Tuổi thọ kỳ vọng tại các quốc gia châu Á nhìn chung tăng lên, nhưng động lực đứng sau xu hướng này khác nhau rõ rệt giữa các khu vực, theo một nghiên cứu công bố ngày 23 (giờ Hàn Quốc) trên tạp chí học thuật quốc tế “Nature”. Nghiên cứu cho thấy ở nhóm châu Á–Thái Bình Dương thu nhập cao như Hàn Quốc và Nhật Bản, việc giảm tử vong do bệnh tim mạch là yếu tố chi phối; trong khi tại Nam Á và Đông Nam Á, mức giảm tử vong do bệnh tiêu chảy và bệnh lao đóng vai trò lớn nhất trong việc kéo dài tuổi thọ.
Nhóm hợp tác nghiên cứu quốc tế GBD 2023 Asia Life Expectancy Collaborators, với sự tham gia của Giáo sư Yeon Dong-geon (Đại học Kyung Hee), Giáo sư Kang Ji-seung (Đại học Korea) cùng các cộng sự, đã sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD 2023) để phân tích tuổi thọ kỳ vọng, tỷ lệ tử vong theo nguyên nhân, các yếu tố nguy cơ… của 34 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á trong giai đoạn 1990–2023.
Kết quả cho thấy tuổi thọ kỳ vọng tăng ở tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ được khảo sát. Tuy nhiên, tốc độ tăng và các yếu tố thúc đẩy tuổi thọ kỳ vọng đi lên khác nhau tùy khu vực.
Mức tăng tuổi thọ kỳ vọng trung bình hằng năm lớn nhất ở Nam Á (Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Nepal, Bhutan), và nhỏ nhất ở nhóm châu Á–Thái Bình Dương thu nhập cao (Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Brunei).
Nhóm nghiên cứu phân tích các nguyên nhân làm tuổi thọ kỳ vọng tăng theo tiêu chí phân loại khu vực của GBD. Kết quả cho thấy tại các khu vực thuộc nhóm Trung Á như Kazakhstan, Mông Cổ, Uzbekistan; các quốc gia Đông Á như Trung Quốc, Triều Tiên, Đài Loan; và nhóm châu Á–Thái Bình Dương thu nhập cao như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Brunei, việc giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch là yếu tố lớn nhất thúc đẩy tuổi thọ kỳ vọng tăng.
Ở chiều ngược lại, tại Nam Á như Ấn Độ, Pakistan, Nepal, Bangladesh và tại Đông Nam Á như Indonesia, Thái Lan, Việt Nam, Myanmar, Philippines, mức giảm tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy và bệnh lao được xác định là đóng góp lớn nhất vào việc kéo dài tuổi thọ kỳ vọng.
Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 được nêu là yếu tố kìm hãm đà tăng này. Nghiên cứu cho thấy trong giai đoạn 2019–2023, tuổi thọ kỳ vọng đã giảm ở nhiều khu vực châu Á; riêng trong năm đầu của đại dịch, tuổi thọ kỳ vọng giảm gần khoảng 2 năm.
Bình luận về kết quả nghiên cứu, Giáo sư Lee Sang-yeol, Khoa Nội tiết–Chuyển hóa và Trung tâm Y tế số, Trường Y Đại học Kyung Hee, nói: “Khác với các khu vực thu nhập thấp và trung bình, nơi tuổi thọ tăng nhờ kiểm soát bệnh truyền nhiễm, tại các khu vực thu nhập cao như Hàn Quốc, việc giảm tử vong do bệnh tim mạch đã dẫn dắt mức tăng” và “giờ đây, bên cạnh tăng huyết áp và hút thuốc, các nguy cơ chuyển hóa như đường huyết lúc đói cao đang nổi lên như một gánh nặng mới”.
Ông Lee nói thêm: “Đặc biệt, Hàn Quốc đã đạt mức tuổi thọ kỳ vọng thuộc nhóm cao nhất thế giới nhưng mức tăng hằng năm lại nằm trong nhóm nhỏ nhất” và “nghiên cứu này gợi ý rằng việc kéo dài tuổi thọ thêm nữa không phụ thuộc vào bệnh truyền nhiễm, mà phụ thuộc vào quản lý các bệnh chuyển hóa và mạn tính như đái tháo đường hoặc béo phì, cũng như các vấn đề sức khỏe tinh thần mà tự tử là đại diện”.
Giáo sư Kang Ji-seung, Khoa Khoa học hội tụ Y tế–Môi trường, Đại học Korea, tác giả chính của bài báo, nhấn mạnh: “Vì nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ làm thay đổi tuổi thọ kỳ vọng khác nhau giữa các quốc gia và khu vực, cần cách tiếp cận ‘phổ quát có tỷ lệ (proportional universalism)’—điều chỉnh cường độ can thiệp theo nhu cầu từng khu vực—thay vì áp dụng cùng một chính sách cho mọi nơi”.
Giáo sư Kang khuyến nghị: “Với các quốc gia thu nhập thấp có hạ tầng y tế yếu, việc cung ứng thuốc thiết yếu và mở rộng các chương trình vệ sinh–tiêm chủng là cấp bách; còn tại các quốc gia thu nhập cao như Hàn Quốc và các khu vực nơi bệnh mạn tính tăng vọt, cần thúc đẩy các chính sách y tế dự phòng theo hướng ‘đo ni đóng giày’ như quản lý tăng huyết áp, chiến dịch bỏ thuốc lá, cải thiện chất lượng không khí… thì mới có thể nâng đồng đều số năm sống khỏe của toàn châu Á”.
