Lao là một bệnh truyền nhiễm điển hình lây qua đường không khí do vi khuẩn lao gây ra. Khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, vi khuẩn lao được thải ra không khí, lơ lửng trong một khoảng thời gian rồi bị người xung quanh hít vào phổi, từ đó xảy ra lây nhiễm. Lao thường được xem là bệnh của các nước đang phát triển, nhưng Hàn Quốc vẫn thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc cao trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nên cần được quản lý liên tục.
Nhân Ngày Thế giới Phòng chống Lao 24-03, Giáo sư Min Jin-soo, chuyên khoa Hô hấp - Nội khoa tại Bệnh viện Seoul St. Mary thuộc Đại học Công giáo Hàn Quốc, đã nêu những điểm cần lưu ý.
Vấn đề là ho, triệu chứng điển hình của lao, cũng xuất hiện trong nhiều bệnh hô hấp khác như cảm lạnh, hen suyễn, viêm phế quản nên rất khó phân biệt lao chỉ dựa vào triệu chứng. Giáo sư Min cho biết: “Nếu ho kéo dài trên 2 tuần và kèm theo các triệu chứng như sụt cân, sốt, đổ mồ hôi ban đêm thì cần nghi ngờ lao.”
Nguy cơ điều trị thất bại tăng 1,8 lần khi kèm theo biến chứng tiểu đường
Gần đây, cùng với sự gia tăng dân số cao tuổi, số bệnh nhân lao tại Hàn Quốc kèm các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận mạn đang tăng nhanh. Phân tích cơ sở dữ liệu từ nghiên cứu đoàn hệ lao đa trung tâm, tiến cứu mà Giáo sư Min tham gia cho thấy so với bệnh nhân lao phổi không mắc đái tháo đường, bệnh nhân lao phổi có đái tháo đường có nguy cơ kết quả điều trị không tốt cao hơn khoảng 1,6 lần. Nếu còn kèm biến chứng đái tháo đường, nguy cơ này tăng vọt lên khoảng 1,8 lần. Điều đó có nghĩa là người mắc bệnh mạn tính càng cần đặc biệt thận trọng trong quản lý bệnh lao.
Lao và ung thư có triệu chứng tương tự, dễ bỏ sót chẩn đoán
So với bệnh nhân lao thông thường, ở bệnh nhân lao kèm ung thư, tình trạng chẩn đoán muộn lao hoặc ung thư thường xảy ra. Lý do là trong quá trình chẩn đoán một bệnh, bệnh còn lại có thể bị bỏ qua.
Giáo sư Min giải thích: “Nếu lao và ung thư phổi cùng tồn tại ở cùng một vùng của phổi, khi chỉ thực hiện xét nghiệm vi sinh đờm thì có thể chỉ xác nhận kết quả dương tính với vi khuẩn lao, dẫn đến chẩn đoán là lao và ung thư phổi được phát hiện muộn.” Ông nói thêm: “Ngược lại, nếu chỉ tiến hành sinh thiết tổn thương ung thư mà không làm xét nghiệm vi khuẩn lao, cũng có trường hợp chẩn đoán lao bị trì hoãn.”
Theo Giáo sư Min, lý do khiến việc chẩn đoán hai bệnh này khó là vì chúng có những đặc điểm tương tự trên chẩn đoán hình ảnh và biểu hiện lâm sàng. Cả lao và ung thư đều có thể cho thấy các dấu hiệu giống nhau trên hình ảnh như nốt, khối, hang, xâm lấn hạch bạch huyết, đồng thời các triệu chứng như ho, sụt cân, ho ra máu, mệt mỏi mạn tính cũng thường chồng lấp. Thêm vào đó, sinh thiết mô phổi khó tiếp cận hơn so với các cơ quan khác, khiến quá trình chẩn đoán có thể trở nên phức tạp hơn.
“Lao không triệu chứng, phát hiện sớm là then chốt”
Theo “nghiên cứu đoàn hệ lao”, bệnh nhân lao không triệu chứng cho thấy tiên lượng điều trị tốt hơn một cách có ý nghĩa so với bệnh nhân có triệu chứng. Về điều này, Giáo sư Min cho biết: “Kết quả này gợi ý rằng việc phát hiện sớm ở giai đoạn không triệu chứng và điều trị tích cực không chỉ góp phần nâng cao tỷ lệ điều trị thành công cho từng bệnh nhân, mà còn có thể ngăn chặn hiệu quả sự lây lan lao trong cộng đồng bằng cách điều trị sớm những người có khả năng lây truyền.” Nói cách khác, phát hiện trước khi có triệu chứng có lợi cho cả người bệnh lẫn toàn xã hội.
Ông nói thêm: “Tăng cường chẩn đoán sớm lao không triệu chứng dựa trên khám sức khỏe quốc gia, cùng với hệ thống quản lý liên tục và chuẩn hóa sau chẩn đoán, sẽ là chiến lược then chốt không chỉ để bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn để giảm gánh nặng lao của xã hội và cuối cùng là đẩy nhanh việc thanh toán bệnh lao.”
Hiện nay, trong chương trình khám sức khỏe quốc gia, nếu nhận được nhận định “nghi ngờ lao phổi” thì có thể được làm thêm xét nghiệm miễn phí. Nếu được xác định mắc lao, phần đồng chi trả liên quan đến điều trị cũng được hỗ trợ. Phần lớn các trường hợp lao có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu dùng thuốc chống lao đều đặn.
