Жүжигчин Хан Го Ын (51) сүүлийн үед идэх дуртай салатныхаа амтлагчийг танилцуулжээ.
Хан Го Ын саяхан өөрийн YouTube сувагт дэлгүүрийн тахианы цээж махтай салатыг амсаж үзэхийн өмнө «Салатны илчлэгийн 90% нь амтлагчаас бүрддэг. Гэхдээ амтлагч нь амттай байж л иднэ шүү дээ, үүнийг яаж зүгээр нь идэх вэ» гэж хэлэв.
Түүний санал болгосон амтлагч нь гүргэмийн үрийн тосонд гич, зөгийн бал, нимбэгний шүүс хольж хийдэг. Хан Го Ын «Ийм алтан шаргал өнгөтэй өөр тос байхгүй. Тос нь хөнгөн, самрын таатай үнэр ч ханхална. Цай ууж байгаа мэт цэцгийн үнэр нь үнэхээр гайхалтай» гээд «Сүүлийн үед үүгээр салатны амтлагч хийж идэж байгаа» гэж ярив. Мөн гүргэмийн үрийн тосонд оливын тосноос илүү ясанд тустай олеиний хүчил агуулагддаг, цэвэршилтийн насны эмэгтэйчүүдэд хэрэгтэй эстроген болон исэлдэлтийн эсрэг бодис ч байдаг гэж тайлбарлав.
174 см өндөртэй Хан Го Ын 30 гаруй жилийн турш 52 кг жинтэй, туранхай галбираа хадгалж ирсэн гэдгээрээ танигдсан. Түүний танилцуулсан гүргэмийн үрийн тосны шим тэжээлийн давуу тал болон салатны амтлагчийг эрүүл аргаар хэрэглэх талаар авч үзье.
Гүргэмийн үрийн тосонд оливын тосноос илүү олеиний хүчил бий юу? Сортоосоо хамаарна
Гүргэмийн үрийн тос нь гүргэмийн үрээс шахаж гаргадаг, ханаагүй тосны хүчлээр баялаг ургамлын тос юм. Гол тосны хүчлийн найрлагаар нь линолийн хүчил ихтэй ердийн төрөл, олеиний хүчил ихтэй «олеиний хүчил өндөртэй төрөл» гэж ангилдаг. Линолийн хүчил нь омега-6 бүлгийн олон ханаагүй тосны хүчил бөгөөд бие махбод өөрөө үүсгэж чаддаггүй тул хоол хүнсээр авах шаардлагатай тосны хүчил юм. Харин олеиний хүчил нь оливын тосонд ч ихээр агуулагддаг нэг ханаагүй тосны хүчил юм.
Олон улсын хүнсний стандартын комисс (Codex)-оос тогтоосон тосны хүчлийн найрлагын хүрээгээр олеиний хүчил ердийн гүргэмийн үрийн тосны нийт тосны хүчлийн ойролцоогоор 8–21%, олеиний хүчил өндөртэй төрлийнх нь ойролцоогоор 70–84%-ийг эзэлдэг. Оливын тосных ойролцоогоор 55–83% байдаг. Олеиний хүчил өндөртэй гүргэмийн үрийн тосонд зарим оливын тосноос илүү олеиний хүчил агуулагдаж болох ч зөвхөн энэ үзүүлэлтээр аль тосыг эрүүл мэндэд илүү тустайг дүгнэхэд хэцүү.
Олеиний болон линолийн хүчлийг ханасан өөх тосны оронд хэрэглэвэл хоёулаа LDL холестерины түвшнийг хянах, зүрх судасны эрүүл мэндэд тустай байж болно. Линолийн хүчил нь эсийн үйл ажиллагаа, арьсны хамгаалах давхаргыг хадгалахад хэрэгтэй, харин олеиний хүчил исэлдэхэд харьцангуй тэсвэртэй тул агууламжаар нь аль нь давууг тогтоохын оронд хоол хийх зориулалтдаа тохируулан сонгох нь зүйтэй. Гэхдээ аль ч төрлийн тос ясыг бэхжүүлдэг эсвэл яс сийрэгжихээс сэргийлдэг гэж баттай хэлэх нотолгоо хангалтгүй.
