Có những người cứ đến giai đoạn giao mùa là đặc biệt khổ sở vì cảm lạnh. Cảm lạnh xảy ra do nhiễm virus, nhưng tùy theo thói quen sinh hoạt hằng ngày và tình trạng cơ thể, nguy cơ nhiễm hoặc mức độ triệu chứng có thể khác nhau. Với những người thường xuyên bị cảm lạnh, bài viết điểm lại các thói quen sinh hoạt và đặc điểm thể chất cần tự kiểm tra.
◆ Căng thẳng kéo dài
Căng thẳng kéo dài có thể làm suy giảm phản ứng miễn dịch của cơ thể. Khi tình trạng căng thẳng duy trì do áp lực công việc, thiếu ngủ, lao động việc nhà… quá trình tiết và điều hòa hormone stress có thể thay đổi, kéo theo biến động về chức năng miễn dịch.
Đặc biệt, stress mạn tính có thể tác động tiêu cực đến năng lực phòng vệ của cơ thể trước nhiễm virus. Nếu đang bị cảm lạnh nhưng không nghỉ ngơi đầy đủ, lại tiếp tục căng thẳng, quá trình hồi phục có thể chậm lại. Vì vậy, cần bảo đảm nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc, đồng thời giải tỏa căng thẳng bằng vận động nhẹ hoặc các hoạt động theo sở thích.
◆ Cân nặng quá cao
Khi cân nặng tăng quá mức, không chỉ chức năng chuyển hóa mà cả hệ miễn dịch cũng có thể bị ảnh hưởng. Đặc biệt, trong tình trạng béo phì, phản ứng viêm trong cơ thể tăng lên và chức năng của các tế bào miễn dịch cũng có thể xuất hiện thay đổi. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng ứng phó với nhiễm trùng và quá trình hồi phục sau nhiễm.
Trên thực tế, ở một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cúm nặng và COVID-19, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng. Duy trì cân nặng phù hợp thông qua chế độ ăn lành mạnh và hoạt động thể chất đều đặn là điều nên làm.
◆ Không uống đủ nước
Khi nạp không đủ nước, niêm mạc ở miệng, mũi và họng có thể bị khô, gây khó chịu. Niêm mạc mũi đảm nhiệm chức năng phòng vệ bằng cách lọc dị vật và mầm bệnh từ bên ngoài thông qua chất nhầy và chuyển động của lông chuyển. Nếu cơ thể thiếu nước khiến niêm mạc bị khô, các chức năng này có thể khó được duy trì trơn tru.
Điều quan trọng là hình thành thói quen uống đủ nước trong ngày để phòng mất nước. Lượng nước cần thiết thay đổi tùy theo nhiệt độ, mức độ hoạt động, bữa ăn và tình trạng sức khỏe… Nên ưu tiên uống nước lọc, có thể dùng thêm trà không đường; đồng thời hạn chế uống quá nhiều đồ uống chứa caffeine.
◆ Ăn nhiều đồ ngọt
Thói quen quá thường xuyên dùng đồ uống, bánh kẹo, bánh kem… chứa nhiều đường có thể không có lợi cho sức khỏe miễn dịch. Nạp đường quá mức có thể dẫn đến tăng cân và vấn đề kiểm soát đường huyết, về lâu dài cũng có thể tạo gánh nặng cho sức khỏe chuyển hóa.
Khi đường huyết duy trì ở mức cao kéo dài, chức năng của tế bào miễn dịch suy giảm và khả năng dễ bị nhiễm trùng cũng tăng lên. Vì vậy, nên giảm tần suất sử dụng đồ uống có đường và các món ăn vặt nhiều đường; đồng thời ăn đa dạng, cân đối các thực phẩm như trái cây và rau củ để hỗ trợ quản lý sức khỏe.
◆ Cơ địa miễn dịch yếu
Số lần bị cảm lạnh và thời gian hồi phục khác nhau tùy từng người. Người trưởng thành nhìn chung có thể bị cảm lạnh vài lần trong một năm, và đa số sẽ tự hồi phục theo thời gian.
Tuy nhiên, nếu nhiễm trùng lặp lại quá thường xuyên hoặc triệu chứng kéo dài bất thường, thay vì chỉ kết luận là cơ địa miễn dịch yếu, cần xem có nguyên nhân khác hay không. Có thể tồn tại các bệnh có triệu chứng giống cảm lạnh như viêm mũi dị ứng hoặc hen suyễn; ngoài ra thiếu ngủ, mất cân bằng dinh dưỡng, bệnh nền… cũng có thể tác động.
◆ Bên trong mũi quá khô
Niêm mạc bên trong mũi là tuyến phòng vệ đầu tiên bảo vệ đường hô hấp khỏi virus và bụi từ bên ngoài. Chất nhầy do niêm mạc tiết ra giữ lại dị vật, còn lông chuyển có nhiệm vụ đưa chúng ra phía ngoài để thải bỏ. Tuy nhiên, nếu niêm mạc mũi bị khô quá mức do sưởi ấm trong nhà hoặc thời tiết hanh khô, vai trò này sẽ không được thực hiện đúng. Thậm chí có thể xuất hiện chảy máu mũi, cảm giác rát, nghẹt mũi… Để duy trì tốt chức năng phòng vệ của niêm mạc, nên điều chỉnh độ ẩm trong nhà ở mức phù hợp và uống đủ nước.
