Giày low-profile là kiểu giày có gót thấp hoặc gần như không gót, đế mỏng. Dạo này, ngày càng nhiều người chọn đi kiểu giày như vậy. Không chỉ giày thể thao, mà cả sneaker, giày bệt và loafer cũng được ra mắt theo phong cách này.
So với các loại giày truyền thống thường có gót và đế dày, những mẫu giày low-profile mới ra mắt không chỉ có lợi cho sức khỏe bàn chân mà còn có thể giúp tuần hoàn máu hoạt động tích cực hơn. Không đơn thuần là kiểu “chân thoải mái thì chắc máu lưu thông tốt hơn”. Bài viết này xem xét mối liên hệ giữa giày dép và tuần hoàn máu—điều người biết thì đã biết, nhưng phần đông vẫn chưa rõ. Đồng thời, chúng ta cũng tìm hiểu những bài tập và hoạt động đơn giản nhất để kích hoạt “trái tim thứ hai” của cơ thể.
Khi hiến máu, bạn thường được nhắc hãy nắm rồi mở bàn tay. Vì sao lại phải làm vậy? Kim lấy máu được cắm vào tĩnh mạch. Khi nắm tay, cơ cẳng tay co lại, ép lên tĩnh mạch và đẩy máu lên phía trên cẳng tay. Thứ giúp máu đi lên là các van trong tĩnh mạch. Khi mở tay, máu sẽ lấp đầy tĩnh mạch ở cẳng tay nơi áp lực giảm xuống; rồi khi nắm tay lại, quá trình này lặp lại.
Có thể nảy sinh thắc mắc: “Tĩnh mạch bị ép khi nắm tay là tĩnh mạch sâu, trong khi kim lại cắm vào tĩnh mạch nông gần da mà?” Tĩnh mạch nông và tĩnh mạch sâu có liên thông với nhau; vì vậy khi máu ở tĩnh mạch sâu được đưa về phía tim, máu ở tĩnh mạch nông cũng sẽ chảy theo.
Theo nguyên lý này, bộ phận đóng vai trò “trái tim thứ hai” chính là bắp chân. Khi cơ bắp chân co, cơ sẽ ép tĩnh mạch và đẩy máu lên trên. Khi cơ bắp chân giãn, máu lại đổ đầy các tĩnh mạch ở bắp chân và tiếp tục được đưa lên. Trước đây người ta hay nói bàn chân là trái tim thứ hai, nhưng cách hiểu nhầm này nay đã giảm đi nhiều. Bắp chân mới là trái tim thứ hai.
Sức tống máu mạnh mẽ của “trái tim phụ” ở bắp chân
Bắp chân là một “máy bơm” hỗ trợ tim, nhưng trong tuần hoàn máu, nó đảm nhiệm phần việc mà tim khó làm trọn vẹn. Dù tim đập tốt, lực để đẩy máu từ bàn chân lên cao vẫn không đủ mạnh. Bàn chân ở xa tim nhất nên khi lực tống máu của tim đến được bàn chân thì đã suy giảm. Hơn nữa, trong phần lớn thời gian tỉnh táo, bàn chân nằm ở vị trí thấp nhất của cơ thể. Để máu đã xuống bàn chân có thể lên bắp chân rồi lên đùi, nó phải thắng được trọng lực.
Việc máu ở bàn chân phải đi ngược trọng lực và quay về tim từ rất xa không hề đơn giản—giãn tĩnh mạch cho thấy điều đó. Đây là tình trạng máu không lên được, ứ lại làm tĩnh mạch phồng lên và lồi ra ngoài da, thường xuất hiện ở bắp chân.
Vậy làm sao để kích hoạt cơ bắp chân? Không có cách nào “điều khiển” trực tiếp cơ bắp chân. Giống như cơ cẳng tay được vận động bằng động tác nắm rồi mở bàn tay, cơ bắp chân chỉ có thể được kích hoạt thông qua việc dùng bàn chân. Hãy nhớ đến chiếc bơm pít-tông ở sân nhà trong các bộ phim lấy bối cảnh thời chưa có nước máy. Loại bơm này trong phương ngữ từng được gọi là “jakdu-saem”. Pít-tông kéo nước lên không thể tự chuyển động; nó chỉ đi lên xuống theo thao tác ấn xuống rồi kéo lên của tay bơm.
Trong các hoạt động thể chất, mức độ kích hoạt mạnh “bơm bắp chân” theo thứ tự là: chạy chân trần, nhảy dây chân trần, nhón gót (calf raise), và đi bộ chân trần. Ngay cả khi không chân trần, nếu đôi giày tạo điều kiện gần giống đi chân trần thì vẫn có thể đạt được phần lớn hiệu quả bơm của bắp chân. Ngoài ra, những đôi giày đế bệt (low-profile) đang thịnh hành hiện nay cũng nằm trong nhóm này. Giày bệt, giày đi biển (aqua shoes) hay giày xỏ ngón cũng tạo ra môi trường tương tự như khi đi chân trần.
Bơm bắp chân chỉ hoạt động khi bạn dùng bàn chân
Chạy chân trần khiến bắp chân co mạnh nhất. Khi chạy, lực tác động lên một bàn chân là lớn nhất. Nhảy dây chân trần tiếp đất bằng hai chân nên lực tác động giảm xuống khoảng một nửa.
