Khi bệnh nhân ung thư gan nghe bác sĩ giải thích trong phòng khám rằng “ung thư đã xâm lấn tới tĩnh mạch cửa”, cảm giác bế tắc là điều dễ hiểu. Điều này đồng nghĩa bệnh đã tiến triển hơn và việc điều trị cũng trở nên khó khăn hơn.
Tĩnh mạch cửa là mạch máu lớn đưa dòng máu giàu dưỡng chất được hấp thu từ ruột về gan. Mạch này cũng được gọi là tĩnh mạch cửa gan.
Tuy nhiên, không phải cứ có xâm lấn tĩnh mạch cửa thì lựa chọn điều trị của mọi bệnh nhân đều bị thu hẹp như nhau. Một nghiên cứu cho thấy có thể cân nhắc lại chiến lược điều trị tùy theo ung thư đã lan tới đâu trong lòng tĩnh mạch cửa và chức năng gan còn lại bao nhiêu.
Nhóm của Giáo sư Kim Yoon-joon (Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) ngày 24 công bố kết quả nghiên cứu so sánh hiệu quả điều trị giữa nút mạch xạ trị và phác đồ phối hợp miễn dịch trong ung thư biểu mô tế bào gan có kèm huyết khối u tĩnh mạch cửa.
Huyết khối u tĩnh mạch cửa là tình trạng tế bào ung thư gan xâm nhập vào trong mạch máu này và phát triển thành khối như cục. Khi đó, dòng máu về gan có thể bị tắc hoặc giảm, khiến chức năng gan dễ suy giảm. Ung thư gan kèm huyết khối u tĩnh mạch cửa thường khó điều trị và tiên lượng kém trong nhiều trường hợp.
Nghiên cứu xem liệu chỉ điều trị thuốc có phải là đáp án
Điều trị ung thư gan thay đổi tùy theo phạm vi bệnh và chức năng gan. Nếu khối u nhỏ và chức năng gan tốt, có thể cân nhắc các phương pháp loại bỏ hoặc đốt trực tiếp khối u như phẫu thuật, ghép gan hoặc đốt u bằng sóng cao tần.
Nhưng khi ung thư xâm lấn các mạch máu lớn, điều trị trở nên phức tạp hơn nhiều. Nhiều trường hợp được xếp vào ung thư gan tiến triển khó giải quyết chỉ bằng phẫu thuật; khi đó, điều trị thuốc như thuốc miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích trở thành lựa chọn quan trọng.
Phác đồ phối hợp miễn dịch được so sánh trong nghiên cứu này là dùng đồng thời atezolizumab và bevacizumab. Atezolizumab là thuốc giúp tế bào miễn dịch tấn công ung thư, còn bevacizumab là thuốc ức chế quá trình khối u tạo mạch máu mới để phát triển.
Tuy vậy, nếu ung thư chủ yếu còn khu trú trong gan và phạm vi xâm lấn tĩnh mạch cửa tương đối hạn chế, nút mạch xạ trị cũng có thể là một lựa chọn. Nút mạch xạ trị là phương pháp đưa các vi hạt chứa chất phóng xạ theo động mạch gan tới vùng khối u. Do ung thư gan chủ yếu được cấp máu từ động mạch gan, việc đưa vi hạt phóng xạ theo đường này giúp tập trung bức xạ vào vùng u. Khác với xạ trị chiếu từ bên ngoài cơ thể, phương pháp này đưa bức xạ tác động từ trong lòng mạch, ở vị trí gần khối u.
Nhóm nghiên cứu đã xem xét trong hai phương pháp điều trị này, phương pháp nào có thể mang lại lợi ích hơn cho nhóm bệnh nhân nào. Đối tượng phân tích gồm 213 bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan kèm huyết khối u tĩnh mạch cửa, được điều trị tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul, Trung tâm Ung thư Quốc gia, Bệnh viện Severance và Bệnh viện Samsung Seoul trong giai đoạn 2016-2023.
Bệnh nhân được chia thành nhóm điều trị nút mạch xạ trị và nhóm điều trị phối hợp atezolizumab-bevacizumab. Nhóm nghiên cứu so sánh thời gian sống toàn bộ, thời gian sống không tiến triển, tỷ lệ đáp ứng khối u và độ an toàn. Do mức độ bệnh và tình trạng chức năng gan có thể khác nhau giữa từng bệnh nhân, nhóm cũng áp dụng hiệu chỉnh thống kê để giảm các khác biệt này.
Khi chưa lan đến thân chính, sự khác biệt rõ rệt hơn
Kết quả phân tích cho thấy trung vị thời gian sống toàn bộ ở nhóm nút mạch xạ trị là 27.5 tháng. Ở nhóm atezolizumab-bevacizumab là 8.6 tháng. Trung vị là giá trị nằm ở giữa khi sắp xếp bệnh nhân theo thứ tự thời gian sống. Chỉ số này thường được dùng để đánh giá hiệu quả điều trị nhằm giảm ảnh hưởng của một số trường hợp sống rất lâu hoặc rất ngắn.
