt đột ngột. Đây là biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tim.
Bệnh nhân lần này có lỗ vào động mạch vành trái tương đối thấp. Nếu đặt van mới theo cách thông thường, khả năng lá van cũ chắn ngang lỗ vào mạch là rất lớn. Ê-kíp quyết định tạo đường cho máu chảy trước bằng cách tách lá van trước khi đặt van mới.
Tách lá van cũ trước để đảm bảo đường máu
LLAMACORN là kỹ thuật tách sẵn lá van của van nhân tạo cũ.
Trước hết, ê-kíp dùng kim dẫn dòng cao tần tạo một lỗ nhỏ trên lá van. Sau đó, họ đưa bóng vào và bơm căng theo từng bước; dưới áp lực, lá van sẽ tách ra hai bên. Tiếp theo, van nhân tạo mới được bung trong van cũ.
Lần này, ê-kíp sử dụng “van tự giãn nở” có thể tự bung trong cơ thể. Nguyên lý là để lại khoảng trống cho máu chảy vào động mạch vành qua khe giữa các lá van đã tách, từ đó giảm nguy cơ tắc lỗ vào mạch.
Trước đây cũng có các cách xử lý lá van. “BASILICA” dùng dây dẫn có dòng điện để rạch trực tiếp lá van. Tuy nhiên, thủ thuật khó vì phải đưa dây đi qua đúng vị trí chính xác trên lá van.
Phương pháp ra đời sau đó là “UNICORN”, tạo lỗ trên lá van để hình thành đường máu. Tuy nhiên, loại van có thể đặt mới bị hạn chế.
LLAMACORN không chỉ dừng ở việc tạo một lỗ nhỏ mà còn dùng bóng để tách lá van rộng hơn. Phạm vi van nhân tạo có thể sử dụng cũng rộng hơn. Ưu điểm là có thể chọn loại van phù hợp hơn với cấu trúc tim và kích thước van cũ của bệnh nhân.
Ca áp dụng LLAMACORN đầu tiên trên người được nhóm nghiên cứu Australia báo cáo trên một tạp chí khoa học quốc tế năm 2024. Do đây là thủ thuật khó ở giai đoạn đầu và số ca áp dụng chưa nhiều, cần thêm dữ liệu để đánh giá độ an toàn và hiệu quả dài hạn.
Tốc độ dòng máu giảm hơn một nửa vào ngày hôm sau thủ thuật
Nhóm của Giáo sư Jang đã tách lá van cũ bằng LLAMACORN rồi đặt van tự giãn nở.
Siêu âm tim ngày hôm sau cho thấy vận tốc tối đa của dòng máu đi qua van động mạch chủ giảm từ 4,6m/giây xuống 2,1m/giây. Khi van hẹp, máu đi qua khe hẹp nhanh hơn nên vận tốc tăng. Vận tốc giảm mạnh đồng nghĩa máu lưu thông trơn tru hơn qua van mới.
Giáo sư Jang nói: “LLAMACORN - kỹ thuật chủ động phá hủy lá van để đảm bảo đường lưu thông máu - có thể giảm thiểu tận gốc nguy cơ này. Tôi rất vui vì có thể đưa ra một lựa chọn mới cho các bệnh nhân này”.
TAVI lần đầu được mở rộng bảo hiểm y tế: Gánh nặng khi tái thực hiện vẫn còn đó
TAVI sử dụng van nhân tạo đắt tiền nên gánh nặng chi phí của bệnh nhân thay đổi lớn tùy theo việc có được bảo hiểm y tế chi trả hay không.
Hiện nay, bệnh nhân hẹp van động mạch chủ nặng không thể phẫu thuật hoặc có nguy cơ phẫu thuật cao có thể được hưởng chi trả bảo hiểm y tế. Với bệnh nhân có nguy cơ phẫu thuật mức trung bình, áp dụng chi trả chọn lọc với mức bệnh nhân đồng chi trả 50% chi phí; nhóm nguy cơ thấp đồng chi trả 80%. Từ khi phạm vi chi trả được mở rộng năm 2022, gánh nặng chi phí TAVI lần đầu của người cao tuổi phù hợp chỉ định đã giảm đáng kể.
Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn hiện hành, TAVI về nguyên tắc chỉ được công nhận chi trả bảo hiểm y tế một lần. Với bệnh nhân có van nhân tạo cũ bị hỏng và cần TAVI lần hai, dù có thêm lựa chọn điều trị thì gánh nặng chi phí vẫn có thể lớn. Khi số ca TAVI ở người cao tuổi tăng và thời gian sống kéo dài, việc điều chỉnh tiêu chuẩn chi trả cho tái can thiệp cũng được xem là nhiệm vụ cần xem xét trong thời gian tới.
Nhóm của Giáo sư Jang tại Bệnh viện Seoul St. Mary gần đây đã ghi nhận 5 ca “đầu tiên tại Hàn Quốc” trong 5 năm qua, gồm: thay van tĩnh mạch chủ dưới qua da, TAVI tiếp cận qua động mạch nách, kỹ thuật BASILICA, thay van động mạch chủ qua tĩnh mạch chủ, và lần này là LLAMACORN.
