Cơ thể rùng mình ớn lạnh và sốt. Đầu cũng đau và toàn thân nhức mỏi. Ai nhìn cũng thấy giống cảm lạnh hay cảm cúm. Nhưng nếu kỳ lạ là đến cả vùng hậu môn cũng đau nhói thì câu chuyện lại khác. Giám đốc Lee Dong-geun của Bệnh viện Hansol cho biết ông đã gặp không ít bệnh nhân khởi phát giống cảm cúm, nhưng thực tế lại tiến triển thành áp-xe trực tràng–hậu môn (mủ tích tụ ở bên trong hậu môn) và rò hậu môn. Nhiều người dù đau hậu môn vẫn cố chịu với suy nghĩ “chắc rồi sẽ khỏi”, để rồi làm bệnh nặng thêm.
Rò hậu môn—được gọi là “viêm ruột thừa của hậu môn”—thường bị nhầm với bệnh trĩ nhưng là bệnh hoàn toàn khác. Nói đơn giản, đó là tình trạng hình thành một đường hầm mủ bất thường, tức một đường thông, giữa bên trong hậu môn và da bên ngoài. Dù uống thuốc có thể thấy tạm lắng xuống, đa số không khỏi hẳn nên cuối cùng thường vẫn cần phẫu thuật.
Ông Lee giải thích rò hậu môn đặc biệt là “càng che giấu càng trở nên phức tạp”. Nếu được chẩn đoán sớm, việc điều trị có thể kết thúc tương đối đơn giản; nhưng càng để lâu, viêm lan rộng và đường hầm mủ trở nên rắc rối, khiến phẫu thuật cũng có thể khó hơn.
-Tại sao lại bị rò hậu môn?
“Phần lớn bắt đầu từ nhiễm trùng tuyến hậu môn. Khi nhiễm trùng tiến triển sẽ hình thành áp-xe hậu môn, tức một túi mủ, và khi mủ tìm đường thoát ra sẽ tạo thành một đường thông. Khi đường này lặp đi lặp lại tình trạng mở–tắc và trở thành mạn tính, cuối cùng sẽ thành rò hậu môn.”
-Triệu chứng ban đầu như thế nào. Nghe nói nhiều người nhầm với cảm….
“Khá nhiều người cảm thấy giống cảm cúm lúc đầu. Họ sốt và nhức mỏi, nhưng cơn đau hậu môn đôi khi rõ rệt muộn hơn.”
Rò hậu môn hoặc áp-xe hậu môn có thể khởi phát bằng phản ứng viêm như sốt nhẹ, ớn lạnh, đau nhức toàn thân, mệt mỏi. Sau đó, bên trong hậu môn có thể châm chích hoặc vùng quanh hậu môn sưng như nhọt, rồi đau tăng dần đến mức khó ngồi. Khi mủ tích tụ nhiều, đau và sốt nặng hơn; nếu mủ vỡ chảy ra, người bệnh thậm chí có thể cảm thấy dễ chịu tạm thời. Vì vậy rất dễ bỏ lỡ thời điểm điều trị.
-Có nhóm đối tượng nào đặc biệt dễ mắc bệnh không?
“Bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ. Do khác biệt về cấu trúc tuyến hậu môn và áp lực cơ thắt nên nguy cơ nhiễm trùng có thể cao hơn. Ngoài ra, tiêu chảy thường xuyên hoặc uống rượu quá mức cũng là vấn đề, và thói quen sinh hoạt kém vệ sinh cũng có thể ảnh hưởng. Khi miễn dịch suy giảm, hoặc có bệnh nền như bệnh Crohn hay lao ruột, cũng dễ mắc hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là các yếu tố làm tăng nguy cơ; bệnh có thể xảy ra với bất kỳ ai.”
-Vì vị trí nhạy cảm nên nhiều bệnh nhân ngại đi viện; có thể kỳ vọng tự khỏi không….
“Rò hậu môn cũng không dễ điều trị bằng thuốc. Kỳ vọng tự biến mất lại càng khó. Thuốc có thể làm viêm tạm lắng, nhưng nếu đường rò vẫn còn thì mủ sẽ lại tích tụ và nguy cơ tái phát rất cao. Vì vậy, càng kéo dài rò hậu môn thì phạm vi phẫu thuật đôi khi lại càng rộng.”
