Trong một lần khám sức khỏe, tôi được thông báo tuyến giáp có một nốt nhỏ. Kết quả kiểm tra bổ sung cho thấy đó là ung thư tuyến giáp. Kích thước thậm chí chưa đến 1cm.
Khoảnh khắc ấy, cú sốc ập đến khiến tâm trí rối bời. Liệu có thật phải mổ ngay không? Trên thực tế, đây cũng là băn khoăn đầu tiên của nhiều người khi nhận chẩn đoán ung thư tuyến giáp.
Ung thư tuyến giáp là loại ung thư được chẩn đoán nhiều nhất tại Hàn Quốc. Tuy nhiên, thời gian gần đây, giới y khoa bắt đầu đặt lại câu hỏi: “Có thật trường hợp nào cũng phải mổ ngay không?”.
Siêu âm phát hiện tốt hơn... nhưng tỷ lệ tử vong không thay đổi nhiều
Phần lớn ung thư tuyến giáp là ung thư nhú. Dưới kính hiển vi, tế bào ung thư có hình dạng nhô ra như ngón tay nên được đặt tên như vậy. Ngoài ra còn có ung thư nang, ung thư tủy và ung thư không biệt hóa, nhưng tổng cộng chỉ khoảng 15%. Trong đó, ung thư không biệt hóa hiếm gặp nhưng tiến triển nhanh và tỷ lệ sống thấp, nên được quản lý theo tiêu chí riêng.
Nhóm có thể theo dõi thay vì phẫu thuật là “ung thư nhú vi thể nguy cơ thấp” trong ung thư nhú tuyến giáp, với kích thước nhỏ và nguy cơ di căn thấp. Tốc độ phát triển rất chậm và ít ảnh hưởng lớn đến sự sống, nên không ít người có thể sống cả đời mà không gặp vấn đề gì khi khối u còn nhỏ.
Vấn đề là số ca được chẩn đoán ung thư tuyến giáp kích thước nhỏ đã tăng nhanh. Khi công nghệ siêu âm phát triển, những nốt nhỏ trước đây không phát hiện được cũng bắt đầu được ghi nhận.
Vì vậy, giới y khoa bắt đầu rà soát lại chính tiêu chuẩn điều trị. Phát hiện dễ hơn không đồng nghĩa phải điều trị tất cả. Đây là trọng tâm của tranh luận về ung thư tuyến giáp.
“Đã là ung thư sao không cắt bỏ?”... tiêu chuẩn điều trị thay đổi
Hiệp hội Tuyến giáp Hàn Quốc đã công bố khuyến cáo thực hành “theo dõi chủ động” đối với ung thư nhú tuyến giáp nguy cơ thấp vào năm 2025.
Tiêu chí tương đối rõ ràng. Nếu là ung thư nhú vi thể nguy cơ thấp, kích thước nhỏ và không có di căn hạch, không xâm lấn mô lân cận, không có dấu hiệu nguy cơ lan nhanh, thì có thể chọn “theo dõi chủ động” thay vì phẫu thuật ngay.
Theo dõi chủ động không phải là bỏ mặc, mà là tiếp tục kiểm tra định kỳ bằng siêu âm để theo dõi thay đổi kích thước và tình trạng di căn; nếu thấy dấu hiệu khối u lớn lên hoặc lan rộng thì tiến hành phẫu thuật. Trong 2 năm đầu, siêu âm và xét nghiệm chức năng tuyến giáp được thực hiện mỗi 6 tháng; sau đó theo dõi hằng năm.
Điều này không có nghĩa là để mặc mọi ung thư tuyến giáp. Trường hợp phải là ung thư nhú tuyến giáp vi thể dưới 1cm, và không có dấu hiệu di căn hạch, lan sang cơ quan khác như phổi hoặc xương, cũng như không xâm lấn mô xung quanh. Nếu không đáp ứng các tiêu chí này, phẫu thuật vẫn là điều trị cơ bản.
Vậy vì sao lại xuất hiện “điều trị bằng cách theo dõi”?
Kết quả nghiên cứu khám nghiệm tử thi cho thấy, trong số những người tử vong vì nguyên nhân khác, khoảng 10% phát hiện ung thư nhú tuyến giáp mà khi còn sống hoàn toàn không hề biết. Họ sống cả đời không có triệu chứng đặc biệt, đến sau mới được xác nhận.
