Lời cảnh báo từ bác sĩ chỉnh hình về "Kẻ trộm cơ bắp"... Độc dược đối với bệnh nhân xương khớp

Chế độ ăn Low-carb High-fat có thể giúp giảm cân trong thời gian ngắn, nhưng không thể duy trì lâu dài; và nếu cố duy trì, nhiều tác dụng phụ sẽ làm tổn hại sức khỏe.

Phân tích dữ liệu khẩu phần ăn từ Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (NHANES; 1999-2010) (tổng 24.825 người, thời gian theo dõi trung bình 6,4 năm) cho thấy: chế độ ăn Low-carb High-fat so với chế độ ăn thông thường làm tăng 50% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, tăng 51% nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não, và tăng 35% nguy cơ tử vong do ung thư; vì vậy không nên khuyến nghị như một liệu pháp ăn kiêng cho bệnh nhân béo phì 1.

Nghịch lý đốt cơ thay vì đốt mỡ: "Quả bom nổ chậm" gây té ngã và gãy xương

Đặc biệt, đây là chế độ ăn mà bệnh nhân viêm khớp tuyệt đối không nên làm theo. Bởi vì khi áp dụng chế độ Low-carb High-fat, do thiếu nguồn cung carbohydrate, cơ thể không chỉ dùng chất béo mà còn dùng cả protein làm nhiên liệu, nên “khối cơ sẽ giảm”. Một nghiên cứu đo thay đổi cơ thể ở những người tập luyện cơ bắp tại một câu lạc bộ thể hình nổi tiếng (CrossFit) sau 3 tháng ăn Low-carb High-fat cho thấy độ dày cơ rộng ngoài (Vastus lateralis) ở đùi giảm khoảng 8% 2.

Khi nhóm cơ đùi quan trọng cho việc đi lại bị giảm, nguy cơ té ngã ở bệnh nhân viêm khớp vốn đã có rối loạn dáng đi sẽ tăng lên, và theo đó nguy cơ gãy xương cũng tăng. Đây là một trong những lý do quan trọng khiến tôi, với tư cách bác sĩ chỉnh hình, lo ngại về chế độ Low-carb High-fat.

Thực tế, chế độ ăn kiêng Low-carb High-fat là một biến thể của chế độ ăn ít carbohydrate của bác sĩ người Mỹ Atkins, vốn từng nổi tiếng toàn cầu vào thập niên 1990 với câu nói “Giảm cân trong khi vẫn được ăn thịt thỏa thích” (tại Hàn Quốc được biết đến với tên “chế độ ăn hoàng đế”).

Từng có tin đồn rằng cựu Chủ tịch Tập đoàn Samsung Lee Kun-hee đã thấy hiệu quả, và bản thân tôi cũng đã từng thử một thời gian. Giai đoạn đầu có thể giảm cân ở mức nhất định, nhưng nếu duy trì lâu dài thì sức khỏe xấu đi do tác dụng phụ của việc nạp quá nhiều chất béo; cuối cùng không thể duy trì nên đa số kết thúc bằng thất bại.

Trên thực tế, tại Hoa Kỳ đã có nạn nhân suy giảm sức khỏe vì làm theo chế độ Atkins và khởi kiện; nhưng sau khi bác sĩ Atkins qua đời năm 2004 ở tuổi 72 do biến chứng của “béo phì” (116 kg) và “bệnh tim”, công ty của ông phá sản và vụ kiện bị bác bỏ 3, 4. Sau đó, tưởng như chế độ Low-carb High-fat sẽ rời xa sự quan tâm của công chúng vì bị nhìn nhận là “y thuật lang băm” (quackery), nhưng các biến thể ăn kiêng tương tự vẫn liên tục xuất hiện trên thị trường và tiếp tục mê hoặc những người tiêu dùng khác.

