Sự gia tăng đột biến của "Sa sút trí tuệ ở tuổi trung niên": 3 thói quen xấu đẩy nhanh quá trình lão hóa não bộ

Khi đến các cơ sở chăm sóc dài hạn, nhiều người giật mình khi thấy không ít bệnh nhân sa sút trí tuệ ở độ tuổi 50–60. Nhiều người vẫn nghĩ sa sút trí tuệ là bệnh của người cao tuổi từ 70 trở lên. Đây là một quan niệm sai lầm. Khi bệnh lý mạch máu gia tăng do thay đổi thói quen ăn uống và lối sống, số người suy giảm chức năng nhận thức như một di chứng cũng tăng nhanh. Họ không thể tự duy trì sinh hoạt bình thường, cần gia đình chăm sóc. Tuổi khởi phát sa sút trí tuệ có phải đang trẻ hóa? Nguyên nhân là gì?

10% tổng số bệnh nhân sa sút trí tuệ ở độ tuổi 50–60: “Nhiều đến vậy sao?”

Sa sút trí tuệ không còn là bệnh riêng của người già. Tại Hàn Quốc, số bệnh nhân sa sút trí tuệ dưới 64 tuổi đã vượt 80.000 người. Con số này chiếm khoảng 10% tổng số bệnh nhân sa sút trí tuệ (dữ liệu năm 2023 của Trung tâm Sa sút trí tuệ Trung ương). Vấn đề là số bệnh nhân sa sút trí tuệ ở độ tuổi 50–60 đang ngày càng tăng. Đây là một dạng “sa sút trí tuệ khởi phát sớm”. Bất kể là bệnh Alzheimer hay sa sút trí tuệ do mạch máu, nếu khởi phát trước 65 tuổi thì đều thuộc nhóm này. Có vẻ như những thay đổi trong thói quen ăn uống đã tác động đáng kể.

Sa sút trí tuệ do mạch máu tăng nhanh: Mạch máu bị tổn hại

Có hàng trăm nguyên nhân gây sa sút trí tuệ. Bệnh Alzheimer chiếm khoảng 65–70%, nhưng sa sút trí tuệ do mạch máu đang tăng nhanh. Nguyên nhân là số người mắc tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường và béo phì tăng lên, khiến mạch máu bị hư hại. Khi đái tháo đường làm tổn thương mạch máu và khiến máu trở nên “đặc” hơn, các vi mạch trong não cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Chức năng nhận thức suy giảm và cuối cùng có thể tiến triển thành sa sút trí tuệ. Ngoài ra, các yếu tố được nhắc đến như nguyên nhân của sa sút trí tuệ còn gồm: uống rượu thường xuyên, hút thuốc, trầm cảm, viêm, suy giảm thính lực, ô nhiễm không khí, rối loạn giấc ngủ, cảm giác cô lập, vấn đề ăn uống, thiếu hoạt động thể chất, giảm hoạt động trí não…

Cần chú trọng phòng ngừa–kiểm soát huyết áp, cholesterol và đái tháo đường

Để phòng ngừa sa sút trí tuệ, cần nỗ lực phòng ngừa–kiểm soát huyết áp, cholesterol và đái tháo đường. Quản lý thói quen sinh hoạt như ngủ đủ giấc, điều trị trầm cảm, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia… cũng rất quan trọng. Đặc biệt, phụ nữ giai đoạn mãn kinh có nguy cơ bệnh mạch máu tăng cao do hormone nữ (estrogen) vốn bảo vệ mạch máu khi còn trẻ suy giảm. Khi mạch máu bị tắc, có thể xảy ra đột quỵ (nhồi máu não–xuất huyết não); ngay cả khi qua khỏi, di chứng có thể dẫn đến sa sút trí tuệ do mạch máu. Tóm lại, “bảo vệ mạch máu” là quan trọng nhất.

Táo, hành tây… những thực phẩm giúp bảo vệ mạch máu

Cũng nên duy trì đều đặn các thực phẩm tốt cho sức khỏe não bộ. Đó là những thực phẩm giàu quercetin như táo, hành tây, cải xoăn, rau dền, bông cải xanh, xà lách, tỏi, trà xanh… Hãy giảm các món ăn giàu năng lượng–nhiều chất béo–nhiều carbohydrate, và tăng ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu… Các thực phẩm giàu “chất béo tốt” (axit béo không bão hòa) giúp hỗ trợ tuần hoàn máu như các loại hạt, dầu ô liu, dầu hạt tía tô, dầu mè… cũng có ích. Cách đây khoảng 30 năm, khi bữa ăn chủ yếu là các món rau, bệnh mạch máu và sa sút trí tuệ do mạch máu hiếm gặp hơn. Việc ăn các món rau như trước đây, nhưng nêm nhạt hơn, cũng là một lựa chọn tốt.