“Cái đó là gì nhỉ, vàng vàng tròn tròn…”: Khi bạn không nhớ nổi cả tên bánh madeleine

“Cho tôi bớt đá trong ly oat latte… rồi thêm cái đó nữa. Cái đó là gì nhỉ, vàng vàng tròn tròn…”. Đây là một cảnh trong phim ngắn “Youngsikxty”.

Từ một ngày nào đó, ở quán cà phê, anh không thể lập tức nhớ ra từ “madeleine” - món tráng miệng vốn vẫn gọi như thường lệ. Anh lại đặt mua thêm một chiếc LP dù ở nhà đã có, và quên mất mình đã cho muối vào nồi canh vẫn hay nấu nên nêm nếm cũng không chuẩn như trước. Có ngày không mang xe, anh lại đảo mắt tìm chiếc xe của mình trong bãi đỗ xe tầng hầm của tòa nhà.

Anh hỏi người vợ đã tiêm insulin vì bệnh tiểu đường suốt 3 tháng như thế này.

“Em làm gì đấy, em đau ở đâu à?”

Những thay đổi ấy tìm đến Youngsik, người đàn ông ngoài 60 tuổi - nhân vật chính của bộ phim. Nhưng đó cũng là những tình huống không hề xa lạ. Đặc biệt, với người đang trải qua suy giảm nhận thức nhẹ hoặc sa sút trí tuệ giai đoạn sớm, cùng gia đình họ, cảm giác ấy càng rõ.

Câu chuyện của Youngsik, đúng như phụ đề của phim, là “câu chuyện về tương lai của tất cả mọi người - tương lai mà rồi ai cũng sẽ phải đối mặt”.

“Youngsikxty”, do SK Chemicals và JTBC đồng lên ý tưởng, với sự tham gia sản xuất của Hội Sa sút trí tuệ Hàn Quốc, là phim ngắn dài 15 phút lấy bối cảnh Seoul trong tương lai gần năm 2056. Phim khắc họa quá trình những thay đổi về chức năng nhận thức dần xuất hiện ở Youngsik - một người đàn ông ngoài 60 tuổi theo đuổi cảm hứng retro. Đạo diễn Yong-i đảm nhiệm phần dàn dựng; hai diễn viên Kwon Hae-hyo và Jo Yoon-hee - vợ chồng ngoài đời thực - đóng vai chính.

Trước Ngày Chiến thắng chứng sa sút trí tuệ (21/09), SK Chemicals và JTBC ngày 16/09 tổ chức buổi chiếu đặc biệt “Youngsikxty” và giao lưu với khán giả (GV) tại Megabox COEX, Seoul, đồng thời lần đầu giới thiệu bộ phim với báo chí. Sự kiện có sự tham dự của các thành viên chủ chốt của đoàn phim, gồm đạo diễn và diễn viên, cùng bà Lee Sung-hee - Chủ tịch Hiệp hội Gia đình người sa sút trí tuệ, đại diện Hội Sa sút trí tuệ Hàn Quốc, cũng như bệnh nhân sa sút trí tuệ và người nhà.

Đoàn phim cho biết: “Chúng tôi lên kế hoạch cho tác phẩm nhằm soi chiếu ‘sa sút trí tuệ’ - một trong những vấn đề sức khỏe mà bất kỳ ai rồi cũng có thể đối mặt - thông qua hình ảnh 30 năm sau; qua đó nâng cao sự quan tâm của công chúng đối với sa sút trí tuệ, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của quản lý sớm”.

“Đừng coi đó chỉ là lão hóa”: Phát hiện và quản lý sớm giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ

Những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày mà Youngsik trải qua trong phim là các triệu chứng có thể xuất hiện ở suy giảm nhận thức nhẹ và sa sút trí tuệ giai đoạn sớm. Đặc biệt, cảnh Youngsik không nhớ nổi tên con trai, hoặc quên việc vợ đang điều trị bệnh tiểu đường, là những trường hợp có thể gặp ở giai đoạn sa sút trí tuệ sớm, vượt qua mức suy giảm nhận thức nhẹ. Cảnh anh không còn nêm nếm món ăn chuẩn như trước cũng gợi ý khả năng bất thường chức năng nhận thức thông qua thay đổi cảm giác như khứu giác hoặc vị giác.

Giáo sư Kim Hee-jin, chuyên khoa Thần kinh tại Đại học Hanyang (Giám đốc truyền thông Hội Sa sút trí tuệ Hàn Quốc), người tham gia thẩm định y khoa cho bộ phim, nói: “Nếu như Youngsik trong phim, những thay đổi về trí nhớ hay hành vi khác thường so với bình thường lặp đi lặp lại hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, thì đừng xem đó đơn thuần là lão hóa; cần trao đổi với nhân viên y tế để kiểm tra tình trạng hiện tại”.

Sa sút trí tuệ, khi đã tiến triển sau khởi phát, rất khó phục hồi hoàn toàn chức năng nhận thức như trước, vì vậy phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ là điều quan trọng. Ủy ban Sa sút trí tuệ của tạp chí học thuật quốc tế “The Lancet” năm 2024 đã nêu 14 yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh trong suốt vòng đời, gồm giáo dục, suy giảm thính lực, tăng huyết áp, hút thuốc, béo phì, trầm cảm, thiếu hoạt động thể chất, bệnh tiểu đường… Ủy ban phân tích rằng nếu quản lý các yếu tố nguy cơ này, khoảng 45% ca sa sút trí tuệ phát sinh trong toàn bộ quần thể dân số có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm thời điểm khởi phát. 

Giáo sư Kim cho biết: “Thực tế, một bệnh nhân nữ là nhà điêu khắc mà tôi đang điều trị được chẩn đoán bệnh Alzheimer năm 2014, nhưng nhờ phát hiện sớm và quản lý đều đặn, đến nay đã hơn 10 năm trôi qua mà vẫn chưa tiến triển thành sa sút trí tuệ”; đồng thời giải thích: “Chừng đó cho thấy, nếu chủ động nhận biết tình trạng của mình và tích cực điều trị, quản lý, điều đó có thể giúp duy trì cuộc sống độc lập và lòng tự trọng trong thời gian dài”.

Việc người thân gần gũi nhận ra thay đổi và quan tâm cũng rất quan trọng. Phim “Youngsikxty” thông qua người vợ của Youngsik cho thấy cách ứng xử với một thành viên gia đình đang trải qua suy giảm chức năng nhận thức. Người vợ sử dụng một tác nhân AI để hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày của chồng, và ngay cả khi đối diện với những thay đổi của chồng, cô cũng tinh tế để anh không cảm thấy ngượng ngùng. Phim kết thúc bằng cảnh Youngsik quyết định cùng vợ đến bệnh viện.

Trong khi đó, theo Hội Sa sút trí tuệ Hàn Quốc, người cao tuổi tự cảm thấy “trí nhớ không còn như trước” nhưng kết quả kiểm tra nhận thức khách quan vẫn trong phạm vi bình thường - tức có “suy giảm nhận thức chủ quan” - được cho là có nguy cơ tiến triển thành sa sút trí tuệ trong tương lai cao hơn so với người cao tuổi không có tình trạng này. Vì vậy, hội khuyến nghị theo dõi định kỳ mỗi 1-2 năm để kiểm tra xem chức năng nhận thức có thay đổi hay không.