Tuy nhiên, khác biệt này không xuất hiện đồng đều ở mọi bệnh nhân. Lợi thế của nút mạch xạ trị thể hiện rõ hơn khi ung thư chưa lan tới thân chính nhất của tĩnh mạch cửa. Ở nhóm bệnh nhân mà xâm lấn tĩnh mạch cửa chỉ dừng ở các nhánh nhỏ hoặc ở mức một thùy gan, nguy cơ tử vong của nhóm nút mạch xạ trị được ghi nhận ở mức khoảng 36% so với nhóm atezolizumab-bevacizumab. Điều này cho thấy, dù ung thư gan đã xâm lấn tĩnh mạch cửa, nếu chưa lan rộng ra toàn bộ mạch thân chính thì vẫn có cơ sở để cân nhắc nút mạch xạ trị.
Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân có ung thư xâm lấn tới tĩnh mạch cửa chính, hai phương pháp không cho thấy khác biệt rõ rệt về mặt thống kê. Ở thời gian sống không tiến triển và tỷ lệ đáp ứng khối u, cũng không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhóm.
Đây là lý do không nên hiểu kết quả này theo nghĩa "xạ trị tắc mạch luôn luôn tốt hơn liệu pháp kết hợp miễn dịch ung thư."
Cổ trướng và xuất huyết do giãn tĩnh mạch có xu hướng thấp hơn
Về độ an toàn, nghiên cứu cũng đưa ra một số điểm đáng tham khảo. Tỷ lệ xuất hiện cổ trướng ở mức có thể ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày là 12.0% ở nhóm nút mạch xạ trị và 20.5% ở nhóm atezolizumab-bevacizumab. Xuất huyết do giãn tĩnh mạch lần lượt là 1.7% và 8.0% .
Tuy nhiên, ở tiêu chí xấu đi của điểm Child-Pugh dùng để đánh giá chức năng gan và tiên lượng, khác biệt giữa hai nhóm không rõ rệt. Điểm Child-Pugh là thang điểm dùng để đánh giá mức độ chức năng gan còn lại ở bệnh nhân xơ gan hoặc ung thư gan.
Nghiên cứu này không phải thử nghiệm lâm sàng tuyển bệnh nhân mới rồi phân nhóm điều trị ngẫu nhiên. Đây là nghiên cứu hồi cứu, đối chiếu hồ sơ điều trị của các bệnh nhân đã được điều trị để so sánh kết quả giữa hai phương pháp. Dù nhóm nghiên cứu đã hiệu chỉnh thống kê nhằm giảm khác biệt về tình trạng bệnh nhân, vẫn còn khả năng tình trạng bệnh tại thời điểm lựa chọn điều trị đã ảnh hưởng tới kết quả.
Dù có những hạn chế như vậy, thông điệp mà nghiên cứu mang lại cho bệnh nhân vẫn rõ ràng: ngay cả khi ung thư gan đã xâm lấn tới tĩnh mạch cửa, lựa chọn điều trị không nhất thiết bị cố định vào một phương án. Tùy theo ung thư đã lan tới đâu trong tĩnh mạch cửa, chức năng gan được bảo tồn đến mức nào và có thể nối tiếp bằng điều trị chống ung thư ra sao, bác sĩ có thể xây dựng trình tự điều trị khác nhau.
Bệnh nhân có thể hỏi bác sĩ ba điều trong phòng khám. Ung thư của tôi đã xâm lấn tới thân chính của tĩnh mạch cửa hay chưa, chức năng gan hiện tại có đủ để chịu được nút mạch xạ trị hay không, và sau nút mạch xạ trị có thể tiếp tục bằng điều trị thuốc hoặc các điều trị chống ung thư khác hay không.
Giáo sư Kim Yoon-joon (Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul) nói: “Ung thư biểu mô tế bào gan kèm huyết khối u tĩnh mạch cửa thường khó điều trị và tiên lượng kém trong nhiều trường hợp, nhưng qua nghiên cứu này chúng tôi xác nhận rằng nút mạch xạ trị có thể là một chiến lược hữu ích tùy theo chức năng gan và phạm vi xâm lấn tĩnh mạch cửa của bệnh nhân”, đồng thời nhấn mạnh: “Việc nút mạch xạ trị giúp duy trì chức năng gan tương đối ổn định để có thể liên kết với điều trị chống ung thư về sau mang ý nghĩa quan trọng trong chiến lược điều trị tuần tự, cá thể hóa cho ung thư gan tiến triển”.
Nghiên cứu này được công bố trực tuyến trước vào ngày 24-09-2025 và được đăng trên tạp chí quốc tế 〈Diagnostic and Interventional Imaging〉 vào tháng 01-2026.
