Không ít người dù cảm thấy đầu gối nhức mỗi khi xuống cầu thang vẫn nghĩ "chắc do tuổi già thôi" rồi cho qua. Khi ngại đi bộ và ra ngoài vì đau, sức mạnh cơ đùi có thể suy giảm, kéo theo khả năng sinh hoạt hằng ngày cũng yếu đi. Vì vậy, không nên mặc định đau đầu gối chỉ là chuyện tuổi tác; người bệnh cần đánh giá lại chức năng hiện tại của đầu gối và mức độ cần điều trị.
Cao tuổi không có nghĩa là bị loại khỏi đối tượng phẫu thuật
Gần đây, ngay cả ở nhóm tuổi 70–80, thậm chí trên 90 tuổi, bác sĩ vẫn có thể điều trị khớp hoặc phẫu thuật thay khớp nhân tạo sau khi đánh giá tình trạng sức khỏe toàn thân và nguy cơ phẫu thuật. Trước đây, quan niệm “tuổi cao thì phải chịu đựng mà sống” hoặc “thay khớp nhân tạo càng muộn càng tốt” khá phổ biến. Tuy nhiên, thay vì trì hoãn điều trị chỉ vì tuổi tác, xu hướng hiện nay là quyết định có điều trị hay không dựa trên đánh giá tổng thể tình trạng sức khỏe và chức năng của người bệnh.
Giám đốc Moon Sung-chul của Trung tâm Khớp, Bệnh viện Nanuri nhận định sự thay đổi này phản ánh cách tiếp cận người bệnh đã khác trước. Ngày 15, ông Moon nói: “Thoái hóa khớp gối không chỉ là bệnh do tuổi tác, mà là bệnh làm suy giảm mạnh mức độ hoạt động và chất lượng sống của người bệnh”, đồng thời nhấn mạnh: “Giờ không còn là thời kỳ từ bỏ điều trị chỉ vì tuổi tác, mà là thời kỳ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe và triệu chứng để lựa chọn phương án phù hợp nhất”.
Điều quan trọng không nằm ở phim X-quang
Thoái hóa khớp gối thường được phân loại từ độ 1 đến độ 4 trên phim X-quang, nhưng tại bệnh viện, bác sĩ không quyết định có phẫu thuật hay không chỉ dựa vào mức độ. Lý do là có người được chẩn đoán độ 4 nhưng vẫn sinh hoạt bình thường mà không đau, trong khi có người ở độ 3 đã khó đi lại. Khi đó, tiêu chí quan trọng là tổn thương chỉ khu trú ở một phần đầu gối hay không, trục chi dưới và tình trạng dây chằng ra sao. Nếu đáp ứng các điều kiện này, có thể cân nhắc các phương án bảo tồn tối đa khớp thật như phẫu thuật cắt xương chỉnh trục (phẫu thuật cắt xương chân bị cong để chỉnh lại góc) hoặc thay khớp nhân tạo bán phần. Ngược lại, nếu tổn thương lan rộng, đau nhiều và suy giảm chức năng nặng, bác sĩ sẽ cân nhắc thay khớp nhân tạo toàn phần.
Tuy vậy, không phải mọi bệnh nhân đều được chụp lặp đi lặp lại các xét nghiệm hình ảnh như MRI. Khi triệu chứng đột ngột nặng lên, đầu gối nóng và sưng rõ hoặc có biểu hiện không điển hình, hay nghi ngờ tổn thương không thể giải thích chỉ bằng X-quang, bác sĩ sẽ chỉ định MRI để kiểm tra thêm tình trạng sụn còn lại, sụn chêm (sụn hình bán nguyệt giúp hấp thụ va chạm trong đầu gối) và màng hoạt dịch (lớp màng mỏng bao quanh khớp, tạo dịch bôi trơn).
Ông Moon nhấn mạnh: “Với thoái hóa khớp gối, mức độ đau và suy giảm chức năng của người bệnh quan trọng hơn mức độ thể hiện trên X-quang”, đồng thời nói thêm: “Điều trị phải dựa trên người bệnh, không phải dựa trên hình ảnh”.
Khớp nhân tạo bền, nhưng không phải “bảo hành trọn đời”
Sau khi thăm khám và chẩn đoán, nếu đã quyết định phẫu thuật thay khớp nhân tạo, điều tiếp theo người bệnh thường băn khoăn là tuổi thọ. Đây cũng là nỗi lo lớn nhất khiến nhiều người do dự trước phẫu thuật.
Tổng hợp các nghiên cứu cho thấy, sau 10 năm phẫu thuật, hơn 9/10 người vẫn sử dụng tốt khớp nhân tạo mà không cần mổ lại. Một bài tổng quan đăng trên tạp chí học thuật y khoa của Hàn Quốc (bài tổng hợp và hệ thống hóa kết quả từ nhiều nghiên cứu) cho biết tỷ lệ sống còn 10 năm ở bệnh nhân người Hàn là 94,7%, không khác so với người phương Tây (94,8%). Dữ liệu đăng ký thay khớp nhân tạo quy mô lớn của Vương quốc Anh cũng ghi nhận tỷ lệ sống còn 10 năm là 96,7%. Tuy nhiên, thời gian càng dài thì tỷ lệ sống còn giảm dần; trong một nghiên cứu quốc tế tổng hợp dữ liệu từ nhiều quốc gia, sau 25 năm tỷ lệ sống còn giảm xuống mức 82%. Ở đây, “tỷ lệ sống còn” không có nghĩa khớp nhân tạo vẫn còn nguyên trong cơ thể, mà có nghĩa là vẫn trụ vững tốt mà không cần phẫu thuật lại.
Ông Moon cho biết: “Hiện nay, tỷ lệ sống còn 10 năm của khớp nhân tạo đạt 95–98%”, đồng thời cho rằng: “Đặc biệt với bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên, thay vì bỏ lỡ thời điểm điều trị vì nỗi sợ mơ hồ, điều trị đúng lúc có thể là con đường giúp kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh”.
Những việc có thể làm trước khi mổ
Tuy nhiên, mục tiêu điều trị không chỉ là phẫu thuật. Các bài tập tăng sức mạnh cơ đùi và những vận động phù hợp như đi bộ, đạp xe trong nhà, tập dưới nước… có thể giúp giảm đau và duy trì chức năng khớp. Nếu thừa cân hoặc béo phì, chỉ cần giảm cân cũng đã làm giảm đáng kể gánh nặng lên đầu gối. Việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt khiến đầu gối gập quá mức và duy trì thói quen giãn cơ đều đặn cũng góp phần bảo vệ đầu gối. Nếu sau khi tập mà đau hoặc sưng kéo dài, cần điều chỉnh cường độ và cách tập.
Ông Moon nói: “Điều trị thoái hóa khớp gối không phải là thay khớp nhân tạo càng sớm càng tốt, mà là quá trình giúp người bệnh sử dụng khớp của chính mình khỏe mạnh càng lâu càng tốt”, đồng thời nhấn mạnh: “Khi cần thiết, việc tích cực thực hiện phẫu thuật phù hợp để giúp bệnh nhân đi lại lâu dài và duy trì cuộc sống độc lập lâu dài chính là mục tiêu quan trọng nhất của việc điều trị khớp hiện nay”.
Thay vì đổ lỗi cho tuổi già khi đầu gối đau, hãy bắt đầu bằng việc xem xét kỹ lưỡng những tín hiệu mà đầu gối đang gửi đến ngay lúc này.
