Trên hành lang khoa bệnh, thứ ánh sáng có độ sáng gần như đồng đều luôn phủ xuống khiến ranh giới giữa ngày và đêm trở nên mờ nhạt. Ngoài cửa sổ, mùa thay đổi, nhưng một ngày trong phòng bệnh thì lúc nào cũng tương tự. Ở đây, tôi đón buổi sáng của bệnh nhân với vai trò “bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú”, ở bên họ suốt một ngày và rồi khép lại ngày đó.
Thực ra, khi lấy chứng chỉ bác sĩ chuyên khoa Nội cách đây 10 năm, tôi không hề quyết định ngay từ đầu rằng mình sẽ trở thành bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú. Nội khoa có rất nhiều chuyên ngành phân nhánh như tim mạch, hô hấp, thận, tiêu hóa, ung bướu, nhiễm trùng… nhưng tôi muốn điều trị cho nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau hơn là bị “đóng khung” trong một lĩnh vực. Mong muốn được ở bên bệnh nhân lâu hơn một chút, sâu sát hơn một chút dần lớn lên. Tôi nghĩ rằng, so với những cuộc gặp gỡ chớp nhoáng khi mở rồi đóng cánh cửa phòng khám ngoại trú, việc cùng chịu đựng với bệnh nhân gương mặt tái nhợt buổi sáng và ánh mắt mệt mỏi ban đêm mới gần với bản chất của nội khoa hơn.
Phòng khám ngoại trú ở bệnh viện đại học lúc nào cũng đông đúc. Dù phải chờ vài tháng mới đến lượt khám, thời gian khám thực tế cũng chỉ khoảng 3 đến 5 phút. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi đó, bác sĩ phải nghe triệu chứng, chỉ định xét nghiệm và hoàn tất kê đơn. Cảm giác như một chiếc máy bán hàng tự động: nhập thông tin từng bệnh nhân vào là đơn thuốc được in ra.
“Bác sĩ ơi, vì sao tôi lại mắc bệnh này? Điều trị thế nào thì mới khỏi hẳn? Thật sự có thể khỏi được không?”
Mỗi lần nghe những câu hỏi như vậy, tôi thường có cảm giác như bị yêu cầu phải giải thích cả một cuộc đời trong vòng 3 phút. Thay vì trở thành người có thể tuôn ra mọi đáp án trong vài phút, tôi nghĩ mình nên là người chia sẻ thời gian với bệnh nhân và cùng họ chịu đựng quá trình hồi phục. Vì thế, tôi bước vào con đường “bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú”, người ở lại khoa bệnh để sát cánh bên bệnh nhân nội trú.
Tại khoa nội trú, bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú nhìn việc khám chữa bệnh như một “quá trình” dài.
Có bệnh nhân hồi phục êm ả theo đúng phác đồ đã định từ đầu khi mới nhập viện, nhưng cũng có bệnh nhân mà những dấu hiệu tưởng như nhỏ nhặt lại tích tụ và diễn tiến theo hướng không ngờ. Ở bên những bệnh nhân như vậy, chúng tôi theo dõi suốt ngày những dao động rất nhỏ của huyết áp, thân nhiệt, nhịp thở, tình trạng ý thức, rồi điều chỉnh lộ trình và hướng điều trị. Công việc của chúng tôi là chịu trách nhiệm cho “quá trình điều trị” được tạo nên bằng cách nối tiếp vô số khoảnh khắc thay đổi.
Đây là câu chuyện về một bệnh nhân nam 67 tuổi mới nhập viện khoa Nội không lâu trước đây. Ông nhập viện vì viêm phổi nặng, nhưng không sốt, huyết áp và hô hấp cũng ổn định, nên định hướng điều trị ban đầu tương đối đơn giản. Kế hoạch điển hình là dùng kháng sinh, theo dõi độ bão hòa oxy (chỉ số cho biết cơ thể có đủ oxy hay không), và chụp X-quang ngực mỗi ngày để kiểm tra viêm phổi có cải thiện hay không.
