Các nhà sinh hoạt người cao tuổi trên toàn quốc thực tế gần như bị trò go-stop “chiếm lĩnh”. Nhiều người truyền tai nhau rằng “bài hwatu giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ”, vì vậy không ít cụ dành phần lớn thời gian bên bàn bài. Nhân dịp “Ngày vượt qua sa sút trí tuệ”, Kormedi.com ghi nhận những chương trình phòng ngừa sa sút trí tuệ mới đang triển khai dựa trên cơ sở y học, nhằm thay thế bài hwatu. Những nỗ lực ấy vẫn đang tiếp diễn. Đã đến lúc nói lời tạm biệt với bàn bài hwatu. Ban biên tập
“Nhờ Jun-woo nhà mình mà tôi thắng ván này đấy.”
“Bà ơi, trò này phải làm thế này mới được nhiều điểm.”
13h chiều ngày 16/09, không khí tại một nhà sinh hoạt người cao tuổi ở quận Michuhol, Incheon khác hẳn thường ngày. Khoảng 15 em mẫu giáo bước vào không gian vốn là nơi các cụ tụ họp sinh hoạt. Khi trẻ em và người cao tuổi ghép cặp bắt đầu chơi board game, căn phòng vốn yên ắng nhanh chóng ngập tiếng cười và tiếng cổ vũ.
Các em hướng dẫn người cao tuổi cách chơi, còn các cụ vỗ tay mỗi khi trẻ giải được câu đố. Kết thúc trò chơi, họ cùng vận động cơ thể qua những trò như bỏ bóng vào túi hoặc giật ruy băng.
“Cứ đến thứ Tư là tôi lại chăm chút ăn mặc hơn, vì mong đến giờ được gặp bọn trẻ.”
Đó là chia sẻ của bà Kim Jung-hee (71 tuổi), người đang chơi cùng các em nhỏ. Bà nói: “Nhà sinh hoạt vốn yên ắng nay tràn tiếng cười và sức sống”, đồng thời cho biết: “Cứ đến thứ Tư là tôi tự nhiên dậy sớm để chuẩn bị cho cả ngày. Nghĩ đến việc chương trình kết thúc vào tháng 10 mà đã thấy tiếc rồi”.
“Đồng cảm liên thế hệ” khởi đầu từ board game: Năm nay bổ sung vận động thể chất
Trước thềm “Ngày vượt qua sa sút trí tuệ” lần thứ 19 vào 21/09, tại đây đang diễn ra sôi nổi “Chương trình đồng cảm liên thế hệ” do công ty chuyên kinh doanh nhân vật trẻ em Utso và Hiệp hội Nghiên cứu Chăm sóc Người cao tuổi Hàn Quốc đồng vận hành.
Chương trình được triển khai theo cách trẻ em và người cao tuổi ghép cặp, chơi 2 loại board game sử dụng năng lực tính toán và trí nhớ, đồng thời tham gia hoạt động thể chất kết hợp rèn luyện nhận thức với các bài vận động đơn giản.
Chương trình lần đầu tổ chức năm ngoái nhận được phản hồi tích cực nên năm nay tiếp tục. Chương trình bắt đầu từ 26/08 và kéo dài đến 28/10, diễn ra tổng cộng 10 buổi vào 13h mỗi chiều thứ Tư hằng tuần.
Điểm xuất phát của chương trình rất đơn giản: thay vì kiểu rèn luyện nhận thức mà người cao tuổi làm với nhau hoặc làm một mình, chương trình chuyển sang hình thức vui chơi cùng trẻ em.
Ông Kim Jong-se, CEO Utso, người tham gia thiết kế chương trình, cho biết: “Các chương trình kích thích nhận thức để phòng ngừa sa sút trí tuệ trước đây thường triển khai theo hình thức cá nhân hoặc chỉ nhắm đến người cao tuổi”. Ông nói thêm: “Chúng tôi nghĩ chương trình có thể mang đến cho trẻ em cơ hội giao tiếp với thế hệ ông bà mà ngày nay khó trải nghiệm, còn với các cụ là cơ hội tăng niềm vui và năng lực học tập”.
