Trong lĩnh vực chỉnh hình tại Nhật Bản, tình trạng xương, khớp, cơ và thần kinh suy yếu suy yếu khiến khả năng di chuyển giảm được định nghĩa là “hội chứng locomotive”, và được sử dụng như một chỉ dấu sức khỏe để nhận biết sớm suy yếu và nhu cầu chăm sóc dài hạn. Kormedi.com, với sự hỗ trợ của các chuyên gia trong nước, sẽ lần lượt điểm lại trong 6 kỳ những tín hiệu của cơ thể bộc lộ sớm trong đời sống thường ngày như mang tất, leo cầu thang, băng qua vạch sang đường.
Có lúc đứng trước vạch sang đường, tôi bỗng thấy bồn chồn một cách lạ. Con đường trước đây băng qua rất thoải mái, dạo gần đây tôi lại lo ngay rằng liệu có kịp tới nơi trước khi đèn xanh tắt hay không. Khi leo cầu thang, tay tự nhiên tìm đến lan can; và khi đứng một chân để xỏ tất thì người sẽ bị lảo đảo.
Chỉ là do tuổi tác thôi sao? Không hẳn vậy.
Trước khi tình trạng suy yếu (frailty) bộc lộ rõ rệt, cơ thể thường phát tín hiệu trước qua dáng đi. Tốc độ đi chậm lại, sải bước ngắn hơn, sức đứng dậy và khả năng giữ thăng bằng suy giảm là những thay đổi xuất hiện sớm.
Tập hợp những thay đổi này được gọi là “hội chứng locomotive” (Locomotive Syndrome), tiếng Việt có thể hiểu là “hội chứng suy giảm chức năng vận động”. Đây là tình trạng sức đi lại và vận động giảm do xương và khớp, cột sống và đĩa đệm (đĩa sụn), cơ và thần kinh cùng suy yếu.
Tùy mức độ nặng nhẹ, tình trạng này được chia thành 2 giai đoạn (stage 1-2) hoặc 3 giai đoạn (stage 1-3). Đây là lời cảnh báo về suy giảm khả năng di chuyển mà cơ thể phát ra trước khi dẫn tới té ngã, gãy xương và phải chăm sóc dài hạn.
Giáo sư Kim Mi-ji (ĐH Kyung Hee, Khoa Khoa học Y học Hội tụ) cho biết: “Hội chứng locomotive trong nhiều trường hợp đã tiến triển ngay cảở giai đoạn người bệnh chưa tự nhận ra triệu chứng”, đồng thời nói thêm: “Trong một nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn tại Nhật Bản, hơn 80% người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên sống trong cộng đồng được phân loại từ Stage 1 trở lên của hội chứng locomotive”. Nói cách khác, không có triệu chứng không đồng nghĩa chức năng cơ thể đang được duy trì tốt.
Tất, cầu thang, vạch sang đường phát ra tín hiệu
Những tín hiệu sớm của hội chứng locomotive thường bộc lộ ngay trong sinh hoạt hằng ngày, trước cả khi các xét nghiệm ở bệnh viện cho thấy bất thường. Khó đứng một chân để mang tất. Trong nhà hay vấp mũi chân hoặc thường xuyên trượt ngã. Khi leo cầu thang cần đến tay vịn. Việc xách đồ mua ở siêu thị về nhà trở nên nặng nhọc. Khó đi bộ liên tục khoảng 15 phút. Băng qua vạch sang đường trong thời gian đèn cho phép trở nên sít sao.
“Trước đây quãng đường này chẳng có gì, vậy mà dạo gần đây đi đến giữa chừng là chân nặng trĩu.”
Ông Kim (68 tuổi), sống tại Busan, đầu năm nay lần đầu cảm thấy bất an ở bãi đỗ xe của siêu thị. Đi mua sắm xong, quãng đường tới chiếc xe đang đỗ dài 200 mét bỗng thấy xa một cách khác thường.
