Vào một buổi sáng hè oi ả khi nhiệt độ lên tới 35 độ, trước một nhà ga nhỏ ở tỉnh Tottori, Nhật Bản, những sinh viên mặc áo sơ mi trắng đã tụ tập. Họ là 27 sinh viên của Khoa Y Đại học Tottori và các sinh viên của Đại học Y khoa Jichi. Với gương mặt háo hức hơn là lo lắng, họ bắt đầu chuyến học tập thực địa tại khu phố Iwami-cho. Hoạt động này được tổ chức với mục đích “Để trở thành bác sĩ địa phương tốt, trước hết phải hiểu địa phương”.
Vượt ra khỏi lớp học, học y tế địa phương ngay tại hiện trường
Sau khi đi một vòng quanh khu phố, các sinh viên đến Bệnh viện Iwami, một bệnh viện địa phương. Một bác sĩ đàn anh được phái cử trực tiếp dẫn đi khắp bệnh viện và nhấn mạnh rằng “vai trò của bác sĩ không chỉ là chữa bệnh mà còn là giúp bệnh nhân quay trở lại cuộc sống thường ngày sau khi xuất viện”. Họ đặc biệt ấn tượng khi thấy khu vực được tái hiện lại cấu trúc tatami thường thấy trong các gia đình Nhật Bản ngay trong bệnh viện, giúp bệnh nhân phục hồi làm quen với sinh hoạt hàng ngày.
Sự sôi nổi không hề giảm ngay cả vào buổi chiều, khi cơn buồn ngủ sau bữa trưa có thể ập tới. Đặc biệt khi bác sĩ đàn anh kể lại những trải nghiệm tại bệnh viện, ánh mắt các sinh viên bừng sáng.
“Làm việc tại một bệnh viện nhỏ như thế này có khiến việc học hành hay xây dựng sự nghiệp gặp khó khăn không?”
Trước câu hỏi của một sinh viên, ông trả lời rằng “không cần lo lắng vì thường xuyên có kết nối với bệnh viện đại học và họ tổ chức nhiều buổi gặp gỡ”, đồng thời nói thêm rằng họ cũng học hỏi thông qua các buổi thảo luận chẩn đoán từ xa qua Zoom, phần nào xua tan nỗi lo.
Vào giờ cuối, các sinh viên còn có thời gian để nhìn lại những ấn tượng của mình. Một sinh viên năm thứ 5 của Khoa Y, Đại học Tottori, sau một lúc suy nghĩ, nói rằng “những gì học ở lớp và những gì trải nghiệm tại hiện trường thật sự khác nhau”, “tôi cảm nhận được bầu không khí gần gũi hơn, không phải khoảng cách giữa bệnh nhân và bác sĩ mà giống như giữa gia đình hoặc bạn bè”. Trên nét mặt cậu là niềm háo hức về tương lai với vai trò một bác sĩ.
Sau khi phỏng vấn, chúng tôi còn nghe được những câu chuyện thú vị. Một sinh viên của Đại học Y khoa Jichi kể rằng khi còn học phổ thông cậu không có thành tích cao và bị đánh giá là không thể đỗ y khoa. Tuy nhiên trong buổi phỏng vấn, cậu đã mạnh mẽ thể hiện giấc mơ trở thành bác sĩ từ nhỏ và quyết tâm “phải trở thành bác sĩ nhi tại tỉnh”, nên cuối cùng đã đỗ. Chuyện này cho thấy hệ thống Đại học Y khoa Jichi coi trọng cả “ý chí” và tinh thần sứ mệnh ngang bằng với điểm số.
Bí quyết thu hút bác sĩ địa phương của tỉnh Tottori - Nơi có dân số ít nhất Nhật Bản
Trường hợp trạm y tế Buk-myeon, huyện Ulleung, tỉnh Gyeongsangbuk đang tạm ngưng khám chữa bệnh vì thiếu bác sĩ gần đây cho thấy người dân khó nhận được ngay cả các dịch vụ khám cơ bản như cấp đơn thuốc cảm cúm hay thuốc huyết áp, và phải mất khoảng 1 giờ đi xe buýt để đến cơ sở y tế tại trụ sở huyện hoặc đến một thị trấn (eup) trong huyện để khám. Những tình huống như vậy lặp lại ở nhiều vùng nông thôn Hàn Quốc khi lực lượng bác sĩ dồn về các thành phố lớn khiến các bệnh viện cấp huyện phải đưa một số khoa tạm ngưng hoạt động.
Trường hợp của tỉnh Tottori, với dân số 550.000 người, là đáng chú ý. Tottori là một đơn vị hành chính tương đương “tỉnh” ở Hàn Quốc nhưng dân số của tỉnh này còn ít hơn tổng dân số của Chuncheon và Wonju thuộc tỉnh Gangwon. Thế nhưng số bác sĩ là 1.740 người, tương đương 319 bác sĩ trên 100.000 dân, vượt xa mức trung bình toàn quốc của Nhật Bản (262 người). Ở những vùng quê hẻo lánh, Tottori thuộc nhóm có mật độ bác sĩ cao nhất Nhật Bản và số bác sĩ ở độ tuổi 20 đang tăng lên.
Bệnh viện Hino ở thị trấn Hino, tỉnh Tottori, là một bệnh viện tổng hợp quy mô 99 giường nằm ở một vùng nông thôn chỉ có khoảng 10.000 dân. Nếu không có bệnh viện Hino, người dân sẽ phải lái xe khoảng 40 phút để đến thành phố Yonago.