Mức độ tác động của chạy chân trần lên bắp chân có thể suy ra từ tình trạng căng cứng cơ bắp chân sau đó. Chỉ cần chạy chân trần vài ki-lô-mét, bạn sẽ phát hiện ngày hôm sau cơ bắp chân căng cứng đến mức có thể chưa từng trải qua trong đời. Khi chạy bằng giày chạy bộ thông thường, bàn chân được giày bảo vệ nên ít chuyển động, cơ bắp chân cũng chỉ co nhẹ. Vì vậy, dù chạy lâu với giày chạy bộ, bắp chân thường không bị căng cứng.
Đi bộ chân trần hoặc đi bộ với giày tối giản không thể bằng chạy chân trần hay nhảy dây chân trần, nhưng vẫn kích hoạt cơ bắp chân ở mức đáng kể.
“Tuần hoàn có tốt lên thì chắc cũng chỉ lên đến đùi thôi.” Nhận định này là đánh giá thấp sức mạnh của bắp chân. Có thể ví như một tuýp kem đánh răng đầy. Khi bạn bóp phần dưới của tuýp, kem sẽ bị đẩy lên và trào ra ở đầu miệng tuýp. Tuần hoàn máu bắt nguồn từ bắp chân cũng diễn ra theo cách như vậy. Máu được bắp chân đẩy lên sẽ đẩy tiếp máu ở đùi đi lên, và quá trình này làm tăng lượng máu trở về tim.
Khi lượng máu trở về tim tăng, dù công suất tim không đổi thì thể tích tống máu cũng tăng. Nếu coi thể tích tống máu của tim là 100, thì khi dùng cơ bắp chân, tim được “cấp” 100 và bơm ra 100; còn nếu không dùng bắp chân, lượng máu trở về tim không đạt 100 và thể tích tống máu cũng sẽ thấp hơn 100.
Đi giày tối giản và tiếp đất bằng phần trước bàn chân giúp tuần hoàn tốt hơn
Khi máu từ bàn chân được đưa lên tốt và vòng tuần hoàn của lượng máu tim bơm ra trở nên sôi động hơn, máu giàu oxy từ phổi sẽ được cung cấp đến mọi ngóc ngách cơ thể. Đặc biệt, não sẽ nhận được nhiều oxy hơn. Người Nhật Bản Ishitsuoka Tadao trong cuốn 〈Phương pháp chăm sóc sức khỏe bàn chân giúp trẻ hơn 10 năm〉 cho rằng dù bàn chân là nơi xa não nhất, não và bàn chân vẫn được liên kết chặt chẽ bằng mạch máu và dây thần kinh. Ông nói: “Muốn đưa oxy lên não thì tuần hoàn máu phải thông suốt”, và “để làm được điều đó, cần vận động bàn chân để hỗ trợ hoạt động của tim”.
Khi não được “tắm” trong oxy, hiệu quả gì sẽ xuất hiện? Chỉ cần đi bộ chân trần cũng có thể giúp bạn ngủ ngon hơn. Có nhiều trường hợp trải nghiệm được ông Cho Woong-rae, Chủ tịch Tập đoàn Seonyang Soju, chia sẻ—người đã rải đất hoạt tính để tạo lối đi dạo chân trần ở núi Gyejoksan, Daejeon. Chạy chân trần dĩ nhiên cho hiệu quả lớn hơn. (Tác giả cho rằng tuyên bố “đi chân trần có thể nhờ hiệu ứng tiếp đất (earthing) mà đánh bại cả ung thư giai đoạn cuối” không chỉ là mê tín mà còn có nguy cơ khuyến khích người bệnh không tiếp nhận điều trị y học hiện đại đã được kiểm chứng.)
Không nhất thiết phải tập luyện bằng chân trần. Hoạt động dễ nhất là đi bộ trong điều kiện gần như chân trần. Khi đi bộ với giày low-profile, cơ bắp chân được sử dụng nhiều hơn. Tuy nhiên, cần thay đổi cách tiếp đất. Bạn phải thoát khỏi thói quen tiếp đất đã bị “huấn luyện” bởi hệ quy chiếu của giày thông thường. Thay vì tiếp đất bằng gót, hãy bước nhẹ nhàng bằng phần trước bàn chân để cơ bắp chân được dùng. Tiếp đất bằng gót gần như không kích hoạt bắp chân. Cách tiếp đất bằng phần trước bàn chân mà tác giả khuyến nghị là đặt chân xuống bằng rìa bàn chân—phần tương ứng với “cạnh bàn tay”.
Nhiều phụ nữ ngần ngại vì sợ dùng cơ bắp chân nhiều sẽ làm bắp chân thô và nổi cục. Cơ hình thành do đi bộ khó mà to lên như vậy. Đặc biệt, bắp chân nữ giới nếu không có yếu tố bẩm sinh thì rất khó tăng cơ rõ rệt. Ngược lại, các bó cơ nhỏ phát triển có thể giúp đường nét bắp chân trở nên mượt mà hơn.
Hãy sờ vào bắp chân của bạn. “Trái tim thứ hai” của bạn nằm ở đó—thậm chí còn được trang bị đến hai cái. Không kích hoạt thì thật đáng tiếc. Giày low-profile cũng được, giày tối giản cũng được. Hãy đi bộ và vận hành bàn chân nhiều hơn. Hãy dùng “máy bơm phụ” ở bắp chân để kéo máu lên.
