Khâu gân vai cẩn thận mà sao lại rách tiếp: Vấn đề nằm ở "chất lượng gân"

Ông A, ngoài 50 tuổi, được phẫu thuật khâu chóp xoay vì đau vai. Thế nhưng chỉ sau 5 tháng, ông lại quay lại bệnh viện. Kết quả MRI cho thấy vết thương bị rách lại. Câu hỏi “đã mổ rồi sao lại rách nữa” của ông cũng là băn khoăn mà không ít bệnh nhân từng phẫu thuật vai phải đối mặt.

Chóp xoay là hệ thống gân bao quanh khớp vai, giúp nâng và xoay cánh tay. Khi bị rách do lão hóa hoặc chấn thương, người bệnh khó nâng tay và đau về đêm tăng rõ. Nếu vết rách lớn hoặc triệu chứng kéo dài, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật dùng chỉ khâu và neo (anchor) để gắn lại phần gân bị đứt vào xương cánh tay.

Thách thức nằm ở những trường hợp tái rách như ông A. Dữ liệu nước ngoài công bố năm 2023 cho thấy phần lớn ca tái rách tập trung trong vòng 6 tháng sau mổ. Đây là bài toán lâu năm của chuyên ngành chấn thương chỉnh hình trong phẫu thuật chóp xoay, khiến nhiều bác sĩ theo đuổi các giải pháp nhằm giảm nguy cơ này.

Lý do chỉ khâu tốt thôi là chưa đủ trong phẫu thuật khâu chóp xoay

Gân hoặc cơ vùng vai dù được khâu gắn lại đúng vị trí cũng không thể lập tức trở thành mô chắc khỏe. Tái rách có thể xảy ra nếu lực tác động lên vùng khâu trước khi mô kịp liền đủ để chịu tải; hoặc mô đã yếu không chịu nổi chỉ khâu; hoặc sự liền dính giữa gân và xương không đạt yêu cầu.

Vết rách càng lớn và tồn tại càng lâu, gân càng co cuộn vào phía trong, kèm theo teo cơ và thoái hóa mỡ. Tuổi cao, tiểu đường, hút thuốc, tình trạng xương–gân, cũng như vận động quá mức sau mổ đều ảnh hưởng đến nguy cơ tái rách.

Trước mổ, bác sĩ đánh giá kích thước vết rách, mức độ co rút gân và teo cơ bằng MRI, nhưng khả năng mô thực tế chịu được chỉ khâu đến đâu đôi khi chỉ rõ hơn trong lúc phẫu thuật. Vì vậy, phẫu thuật khâu chóp xoay được chia thành nhiều loại tùy mức độ rách và tình trạng mô.

“Bảng” so sánh các phẫu thuật rách chóp xoay

Các phương án này được phân loại chủ yếu theo việc có thể khâu gân hay không. Khâu thông thường hoặc BioBrace áp dụng khi vẫn có thể khâu trong tình trạng hiện tại. Tuy nhiên, BioBrace được bổ sung khi mô gân yếu, lo ngại chỉ khâu thông thường không đủ khả năng chịu lực. Mục tiêu là gia cố vùng khâu để giảm nguy cơ tái rách.

BioBrace là một giá đỡ sinh học–tổ hợp có khả năng hấp thu, được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép 510(k) năm 2021. Sản phẩm có cấu trúc collagen týp I nguồn gốc từ gân bò, kết hợp vi sợi PLLA (một polymer phân hủy sinh học), dùng để gia cố vùng khâu ở gân hoặc dây chằng yếu. “Giá đỡ” được hiểu như một “giàn đỡ” giúp mô mới phát triển xâm nhập vào. Theo thời gian, vật liệu sẽ được cơ thể hấp thu.

Áp dụng implant cảm ứng sinh học “BioBrace” cho bệnh nhân rách chóp xoay

Trung tâm Khớp, Bệnh viện Bumin Haeundae gần đây đã áp dụng implant cảm ứng sinh học BioBrace cho bệnh nhân rách chóp xoay. Trưởng khoa điều trị Seo Chang-hyo (Chấn thương chỉnh hình) trực tiếp thực hiện và nêu tiêu chí: “Khi vết rách có kích thước từ 2cm trở lên, khi gân mỏng, hoặc khi chất lượng gân (quality) không tốt do bệnh lý gân nặng”.

