Một nghiên cứu cho thấy con của các thai phụ dùng vitamin D liều cao trong thai kỳ ghi điểm cao hơn ở bài kiểm tra trí nhớ khi 10 tuổi. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu và các chuyên gia lưu ý rằng chỉ dựa trên kết quả này thì vẫn quá sớm để điều chỉnh các khuyến nghị hiện hành về bổ sung vitamin D cho thai phụ, và cần thận trọng khi diễn giải.
Nhóm nghiên cứu của Đại học Copenhagen (Đan Mạch) sử dụng dữ liệu từ một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên thai phụ để phân tích mối liên hệ giữa liều vitamin D trong thai kỳ và chức năng nhận thức của trẻ. Nghiên cứu đưa vào 623 cặp mẹ-con được phân bổ ngẫu nhiên trong tổng số 700 cặp, và cuối cùng phân tích dữ liệu của 498 trẻ đã hoàn tất kiểm tra nhận thức ở mốc 10 tuổi.
Những người tham gia dùng vitamin D từ tuần thai thứ 24 đến 1 tuần sau sinh, với liều 400IU (10μg) hoặc 2800IU (70μg) mỗi ngày. Sau đó, khi trẻ tròn 10 tuổi, các em được thực hiện 11 hạng mục kiểm tra thần kinh - tâm lý, gồm trí nhớ ngôn ngữ, trí nhớ thị giác, tính linh hoạt nhận thức…
Kết quả phân tích cho thấy con của các thai phụ dùng vitamin D liều cao ghi điểm cao hơn so với nhóm dùng liều chuẩn ở các bài kiểm tra trí nhớ ngôn ngữ và trí nhớ thị giác. Ở hạng mục tính linh hoạt nhận thức cũng ghi nhận khác biệt, nhưng sau khi hiệu chỉnh nhiều hạng mục thì ý nghĩa thống kê không còn.
Giáo sư Andrew Shennan, Khoa Sức khỏe Phụ nữ và Trẻ em, King”s College London (Anh), nhận định: “Vitamin D ở mức liều như vậy tương đối an toàn và chi phí cũng rẻ, nên nếu kết quả được xác nhận là đúng thì có thể mang lại tác động có ý nghĩa về mặt y tế công cộng”. Ông nói thêm: “Kết quả lần này nhìn chung cũng phù hợp với các nghiên cứu thử nghiệm trên động vật trước đây”.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: “Vì nghiên cứu này là phân tích hậu nghiệm chứ không phải phân tích chính theo kế hoạch ban đầu, nên không thể loại trừ khả năng đây là kết quả ngẫu nhiên”. Ông nói thêm: “Để có thể chuyển thành khuyến nghị thực tế, cần tái lập được kết quả tương tự ở các nghiên cứu khác”. Đồng thời, ông bổ sung: “Ở những nhóm có tình trạng dinh dưỡng kém hơn, hiệu quả có thể biểu hiện rõ hơn”, và “Do sự khác biệt được xác nhận ở mốc 10 tuổi nên các nghiên cứu theo dõi dài hạn là rất quan trọng”.
Nhà nghiên cứu về dinh dưỡng và y tế công cộng Lucia Iglesias Vazquez cũng cho rằng cần thận trọng khi diễn giải kết quả. Bà nhấn mạnh: “Đây là phân tích hậu nghiệm chứ không phải mục tiêu cốt lõi ban đầu của thử nghiệm lâm sàng, và mức chênh lệch hiệu quả quan sát được cũng không lớn”. Bà nói thêm: “Vì đa số người tham gia ngay từ giai đoạn bắt đầu nghiên cứu đã có nồng độ vitamin D tương đối phù hợp, nên chưa chắc kết quả tương tự sẽ xuất hiện ở nhóm thiếu hụt nghiêm trọng”.
Bà tiếp lời: “Dù đây là nghiên cứu ủng hộ giả thuyết rằng tình trạng dinh dưỡng trước sinh có thể ảnh hưởng đến phát triển thần kinh của trẻ, nhưng vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định liều lượng và thời điểm bổ sung nào mang lại hiệu quả lâm sàng lớn nhất”.