Thông tin sức khỏe hay thao túng tâm lý: “Chiêu trò kinh doanh thực phẩm bổ sung” che khuất sự thật

Tại sao lại như vậy? Vì có lợi nhuận. Con người tiếp nhận thông tin sức khỏe qua nhiều con đường. Để bảo đảm tính khách quan của thông tin, cần xem người phát tán thông tin đó có lợi ích gì thu được từ thông tin ấy hay không. Tôi nêu điều này vì phần lớn thông tin sức khỏe thường phản ánh lợi ích của người viết.

Những người khẳng định chế độ Low-carb High-fat là tốt đang bán đủ loại thực phẩm bổ sung cho độc giả bị họ thao túng, thu lợi nhuận khổng lồ. Chế độ ăn Low-carb High-fat gây thiếu hụt vitamin, khoáng chất, chất xơ và các thành phần chống oxy hóa, dẫn đến tình trạng thiếu dinh dưỡng và làm hại sức khỏe, nên “bắt buộc” phải mua thêm các loại bổ sung này để dùng riêng. Vì vậy, mô hình kinh doanh như thế có thể tạo ra nguồn thu phụ cực lớn. Hãy vào trang web của họ mà xem: bạn sẽ choáng ngợp trước vô số quảng cáo thuốc. Nói gọn lại, họ là những “người bán thuốc”.

“U.S. News & World Report”, một tổ chức xếp hạng có ảnh hưởng tại Hoa Kỳ, đánh giá các trường đại học, cao học, bệnh viện và các chuyên ngành y khoa, v.v. Theo bảng xếp hạng chế độ ăn tốt nhất và tệ nhất công bố năm 2020, chế độ ăn “keto” được chọn là chế độ ăn tệ nhất trong 35 chế độ ăn được khảo sát 5, 6. Một thành viên hội đồng đánh giá chế độ ăn đã để lại nhận xét như sau.

“Một chế độ ăn lành mạnh phải đơn giản, không có các quy tắc phức tạp và không cần thực phẩm đặc biệt.”

Tôi hoàn toàn đồng ý với điều này. Mục tiêu của ăn kiêng là để khỏe mạnh hơn, chứ không phải chỉ nhằm giảm cân. Một chế độ ăn mà muốn duy trì sức khỏe lại cần thực phẩm bổ sung riêng thì không phải là chế độ ăn đúng đắn. Chế độ Low-carb High-fat có thể giúp giảm cân nhanh, nhưng nếu duy trì sẽ làm hại sức khỏe, vì vậy không nên làm theo.

Dù sự thật là vậy, nếu có nhân viên y tế xuất hiện trên truyền thông để quảng bá chế độ ăn có hại này và mê hoặc công chúng, thì hoặc là người đó không hiểu gì về dinh dưỡng, hoặc là biết rõ những tác hại này nhưng vẫn khuyến nghị cho đại chúng. Điều đó vi phạm nguyên tắc số một của người hành nghề y mà Hippocrates, cha đẻ của y học, đã dạy: “Không gây hại cho bệnh nhân (Do no harm)”; và có thể nói người như vậy không xứng đáng với tư cách nhân viên y tế.

Tiến sĩ y khoa Song Mu-ho, bác sĩ chuyên khoa Chỉnh hình & Y học lối sống

Tài liệu tham khảo

1. M Mazidi, N Katsiki, DP Mikhailidis, et al. Lower carbohydrate diets and all-cause and cause-specific mortality: a population-based cohort study and pooling of prospective studies. Eur Heart J 2019;40(34):2870-2879.

2. WC Kephart, CD Pledge, PA Roberson, et al. The three-month effects of a ketogenic diet on body composition, blood parameters, and performance metrics in CrossFit trainees: a pilot study. Sports 2018;6(1); doi:10.3390/sports6010001.

3. Chosun Ilbo https://www.chosun.com/site/data/html_dir/2004/02/11/2004021170319.html

4. Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Atkins_diet#cite_note-27

5. Global News https://globalnews.ca/news/6376259/keto-diet-dangerous/

6. CNN https://edition.cnn.com/2020/01/02/health/best-diet-worst-diet-2020-wellness