Tất nhiên, dùng BioBrace không đồng nghĩa phục hồi chức năng sẽ nhanh hơn hay tái rách được ngăn chặn hoàn toàn. Gân và xương vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để liền về mặt sinh học.

Trưởng khoa Seo Chang-hyo cho biết: “Trong khoảng 3 tháng sau mổ, cần phục hồi chức năng tích cực, tập trung vào khôi phục vận động khớp”, đồng thời nhấn mạnh “Nếu chủ quan và vận động quá mức, nguy cơ tái rách sẽ tăng cao”.

Tuy vậy, vật liệu được đặt chồng lên chóp xoay đã khâu, giúp phân tán tải lực dồn lên gân ở giai đoạn đầu, và về sau cung cấp cấu trúc để mô mới lấp đầy. Điều này tương tự như khi bị gãy xương, người bệnh được bó bột.

Ông Seo nhấn mạnh: “Cuối cùng, phục hồi chóp xoay vai không chỉ dựa vào kích thước vết rách, mà còn phải đánh giá tổng thể chất lượng phần gân còn lại, tình trạng cơ, tuổi và mức độ hoạt động”. Nhờ đó, bác sĩ có thể chọn phương án phù hợp cho từng bệnh nhân giữa khâu thông thường, điều trị gia cố và phẫu thuật tái tạo.

Hỏi đáp: Những câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ tái rách sau phẫu thuật khâu chóp xoay là bao nhiêu?

Tỷ lệ dao động lớn tùy kích thước vết rách, tuổi bệnh nhân và tình trạng gân. Vết rách càng lớn, nguy cơ tái rách càng cao. Việc người bệnh có tuân thủ và thực hiện tốt phục hồi chức năng sau mổ hay không cũng là biến số quan trọng.

Rách chóp xoay có thể khỏi mà không cần mổ không?

Nếu là rách bán phần hoặc triệu chứng nhẹ, một số trường hợp có thể cải thiện nhờ tiêm, vật lý trị liệu và điều trị bằng bài tập. Tuy nhiên, rách toàn lớp khi gân đứt hoàn toàn rất khó tự hồi phục, và nếu để lâu, phạm vi rách có thể rộng hơn. Bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật dựa trên phạm vi rách, mức độ triệu chứng, mức độ hoạt động trong sinh hoạt hằng ngày và công việc.

Phẫu thuật tăng cường BioBrace phù hợp với nhóm bệnh nhân nào?

Áp dụng khi vẫn có thể khâu chóp xoay, nhưng mô gân yếu hoặc phạm vi rách rộng khiến nguy cơ tái rách được đánh giá là cao. Nếu vết rách nhỏ và mô còn tốt, khâu thông thường cũng có thể giúp hồi phục.

Phục hồi chức năng vai sau mổ mất bao lâu?

Sau phẫu thuật, người bệnh sẽ dùng dụng cụ hỗ trợ để bảo vệ vai, và tùy kích thước vết rách cũng như tình trạng khâu, sẽ tiến hành lần lượt vận động thụ động, vận động chủ động và tập tăng sức mạnh theo từng giai đoạn. Dù implant có hỗ trợ vùng khâu, điều đó không có nghĩa là có thể dùng tay quá sức ngay từ sớm. Thời gian trở lại hoàn toàn thường mất khoảng 6 tháng đến 1 năm, tùy kích thước vết rách và tình trạng khâu.

BioBrace có được bảo hiểm y tế chi trả không?

Phẫu thuật khâu chóp xoay tự thân được bảo hiểm y tế chi trả. BioBrace là vật liệu không thuộc phạm vi chi trả, được bổ sung thêm. Chi phí vật liệu do người bệnh tự thanh toán.

Thông tin tham khảo: Trung tâm Khớp, Bệnh viện Bumin Haeundae, Trưởng khoa Seo Chang-hyo (Chấn thương chỉnh hình). Ông tốt nghiệp Trường Y Đại học Quốc gia Busan, đào tạo tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Busan và từng là giảng viên chính thức chuyên ngành chấn thương chỉnh hình. Hiện ông phụ trách nhiều lĩnh vực điều trị tại Bệnh viện Bumin Haeundae, tập trung vào khớp vai, đồng thời điều trị bệnh lý khuỷu tay, bàn tay (bàn tay, cổ tay), chấn thương gãy xương và phục hồi chức năng thể thao.