Ngày 20-08, khi chúng tôi bước vào cổng bệnh viện Hino thì đã là lúc khám buổi chiều kết thúc nhưng phòng chờ và hành lang vẫn có nhiều bệnh nhân ra vào. Không gian chật hẹp nơi bệnh nhân và nhân viên y tế đi sát nhau khiến danh xưng “Hippocrates của địa phương” trở nên rõ rệt hơn.
Giám đốc Koda Masahiko của Bệnh viện Hino bảo vệ y tế địa phương với suy nghĩ “nếu không có thì phải tạo ra”. Khi số bệnh nhi giảm và khó tuyển bác sĩ chuyên khoa nhi, ba làng lân cận đã chia sẻ chi phí để cùng thuê một bác sĩ, đó là một ví dụ tiêu biểu. Nhờ hệ thống mà bác sĩ được cử từ bệnh viện đại học đảm nhận trách nhiệm không chỉ khám chữa mà còn tiêm chủng và kiểm tra sức khỏe cho trẻ nhỏ, các bậc phụ huynh trong vùng có thể yên tâm nuôi con.
Ông Koda nói với nụ cười e thẹn: “Nhu cầu của địa phương là phải có nơi có thể gửi/trông trẻ, nên chúng tôi không thể phớt lờ. Chúng tôi đã yêu cầu trường đại học cử bác sĩ, và cuối cùng tạo ra cấu trúc để ít nhất mỗi ngày có một bác sĩ nhi bảo vệ khu vực. Đây là một trường hợp hiếm thấy ngay cả ở Nhật Bản”.
Bệnh viện Hino không chỉ chăm sóc người dân địa phương mà còn chịu trách nhiệm đào tạo và nuôi dưỡng bác sĩ địa phương. Khoa Y Đại học Tottori có mở chương trình giảng dạy về y tế địa phương. Khi lên năm 5 và năm 6, sinh viên đảm nhiệm khám ngoại trú, chăm sóc khoa nội trú và giáo dục sức khỏe tại Bệnh viện Hino. Trong quá trình được đào tạo tại bệnh viện địa phương, sinh viên không chỉ học kiến thức y khoa mà còn học cách nhìn nhận cộng đồng cùng với bệnh nhân.
Những bệnh viện địa phương như Bệnh viện Hino được duy trì là nhờ sự hỗ trợ vững chắc từ các trường y địa phương và cơ quan hành chính. Tại Đại học Tottori và 21 chuyên khoa của các bệnh viện đại học lân cận, các bác sĩ chuyên khoa được cử định kỳ để khám chuyên môn. Chính quyền tỉnh hỗ trợ bằng chương trình học bổng và cử nhân lực để không để bệnh viện rơi vào tình trạng thiếu bác sĩ.
Tại Sở tỉnh Tottori, ông Tabuchi Atsushi, phụ trách chính sách y tế, cho biết: “Vai trò của chương trình học bổng rất lớn trong việc tăng số bác sĩ trẻ làm việc tại địa phương”.
Hiện nay ở Nhật Bản có hai hệ chính nhằm đào tạo nhân lực y tế cho vùng nông thôn. Một là hệ thống Đại học Y khoa Jichi, được các chính quyền địa phương thành lập từ năm 1972 với sự hợp tác của 47 tỉnh thành trên toàn quốc. Mỗi tỉnh hàng năm tuyển 2–3 người, hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí, và yêu cầu làm việc tại các khu vực thiếu thốn y tế trong 9 năm sau khi tốt nghiệp.
Loại thứ hai là tuyển chọn đặc biệt cho y tế địa phương được giới thiệu từ năm 2008. Một phần chỉ tiêu tuyển sinh các trường y được dành cho sinh viên có xuất thân từ địa phương, cấp học bổng và yêu cầu họ làm việc tại vùng đó trong một thời gian nhất định sau khi tốt nghiệp.
Tỉnh Tottori cho sinh viên được chọn từ địa phương vay 100.000–150.000 yên mỗi tháng (khoảng 940.000–1.410.000 won) và yêu cầu họ làm việc tại các bệnh viện trong tỉnh một thời gian nhất định sau khi tốt nghiệp. Hệ thống này giúp đảm bảo nhân lực bệnh viện trong thời gian cam kết. Bên cạnh đó, tỉnh cũng vận hành một chương trình học bổng độc lập mang tên “Chương trình tuyển chọn đào tạo đặc biệt” mà các tỉnh khác không có.
Ông Tabuchi cho biết: “Các tỉnh khác thường bố trí sinh viên hưởng học bổng nghĩa vụ vùng vào các bệnh viện gần thành phố và chỉ đưa những bác sĩ tốt nghiệp từ Đại học Y khoa Jichi tới các vùng sâu vùng xa, nhưng Tottori có Chương trình tuyển chọn đào tạo đặc biệt để họ làm việc cùng nhau ở khu vực trung gian và hẻo lánh. Vì họ là nhân viên của chính quyền tỉnh nên nhận lương ổn định, nên tỉ lệ rời bỏ nghề thấp hơn các nơi khác”.
Không chỉ có học bổng. Tỉnh còn vận hành nhiều chương trình nhằm giúp bác sĩ trẻ cảm thấy có giá trị trong y tế địa phương và duy trì tinh thần đoàn kết. Điển hình là “Hội thảo Torinos” do Trung tâm Hỗ trợ Y tế Địa phương tỉnh Tottori và Khoa Y Đại học Tottori phối hợp thực hiện.
(Tiếp tục ở phần 4-2)
⋅ Phiên dịch phỏng vấn và hỗ trợ tác nghiệp: phiên dịch Jo In-suk
Tác phẩm này được hỗ trợ bởi Quỹ Phát triển Báo chí được hình thành từ phí quảng cáo chính phủ.