Cải thiện trí nhớ có ý nghĩa thống kê: Nghiên cứu xác nhận vai trò của board game
Thông qua phân tích nội bộ, ban tổ chức cũng xác nhận hiệu quả. Utso và Hiệp hội Nghiên cứu Chăm sóc Người cao tuổi Hàn Quốc đã đo lường tác động của chương trình với 24 người cao tuổi tại nhà sinh hoạt này vào năm ngoái. Họ cho các cụ làm bài “CIST (Cognitive Impairment Screening Test)”, một bài sàng lọc nhận thức kiểu Hàn Quốc do Bộ Y tế và Phúc lợi cùng Trung tâm Sa sút trí tuệ Trung ương phát triển, trước và sau khi tham gia chương trình để theo dõi thay đổi.
Kết quả cho thấy chức năng nhận thức được cải thiện có ý nghĩa thống kê nhờ chương trình. Theo giải thích của phía tổ chức, đặc biệt ghi nhận thay đổi rõ rệt ở lĩnh vực trí nhớ.
Board game thực tế là công cụ trị liệu đã được thừa nhận hiệu quả trong môi trường y tế.
Theo kết quả phân tích gộp (meta-analysis) 8 bài báo khoa học về hiệu quả của board game do nhóm nghiên cứu Khoa Hoạt động trị liệu, Khoa Y tế công cộng, Đại học Baekseok thực hiện năm 2024, điều trị bệnh nhân sa sút trí tuệ bằng board game định kỳ giúp tăng khả năng chú ý, trí nhớ làm việc, năng lực chuyển đổi tác vụ, lòng tự trọng… và giảm cảm giác trầm buồn. Mức độ tác động lên chức năng nhận thức có khác nhau đôi chút giữa các nghiên cứu, nhưng nhìn chung đều cho thấy xu hướng cải thiện nhất quán.
Ông Kim Jong-se nhấn mạnh: “Khi chơi board game, người chơi tự nhiên lặp lại quá trình hiểu luật, đưa ra lựa chọn và giải quyết vấn đề”. Ông nói: “Chúng tôi cho rằng việc duy trì rèn luyện nhận thức trong khi gắn kết cảm xúc với thế hệ khác đã dẫn đến hiệu quả tích cực”.
Năm nay, chương trình bổ sung cả hoạt động thể chất. Người tham gia lập đội, bỏ bóng vào túi hoặc giật ruy băng… theo cách vừa không tạo gánh nặng lớn cho cơ thể, vừa vận động đồng thời cả đầu óc lẫn cơ thể.
Giảng viên Kim Sung-eun thuộc Hiệp hội Nghiên cứu Chăm sóc Người cao tuổi Hàn Quốc giải thích: “Rèn luyện nhận thức cho người cao tuổi càng tự nguyện, càng tích cực tham gia thì hiệu quả càng rõ”. Bà nói thêm: “Trải nghiệm vui vẻ khi ở bên trẻ em tự thân có thể trở thành yếu tố khiến các cụ mong đến giờ học và tham gia chăm chỉ hơn”.
Mức độ hài lòng của người cao tuổi tham gia chương trình cũng cao. Bà Nam Mi-hye (67 tuổi) nói: “Dạo này đi đâu cũng khó thấy trẻ con, nên việc các em tự đến nhà sinh hoạt mỗi tuần đã đáng yêu và đáng quý”. Bà cho biết thêm: “Ngay cả những cụ lớn tuổi hơn, vào ngày bọn trẻ đến thì thái độ tham gia lớp học cũng thay đổi rõ rệt”.
“Cuộc gặp từng khiến tôi lo lắng, nhưng chính bọn trẻ chạy tới ôm trước”
Không phải ngay từ đầu mọi thứ đã tự nhiên như vậy. Cô Kim Hye-in (31 tuổi, tên giả), giáo viên mầm non gặp tại hiện trường chương trình, nhớ lại năm ngoái: “Ngay cả khi mới nhận đề xuất hợp tác giữa nhà sinh hoạt người cao tuổi và trường mầm non, tôi đã lo lắng trước”.
Cô lo phụ huynh có thể cảm thấy không thoải mái nếu các cụ vì mừng mà nắm tay hay vuốt ve trẻ.