Thế nhưng bệnh nhân này không “ngoan ngoãn” đi theo quy trình đó. Sáng hôm sau khi nhập viện, độ bão hòa oxy giảm từ 93% xuống 89% rồi lại lên 93%. Thông thường, mức khoảng 93% được xem là không có vấn đề lớn về tim hay chức năng phổi, nhưng rõ ràng một thay đổi rất nhỏ đã bắt đầu. Không khí trong phòng bệnh trở nên căng thẳng.
Tôi đã ở bên ông ấy suốt cả ngày hôm đó. Tôi phải đánh giá nhanh nhất có thể xem thay đổi nhỏ này sẽ hồi phục trở lại hay sẽ trượt theo hướng xấu. Tôi liên tục kiểm tra thân nhiệt và huyết áp, đồng thời nghe phổi và nhận ra âm thở yếu đi. Khi xem X-quang, tôi thấy có dịch quanh phổi phải.
Nỗi bất an rằng có thể sắp sốt cao ập đến. Dù cấy máu vẫn chưa mọc vi khuẩn, nhưng tình trạng có vẻ đang tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết. Nhiễm khuẩn huyết là tình trạng nhiễm trùng nặng khi vi khuẩn lan theo đường máu và ảnh hưởng toàn thân. Trước hết, tôi đổi sang loại kháng sinh mạnh hơn, có phổ tác dụng rộng hơn.
Quả đúng như vậy, đến chiều bệnh nhân sốt cao và huyết áp đột ngột tụt. Ông rơi vào sốc nhiễm khuẩn. Ý thức vẫn còn tỉnh táo, nhưng da ẩm lạnh và môi tái nhợt. Chúng tôi dùng thuốc vận mạch để nâng huyết áp và tăng nồng độ oxy; huyết áp có vẻ ổn định trở lại, nhưng lần này lại không có nước tiểu. Chỉ cần một ngày không bài tiết nước tiểu đầy đủ cũng có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng đe dọa tính mạng.
Tôi lập tức liên hệ khoa Tim mạch, khoa Nhiễm, khoa Thận và đội Hồi sức tích cực. Tất cả tập trung bên giường bệnh, kiểm tra tình trạng và bàn bạc hướng điều trị. Kết luận là viêm phổi đã dẫn đến sốc nhiễm khuẩn nặng, làm suy chức năng tim và thận, cần phải lọc máu. Bệnh nhân được chuyển vào phòng chăm sóc tích cực và bắt đầu lọc máu cấp cứu. May mắn là vài ngày sau, các chỉ số viêm, chức năng thận, chức năng phổi và chức năng tim đều chuyển sang xu hướng hồi phục.
Nếu sáng hôm đó tôi bỏ lỡ hoặc thờ ơ trước thay đổi nhỏ của độ bão hòa oxy thì sẽ ra sao? Nếu không kịp ứng phó với biến chuyển vi tế đang đổi khác trong dòng chảy của một ngày, bệnh nhân sẽ thế nào? Ngày hôm đó, tôi một lần nữa thấm thía rằng sống với tư cách “chuyên gia chăm sóc bệnh nhân nội trú” được quyết định bởi mật độ của thời gian ta ở bên bệnh nhân.
Bệnh nhân trong bệnh viện được chia lớn thành bệnh nhân ngoại trú (“Outpatient”) và bệnh nhân nội trú (“Inpatient”). Bệnh nhân ngoại trú là những trường hợp nhẹ, dù có bất thường nhất định về sức khỏe vẫn có thể làm xét nghiệm hoặc thủ thuật đơn giản rồi về nhà trong ngày. Ngược lại, bệnh nhân nội trú là những trường hợp do bệnh nặng hoặc chấn thương phải ở lại bệnh viện từ 24 giờ trở lên, cần theo dõi liên tục hoặc điều trị, phẫu thuật và chăm sóc tập trung.