Dù là ung thư tuyến giáp nhỏ, số lượng tế bào ung thư vẫn khá lớn. Ước tính ở kích thước 0.1mm có khoảng 1000 tế bào, 1mm khoảng 1 triệu tế bào, và 1cm khoảng 1 tỷ tế bào ung thư. Dẫu vậy, việc không ít người vẫn sống cả đời không gặp vấn đề gì cho thấy điều quan trọng hơn “sự tồn tại” của tế bào ung thư là liệu chúng có thực sự phát triển và lan rộng hay không.
Các nghiên cứu tại Mỹ và Hàn Quốc cho thấy số ca chẩn đoán ung thư tuyến giáp tăng mạnh nhưng tỷ lệ tử vong không thay đổi nhiều. Đặc biệt, nghiên cứu tại Mỹ nêu khả năng “chẩn đoán quá mức” khi phát hiện cả những ung thư nhú tuyến giáp nhỏ vốn không gây vấn đề thực sự. Khi khám sức khỏe phát hiện cả những ung thư nhỏ mà trước đây có thể không bao giờ biết đến trong suốt cuộc đời, số ca phẫu thuật cũng tăng theo.
Ngày Tuyến giáp Thế giới... “theo dõi chủ động” và tiêu chuẩn điều trị thay đổi
Ngày 25-05 hằng năm là Ngày Tuyến giáp Thế giới (World Thyroid Day). Hiệp hội Tuyến giáp châu Âu đã thiết lập ngày này vào năm 2008, sau đó có sự tham gia của Hiệp hội Tuyến giáp Mỹ và các tổ chức khác.
Gần đây, trong thực hành điều trị tuyến giáp tại Mỹ và châu Âu, xu hướng được nhấn mạnh là không phải cứ phát hiện sớm là mổ ngay, mà đánh giá đồng thời tình trạng người bệnh và mức độ nguy cơ của ung thư để quyết định khi nào, điều trị như thế nào. Thay vì bác sĩ quyết định một chiều, bác sĩ trao đổi đầy đủ với bệnh nhân để cùng cân nhắc nên phẫu thuật hay theo dõi.
Hiệp hội Tuyến giáp Mỹ công nhận “theo dõi chủ động” là một chiến lược điều trị trong ung thư nhú vi thể tuyến giáp nguy cơ thấp; tại châu Âu cũng xuất hiện các động thái nhằm giảm chẩn đoán quá mức và điều trị quá mức.
Mổ xong rồi... cơ thể vẫn cần được quản lý liên tục
Phẫu thuật ung thư tuyến giáp được chia thành cắt bán phần và cắt toàn phần, tùy theo mức độ cắt bỏ tuyến giáp. Nếu cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp, người bệnh phải dùng thuốc hormone tuyến giáp suốt đời.
Phẫu thuật có thể giảm nguy cơ di căn hoặc tái phát, nhưng ngay cả sau khi điều trị kết thúc, những thay đổi về thể trạng và gánh nặng quản lý vẫn có thể kéo dài.
Không ít bệnh nhân nói họ gặp thay đổi giọng nói hoặc cảm giác mệt mỏi sau mổ. Tuy nhiên, mức độ thay đổi khác nhau rất lớn tùy phạm vi cắt bỏ và tình trạng từng người. Cũng có bệnh nhân cho biết họ gặp mệt mỏi, hồi hộp đánh trống ngực, thay đổi cân nặng khi việc điều chỉnh liều hormone không dễ dàng.
Vì những lý do này, tranh luận về việc phẫu thuật ngay ở một số bệnh nhân nguy cơ thấp có thực sự giúp nâng tỷ lệ sống hay không vẫn tiếp diễn.
Ngay khi nghe đến “ung thư tuyến giáp”, nhiều người nghĩ đến phẫu thuật. Nhưng hiện nay, điều đội ngũ y tế coi trọng hơn không phải chỉ là cái tên “ung thư”, mà là kích thước và loại u, có di căn hay không, và mức độ nguy cơ thực sự. Nếu khám sức khỏe phát hiện một nốt nhỏ, trước hết cần kiểm tra kích thước và nguy cơ di căn.
Cách tiếp cận khám chữa bệnh vốn khuyến nghị phẫu thuật ngay chỉ dựa trên tên gọi “ung thư tuyến giáp” đang thay đổi.