-Nếu để rò hậu môn lâu ngày không điều trị thì sẽ phát sinh vấn đề cụ thể gì?
“Vấn đề thường gặp nhất là áp-xe tái diễn và đường rò trở nên phức tạp hơn. Càng trì hoãn thời điểm mổ, việc bảo vệ chức năng cơ thắt cũng có thể càng khó.”
Nếu bỏ mặc rò hậu môn lâu, túi mủ có thể hình thành lặp đi lặp lại, viêm lan sang vùng xung quanh và tiến triển thành rò đa đường hoặc rò phức tạp. Da quanh hậu môn có thể bị trợt loét, và dịch tiết, mùi hôi, cảm giác khó chịu có thể làm sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng đáng kể. Viêm mạn tính kéo dài hiếm khi có thể làm tăng nguy cơ ung thư hậu môn, và nếu viêm lan quanh cơ thắt thì điều trị càng phức tạp.
-Nếu khó điều trị bằng thuốc thì phải phẫu thuật, vậy có những phương pháp phẫu thuật nào?
“Phẫu thuật sẽ khác nhau tùy đường rò đi qua đâu và xâm lấn cơ thắt đến mức nào. Mục tiêu phẫu thuật có thể xem là hai điều: ngăn tái phát và bảo tồn chức năng cơ thắt hậu môn. Với rò đơn giản, mở đường rò để dẫn lưu tốt và để tự lành. Nhưng nếu đường rò đi sâu qua cơ thắt thì câu chuyện khác. Vì nếu cắt cơ thắt quá mức, nguy cơ biến chứng như són phân có thể tăng.”
-Phương pháp điều trị “seton (Seton technique)” thường được nhắc đến là gì.
“Ở rò hậu môn đi sâu xuyên qua cơ thắt, bảo tồn chức năng là quan trọng. Có thể hiểu seton là phương pháp đặt một sợi chỉ để từ từ xử lý viêm và đường thông theo thời gian.”
“Phương pháp seton” là kỹ thuật phẫu thuật đặt một vật liệu như chỉ hoặc dây cao su vào trong đường rò. Có thể hiểu đây là cách dọn dẹp viêm và đường hầm mủ theo từng giai đoạn, đồng thời giảm thiểu tổn thương cơ thắt. Phương pháp này cũng có thể áp dụng cho rò phức tạp hoặc rò tái phát. Tên gọi nghe lạ, nhưng cốt lõi là giảm nguy cơ tái phát mà không làm tổn thương cơ thắt một cách tùy tiện.
“Điều quan trọng là kiểm soát để không bị táo bón và tiêu chảy lặp đi lặp lại, và giảm thói quen ngồi lâu trên bồn cầu. Người hay gặp bệnh vùng hậu môn cũng cần chú ý vệ sinh hậu môn.”
Nên tăng cường chất xơ để tránh táo bón nặng, bỏ thói quen ngồi lướt điện thoại hay đọc báo lâu trong nhà vệ sinh, và nếu cần thiết, hãy giữ vệ sinh sạch sẽ vùng quanh hậu môn bằng cách ngâm hậu môn nước ấm. Tuy nhiên, khi rò hậu môn đã hình thành, nhiều trường hợp không thể giải quyết chỉ bằng thay đổi lối sống. Phòng ngừa là một chuyện, còn khi có triệu chứng thì chẩn đoán và điều trị phải được ưu tiên.
-Đâu là dấu hiệu cảnh báo rò hậu môn mà độc giả cần ghi nhớ nhất?
“Nếu có các triệu chứng như “vùng cạnh hậu môn sưng và đau”, “mủ hoặc máu lặp đi lặp lại dính ra”, “giống nhọt và cứ vỡ rồi lại tái phát”, thì đừng trì hoãn mà hãy đến bệnh viện để được khám.”
Rò hậu môn càng bị che giấu vì xấu hổ thì bệnh càng phức tạp và điều trị càng khó. Thông điệp mà Giám đốc Lee Dong-geun nhấn mạnh là: Rò hậu môn không phải là căn bệnh càng giấu càng ổn, mà là căn bệnh càng đi khám sớm càng có thể kết thúc một cách đơn giản.
