Trong các đợt khám sức khỏe định kỳ, kết luận gan nhiễm mỡ xuất hiện khá thường xuyên. Tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan, vì vậy việc sàng lọc sớm nhóm nguy cơ cao có ý nghĩa then chốt. Một nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc cho biết họ đã tìm ra cách nhận diện nhóm nguy cơ này chỉ bằng siêu âm bụng.
Nghiên cứu do Giáo sư Lee Jae-joon (Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Eunpyeong St. Mary, Đại học Công giáo) và Giáo sư Lee Soon-gyu (Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Incheon St. Mary) dẫn dắt. Ngày 24/08, nhóm nghiên cứu cho biết siêu âm đàn hồi sóng biến dạng (SWE) tích hợp trên máy siêu âm bụng có thể dự đoán nguy cơ ung thư gan và biến chứng bệnh gan ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ, với mức độ tương đương xét nghiệm đánh giá xơ hóa gan hiện hành (VCTE). Kết quả đã được đăng trực tuyến trên “Hepatology”, tạp chí học thuật của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ, được xem là một trong những ấn phẩm uy tín hàng đầu thế giới trong lĩnh vực bệnh gan.
Liệu siêu âm bụng có thể thay thế xét nghiệm đo độ xơ hóa gan phiền phức?
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) là tình trạng mỡ tích tụ trong gan. Nếu không được kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành xơ hóa gan hoặc xơ gan, dẫn tới ung thư gan hoặc suy giảm chức năng gan; vì vậy cần sàng lọc trước nhóm nguy cơ cao.
Hiện nay, hướng dẫn điều trị khuyến nghị trước hết kiểm tra chỉ số xơ hóa gan FIB-4 (Fibrosis-4 index), được tính dựa trên tuổi và các chỉ số xét nghiệm máu; sau đó chỉ thực hiện phương pháp đo đàn hồi thoáng qua có kiểm soát rung (VCTE) để đo độ cứng của gan cho những bệnh nhân cần thiết. Tuy nhiên, để làm VCTE cần có thiết bị riêng mang tên FibroScan.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu tập trung vào máy siêu âm bụng vốn đã được sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng hằng ngày. SWE có thể đo độ cứng gan ngay trong quá trình siêu âm bụng. Dù có thể kiểm tra ngay trong cùng quy trình mà không cần thiết bị riêng, nhưng trước đây độ chính xác của SWE trong dự đoán nguy cơ thực sự phát sinh ung thư gan và biến chứng bệnh gan vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Theo dõi 2.817 người trong 6.004 người/năm
Nhóm nghiên cứu phân tích 2.817 bệnh nhân MASLD đã được thực hiện cả SWE và VCTE trong cùng một ngày tại Bệnh viện Eunpyeong St. Mary và Bệnh viện Incheon St. Mary giai đoạn 2019-2025. Các bệnh nhân được phân loại thành nhóm nguy cơ thấp, nguy cơ trung bình và nguy cơ cao theo tiêu chí đánh giá nguy cơ của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA) và Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu (EASL).
Tổng thời gian theo dõi là 6.004 người/năm, thời gian theo dõi trung vị khoảng 20 tháng. Trong giai đoạn này ghi nhận tổng cộng 53 trường hợp bệnh gan, gồm 29 ca ung thư gan và 24 ca biến chứng liên quan suy giảm chức năng gan như cổ trướng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch và bệnh não gan.
Chỉ siêu âm bụng cũng đã đủ
Trong phân loại của AGA áp dụng SWE, nguy cơ phát sinh biến chứng liên quan gan ở nhóm nguy cơ trung bình và nhóm nguy cơ cao lần lượt cao hơn 7,6 lần và 9,86 lần so với nhóm nguy cơ thấp. Ở phân loại của EASL, mức nguy cơ càng cao thì nguy cơ phát sinh biến chứng càng tăng rõ rệt.
Nhóm nghiên cứu so sánh năng lực dự đoán dài hạn của hai phương pháp bằng chỉ số AUC. AUC càng gần 1 thì khả năng dự đoán càng cao. Kết quả cho thấy theo tiêu chí AGA, SWE đạt 0,770 còn VCTE đạt 0,775. Theo tiêu chí EASL, hai giá trị lần lượt là 0,804 và 0,805; không có khác biệt có ý nghĩa giữa hai xét nghiệm. Tỷ lệ phân loại bệnh nhân vào cùng một nhóm nguy cơ cũng ở mức cao: 93,6% theo tiêu chí AGA và 95,3% theo tiêu chí EASL.
Giáo sư Lee Jae-joon nói: “Gan nhiễm mỡ rất phổ biến, nhưng không phải mọi bệnh nhân đều tiến triển thành bệnh gan nặng, vì vậy việc sàng lọc sớm những bệnh nhân thực sự nguy hiểm là rất quan trọng”. Ông giải thích thêm: “Nghiên cứu này xác nhận rằng nếu kết hợp SWE có thể thực hiện trong lúc siêu âm bụng với FIB-4, chúng ta có thể giảm gánh nặng phải làm thêm xét nghiệm riêng mà vẫn sàng lọc hiệu quả bệnh nhân nguy cơ cao”.
Giáo sư Lee Soon-gyu cho biết: “Kết quả lần này không khẳng định sự tương đương hoàn toàn hay khả năng thay thế lẫn nhau giữa SWE và VCTE, nhưng có ý nghĩa ở chỗ đã xác nhận tính hiệu quả lâm sàng của đánh giá nguy cơ dựa trên SWE thông qua dữ liệu quy mô lớn”. Ông nói thêm: “Nếu trong tương lai tinh chỉnh tiêu chuẩn xét nghiệm bằng các nghiên cứu tiến cứu, đa trung tâm, kết quả có thể góp phần nâng cao khả năng tiếp cận đánh giá nguy cơ và hiệu quả điều trị cho bệnh nhân gan nhiễm mỡ”.
Nếu khi khám sức khỏe định kỳ bạn được ghi nhận dấu hiệu gan nhiễm mỡ, bạn có thể hỏi nhân viên y tế xem trong lần siêu âm bụng có thể đo thêm SWE hay không.
Giáo sư Lee Jae-joon hồi tháng 6 vừa qua đã nhận “Best Presentation Award” tại “The Korean Association for the Study of the Liver International Meeting (The Liver Week 2026)”. Đây là năm thứ hai liên tiếp ông được trao giải. Năm ngoái, ông cũng được chọn vào Top 3 “2025 Best Abstract Award” tại Hội nghị học thuật chuyên gia ung thư gan châu Á - Thái Bình Dương (APPLE). Giáo sư Lee Soon-gyu cũng giành “Young Investigator Award” tại cùng hội nghị. Cả hai đã được ghi nhận năng lực nghiên cứu trên các diễn đàn học thuật trong và ngoài nước.