Thực tế lại khác dự đoán.
“Người cao tuổi bây giờ rất cẩn trọng với việc tiếp xúc cơ thể. Ngược lại, khi chương trình diễn ra được 2~3 buổi thì chính các em chạy tới ôm các cụ trước hoặc cọ má vào má. Phụ huynh cũng kể về những thay đổi tích cực: ở nhà, các em hát những bài đồng dao xưa học từ các cụ và chơi trò vận động tay.”
Cô Kim Hye-in nói: “Có câu nói xưa rằng để nuôi một đứa trẻ cần cả ngôi làng, và khi xem chương trình lần này tôi cảm nhận được ý nghĩa ấy”. Cô cho biết: “Ấn tượng nhất là cảnh những em nhỏ và các cụ vốn chẳng có duyên gặp gỡ lại cùng chờ đến thứ Tư và hòa đồng như bạn bè”.
“Chăm sóc tích hợp liên thế hệ” là thử nghiệm đã bắt đầu ở nước ngoài
Nỗ lực tạo điều kiện để người cao tuổi và trẻ em giao lưu trong cùng một không gian không chỉ có ở Hàn Quốc. Ở nước ngoài, nhiều chương trình đã được vận hành như một phần của “chăm sóc tích hợp liên thế hệ”.
Tại Nhật Bản, từ cuối thập niên 1980 đã xuất hiện “cơ sở phức hợp người già - trẻ nhỏ”, kết hợp cơ sở dưỡng lão với nhà trẻ. Một địa điểm tiêu biểu là Kotoen (江東園) ở quận Edogawa, Tokyo. Tại đây, trẻ em và người cao tuổi sinh hoạt trong cùng không gian, cùng chia sẻ một phần đời sống thường nhật như đi dạo hay ăn uống.
Tại Mỹ, những thử nghiệm tương tự cũng tiếp diễn. Viện dưỡng lão Mount St. Vincent ở Seattle, bang Washington, đã vận hành chương trình giáo dục mầm non ngay trong cơ sở từ năm 1991. Theo đó, người cao tuổi và trẻ em cùng tham gia nhiều hoạt động như mỹ thuật và âm nhạc.
Ở Trung Quốc, nơi đồng thời đối mặt với tỷ lệ sinh thấp và già hóa dân số, chính quyền thúc đẩy chính sách gọi là “nhất lão nhất tiểu (一老一小)”, xử lý đồng thời chăm sóc người cao tuổi và trẻ em. Tùy địa phương, cũng đã xuất hiện các trường hợp bố trí cơ sở chăm sóc người cao tuổi và cơ sở dành cho trẻ em trong cùng tòa nhà hoặc cùng khu sinh hoạt, để hai thế hệ chia sẻ không gian.
Dù hình thức khác nhau, mục tiêu hướng tới khá tương đồng: tạo cơ hội để người cao tuổi giao lưu với thế hệ khác và tham gia hoạt động xã hội; giúp trẻ em tích lũy trải nghiệm đồng cảm với thế hệ ông bà và học cách quan tâm người khác. Điều này cũng mang ý nghĩa cộng đồng địa phương cùng chia sẻ gánh nặng chăm sóc vốn tập trung vào gia đình.
Khung cảnh diễn ra mỗi chiều thứ Tư tại một nhà sinh hoạt người cao tuổi nhỏ ở Incheon cũng gắn liền với những thay đổi ấy. Ban đầu còn xa lạ, giờ đây trẻ em và các cụ đã cùng chờ đến thứ Tư tuần sau.
Bà Kim Jung-hee nói: “Đến ngày gặp bọn trẻ thì ngay cả việc đến nhà sinh hoạt cũng đã thấy vui rồi”.
Ở kỳ 2, bài viết sẽ điểm qua các chương trình nhận thức đa dạng do các Trung tâm An tâm Sa sút trí tuệ và các trung tâm phúc lợi trên toàn quốc vận hành, đồng thời nhìn lại những thay đổi gần đây của các chương trình phòng ngừa - vượt qua sa sút trí tuệ. (Còn tiếp)