Исэлдэлтийн эсрэг үйлчилгээтэй Е витаминаар баялаг, гүргэмийн үрийн найрлагыг ч судалж байна
Гүргэмийн үрийн тос нь исэлдэлтийн эсрэг үйлчилгээтэй Е витамины сайн эх үүсвэр юм. АНУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн (NIH) мэдээллээр гүргэмийн үрийн тосны нэг хоолны халбагад ойролцоогоор 4.6 мг Е витамин агуулагддаг. Е витамин нь эсийг исэлдэлтийн улмаас гэмтэхээс хамгаалж, дархлааны хэвийн үйл ажиллагааг хадгалахад хэрэгтэй. Гүргэмийн үрийн тосыг зохистой хэмжээгээр хэрэглэвэл хоолны амтыг нэмэхийн зэрэгцээ Е витамин авч болно.
Гүргэмийн үрэнд агуулагдах лигнан зэрэг ургамлын гаралтай бодисыг мөн судалж байна. Эдгээрийн зарим нь эмэгтэй хүний даавартай төстэй үйлчлэл үзүүлж болзошгүй тул «ургамлын эстроген» гэж нэрлэдэг. Цэвэршсэн 40 эмэгтэйд гүргэмийн үрийн ханд агуулсан мөхлөгт цайг зургаан сарын турш уулгасан жижиг хэмжээний судалгаагаар исэлдэлтийн эсрэг үйлчлэл болон ясны бодисын солилцооны зарим үзүүлэлтэд өөрчлөлт ажиглагдсан нь ясны эрүүл мэндэд тустай байж болох эсэхийг судлах үндэслэл болжээ.
Гэхдээ уг судалгаанд тосыг нь ялгаж авсан үрийн хандыг хэрэглэсэн тул хүнсэнд хэрэглэдэг гүргэмийн үрийн тосноос ижил үр дүн хүлээж болох эсэхийг цаашид судлах шаардлагатай. Одоогоор гүргэмийн үрийн тосыг эстрогенийг нөхөх, цэвэршилтийн шинж тэмдгийг намдаах зорилгоор бус, ханаагүй тосны хүчил болон Е витамин авах хүнсний бүтээгдэхүүн болгон хэрэглэх нь зохистой.
Амтлагч дахь тос, зөгийн балны хэмжээ чухал, нимбэгний шүүс, чихэр нэмээгүй тараг ч хэрэглэж болно
Гүргэмийн үрийн тосонд гич, нимбэгний шүүс, зөгийн бал хольсноор тосны зөөлөн амт дээр гичийн хурц амт, нимбэгний исгэлэн, зөгийн балны чихэрлэг нэмэгдэж, салатыг амттай идэж болно. Гэхдээ гүргэмийн үрийн тосны 1 г өөх тос ойролцоогоор 9 ккал илчлэг өгдөг тул ердөө 10 г нэмэхэд ойролцоогоор 90 ккал болно. Амтлагчид зөгийн бал хийвэл мөн нэмсэн сахарын хэрэглээнд тооцогдоно. «Эрүүл тос», «байгалийн гаралтай амттан» гэж ихээр нэмэх нь жингээ барихад тустай биш тул бага багаар хийж, амтыг нь үзэх хэрэгтэй. Өтгөн, зөөлөн амт хүсвэл чихэр нэмээгүй, тослог багатай энгийн тараг хэрэглэж, цуу, хар перец, жижиглэсэн сармис, амтлагч ургамлаар амтыг нь баяжуулж болно. Гичийн сахар, натрийн агууламжийг ч шалгах хэрэгтэй.
Амтлагчаас дутахгүйгээр салатны орц найрлага ч чухал. Ногоон дээр дүпү, шош, арьсыг нь авсан тахианы мах зэрэг уурагтай хүнс нэмбэл нэг удаагийн хоолны шим тэжээлийг тэнцвэржүүлэхэд дөхөм. Гахайн утсан мах, шарсан нэмэлт орц эсвэл бяслаг ихээр нэмбэл илчлэг, ханасан өөх тос, натрийн хэрэглээ өсөж болзошгүй. Ханаагүй тосоор баялаг самар ч илчлэг өндөртэй тул бага хэмжээгээр нэмэх нь зүйтэй. Амтлагчийг тусад нь авч хэмжээг нь тохируулахын зэрэгцээ нэмэлт орцын төрөл, хэмжээг анхаарвал эрүүл мэндээ хамгаалж, жингээ барихад тустай.