Khi điều trị hai nhóm bệnh nhân này, cách tiếp cận và kiến thức chuyên môn của bác sĩ tất yếu phải khác nhau. Ở các nước phát triển như Mỹ, từ thập niên 1990, lĩnh vực chuyên môn cần thiết để chăm sóc bệnh nhân nội trú đã được định hình với tên gọi “y học nội trú” (“Hospital Medicine”). Còn các bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú ở Hàn Quốc, trong đó có tôi, đến nay mới chỉ vừa bắt đầu những bước đi đầu tiên.
Theo dõi một bệnh nhân có thể đột ngột xấu đi, cùng họ đi qua mọi khoảnh khắc của điều trị, và giải quyết tất cả những việc phát sinh trong quá trình đó: đó chính là lĩnh vực chuyên môn mà bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú phải đảm nhiệm.
Ở khoa bệnh, câu mà tôi nghe bệnh nhân nói thường xuyên nhất là sự hối tiếc và lo lắng.
“Giá như lúc đó tôi đừng cố quá. Giá như tôi đừng trì hoãn mà đi kiểm tra cho đàng hoàng.”
Sự tiếc nuối về thời gian đã qua nhanh chóng nối sang nỗi sợ về tương lai đang đến gần.
“Bây giờ điều trị có tiến triển tốt không? Nếu bệnh nặng hơn thì phải làm sao?”
Trong những khoảnh khắc đau ốm, tâm trí con người không ngừng qua lại giữa quá khứ và tương lai. Nhưng lo lắng hay hối tiếc, sợ hãi hay bất an không thể làm bệnh khỏi. Trái lại, chúng khiến tinh thần kiệt sức trước cả cơ thể. Điều chúng ta có thể làm là thừa nhận nỗi đau của hiện tại, giao phó cơ thể cho quá trình điều trị thực tế và từng bước, từng bước tiến lên một cách bình tĩnh.
“Từ thời điểm này, chúng ta chỉ có thể làm từng bước theo trình tự và theo lẽ tự nhiên; quan trọng nhất là ở mỗi khoảnh khắc đều phải cố gắng hết sức.”
Nhiều lần, khi đồng hành cùng quá trình điều trị của bệnh nhân, tôi cảm nhận bằng cả trái tim rằng chỉ cần xoay chuyển tâm trí sang một hướng khác một chút, từ khoảnh khắc đó cuộc sống lại bắt đầu chuyển động.
Hôm nay tôi lại bước trên hành lang. Có bệnh nhân sẽ đang hồi phục theo đúng quy trình, nhưng cũng có bệnh nhân khác có thể đang bắt đầu một biến đổi nguy hiểm mà mắt thường không thấy. Để không bỏ lỡ những tín hiệu ấy, tôi vẫn ở đây, canh giữ khoa bệnh với danh xưng bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú.
<Ghi chú của biên tập viên>
Bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú ("Hospitalist") là bác sĩ thường trực tại khoa bệnh, chăm sóc bệnh nhân nội trú ở khoảng cách gần nhất. Hệ thống bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú, bắt đầu bằng chương trình thí điểm năm 2016, đã chuyển sang triển khai chính thức vào năm 2021 và năm nay tròn 10 năm. “Nhật ký Hospitalist” là bản ghi lại những khoảnh khắc nhỏ được họ tích lũy từng ngày khi gặp gỡ, điều trị và cho bệnh nhân xuất viện tại khoa bệnh. Từ bệnh nhân và người nhà, các nhân viên y tế khác, cho đến những lời tự bạch của chính bác sĩ chuyên trách điều trị nội trú, loạt bài này mong muốn chia sẻ với độc giả những “câu chuyện đời sống con người” diễn ra trong bệnh viện. Có sự hỗ trợ của Hội Y học Nội trú Hàn Quốc.