Kết quả khám sức khỏe không phát hiện bất thường đáng kể. Tuy nhiên, cảm giác khó chịu vẫn kéo dài và cuối cùng khi đến khoa chỉnh hình, ông được nghe rằng “sức cơ và khả năng giữ thăng bằng giảm nhiều so với độ tuổi”.
Thông thường, nhiều người dễ bỏ qua với suy nghĩ mơ hồ kiểu “thể lực không còn như trước”. Nhưng trên thực tế, sức cơ chi dưới, đau khớp, khả năng giữ thăng bằng và chức năng thần kinh có thể đang cùng lúc suy giảm. Nếu sau tuổi 60 những thay đổi này lặp lại, không nên chỉ quy cho mệt mỏi hay lão hóa đơn thuần.
Sức đi bộ được kiểm tra như thế nào?
Kiểm tra hai bước yêu cầu bước hai bước thật dài, sau đó lấy quãng đường chia cho chiều cao để đánh giá khả năng đi lại: 많이 어색함 -> Bài kiểm tra hai bước đo khoảng cách hai bước đi dài nhất có thể rồi chia cho chiều cao để đánh giá năng lực đi lại
Hội chứng locomotive có thể ước lượng nguy cơ bằng một vài bài kiểm tra đơn giản. Tại Nhật Bản, người ta sử dụng các bài kiểm tra như bài đứng dậy (stand-up test), bài hai bước (two step test) và bảng câu hỏi chức năng vận động 25 mục (GLFS-25)… Sau khi Hiệp hội Chỉnh hình Nhật Bản (JOA) lần đầu đề xuất khái niệm này vào năm 2007, từ thập niên 2010, nó đã được áp dụng tại hiện trường lâm sàng dưới tên “bài kiểm tra nguy cơ hội chứng locomotive” (Locomotive Syndrome Risk Test).
Bài kiểm tra đứng dậy đánh giá sức lực đứng dậy từ ghế hoặc bục mà không dùng tay. Bài kiểm tra hai bước đo khoảng cách hai bước đi dài nhất có thể rồi chia cho chiều cao để đánh giá năng lực đi lại. GLFS-25 hỏi 25 hạng mục trong 1 tháng gần đây như đau, đi bộ, leo cầu thang, tần suất ra ngoài, lo sợ té ngã…
Giáo sư Yoo Jun-il (ĐH Inha, Khoa Chỉnh hình) nói: “Kiểm tra đứng dậy hay hai bước có thể làm ngay mà không cần dụng cụ”, nhưng cũng cho biết: “Nhiều người nghĩ ‘không đau thì không sao’, đến khi suy giảm chức năng đã tiến triển đáng kể mới tìm đến bệnh viện”.
Ông nhấn mạnh: “Quan trọng là xu hướng chứ không phải con số”, đồng thời nói thêm: “Nếu cảm thấy việc đi lại khác đi so với một tháng trước, đó là lúc nên trao đổi với chuyên gia”.
Nếu hôm nay đi ít hơn hôm qua, cầu thang đáng sợ hơn trước, và số lần ra ngoài giảm đi, điều đó có nghĩa cơ thể đã phát tín hiệu.
Suy yếu không đến đột ngột
Suy yếu không xuất hiện chỉ sau một đêm.
Trước hết, sải bước hẹp lại, tốc độ đi chậm đi, sức đứng dậy yếu hơn. Rồi mức độ hoạt động giảm, cơ bắp mất thêm, khả năng giữ thăng bằng suy giảm. Nếu không đảo ngược được dòng chảy này, nguy cơ té ngã và gãy xương cũng sẽ tăng dần.
Mục tiêu không phải là đi nhanh như người trẻ. Mục tiêu là giữ được lâu dài sức mạnh để không bị ngã, leo cầu thang, đi chợ và đi bộ một cách năng động.
Dáng đi là chỉ dấu thực tế nhất của sức khỏe tuổi già. Nếu bạn thấy đèn xanh như ngắn hơn trước, đã đến lúc nhìn lại chính bước chân của mình.