Giáo sư Asma Khalil, bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa tại Trường Y St George”s, Đại học London, cũng đánh giá: “Nghiên cứu này đưa ra thêm một bằng chứng cho thấy tầm quan trọng của vitamin D trong thai kỳ, nhưng chưa phải là bằng chứng mang tính quyết định đủ để thay đổi khuyến nghị hiện nay”. Bà nhấn mạnh: “Không nên diễn giải rằng chỉ cần dùng vitamin D liều cao thì trẻ sẽ thông minh hơn”, đồng thời khuyến cáo: “Thai phụ nên tuân theo tư vấn y khoa hiện có và nhất thiết trao đổi với nhân viên y tế trước khi tăng liều”.
Hiện Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến nghị tất cả thai phụ và phụ nữ cho con bú dùng bổ sung vitamin D 10μg mỗi ngày. Mục đích là giúp duy trì sức khỏe xương của mẹ, đồng thời hỗ trợ sự phát triển xương, răng, tim và hệ thần kinh của thai nhi.
Kết quả nghiên cứu này được đăng trên tạp chí học thuật của Hiệp hội Y khoa Mỹ “JAMA Network Open” với tiêu đề “High-Dose Vitamin D3 Supplementation During Pregnancy and Test-Based Cognitive Performance at Age 10 Years; A Post Hoc Secondary Analysis of a Randomized Clinical Trial”.
Tiêu chuẩn tại Hàn Quốc là 400 IU/ngày: Cần thận trọng khi khuyến nghị vitamin D liều cao cho phụ nữ mang thai
Một số nghiên cứu nêu khả năng thiếu vitamin D ở thai phụ có liên quan đến tăng huyết áp thai kỳ, đái tháo đường thai kỳ, tăng trưởng thai nhi… Tuy nhiên, những mối liên hệ này không đồng nghĩa với việc chứng minh ngay hiệu quả của việc dùng bổ sung liều cao. Vì vậy, giới y khoa trong nước cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của vitamin D trong thai kỳ nhưng không khuyến nghị đồng loạt việc dùng liều cao.
Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc sức khỏe Hàn Quốc (NECA) từng đánh giá rằng việc dùng vitamin D ở người bình thường, thai phụ và trẻ sơ sinh - trẻ nhỏ… không thiếu vitamin D hoặc không mắc bệnh lý đặc thù nhìn chung không gây vấn đề lớn về mặt an toàn, nhưng cũng chỉ ra rằng bằng chứng về hiệu quả vẫn chưa đầy đủ.
Hiện theo Khuyến nghị khẩu phần dinh dưỡng cho người Hàn Quốc, mức “đủ dùng” vitamin D ở thai phụ là 10μg/ngày, tức khoảng 400IU. Trường hợp có nguy cơ thiếu hụt hoặc nồng độ vitamin D trong máu thấp, có thể điều chỉnh mức bổ sung theo đánh giá của nhân viên y tế, nhưng thai phụ cần thận trọng nếu tự ý dùng sản phẩm liều cao trong thời gian dài.
Câu hỏi thường gặp
Q1. Nếu bổ sung nhiều vitamin D khi mang thai thì trí nhớ của con có tốt hơn không?
Trong nghiên cứu này, con của các thai phụ dùng vitamin D liều cao cho thấy điểm số cao hơn đôi chút ở bài kiểm tra trí nhớ khi 10 tuổi. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho biết vì đây là kết quả phân tích hậu nghiệm nên cần thêm kiểm chứng.
Q2. Thai phụ nên bổ sung bao nhiêu vitamin D?
Theo Khuyến nghị khẩu phần dinh dưỡng cho người Hàn Quốc, mức đủ dùng vitamin D ở thai phụ là khoảng 10μg (400IU) mỗi ngày. Tùy tình trạng thiếu hụt, có thể bổ sung thêm dưới đánh giá của nhân viên y tế.
Q3. Dùng quá nhiều vitamin D có thể nguy hiểm không?
Việc hấp thụ vitamin D quá mức được cho là có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ như tăng canxi máu hoặc bất thường ở thận. Các chuyên gia khuyên cần trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng sản phẩm liều cao.
